با گذشت بیش از ۱۰۰ روز از جنگ ایران، آثار این بحران فراتر از مرزهای منطقهای گسترش یافته و بازارهای جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار داده است. نوسانات شدید قیمت سوخت، اختلال در زنجیرههای تأمین انرژی و نگرانیهای فزاینده درباره امنیت عرضه، باعث شده است دولتها، شرکتهای انرژی و نهادهای بینالمللی رویکردهای جدیدی را برای مدیریت شرایط اتخاذ کنند. تازهترین گزارشها نشان میدهد که این جنگ نهتنها مصرف جهانی نفت را کاهش داده، بلکه معادلات مربوط به انرژیهای پاک و حتی مصرف زغالسنگ را نیز دستخوش تغییر کرده است.
کاهش مصرف جهانی نفت در پی افزایش قیمتها
اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) در تازهترین گزارش چشمانداز انرژی خود اعلام کرده است که مصرف جهانی نفت در سال جاری میلادی با کاهش قابل توجهی روبهرو خواهد شد. بر اساس این پیشبینی، تقاضای جهانی نفت در سال جاری حدود ۱.۱ میلیون بشکه در روز کاهش مییابد. با این حال انتظار میرود که در سال آینده روند مصرف دوباره صعودی شود و بازار به تدریج به شرایط متعادلتری بازگردد.
این نهاد اعلام کرده است که افزایش قیمت سوخت، دشوارتر شدن دسترسی به منابع انرژی و همچنین اجرای سیاستها و ابتکارات دولتی برای کاهش مصرف سوختهای فسیلی، از مهمترین عوامل افت تقاضای نفت در ماههای اخیر بودهاند. افزایش هزینههای انرژی برای مصرفکنندگان و صنایع مختلف باعث شده است بسیاری از کشورها به دنبال راهکارهای جایگزین برای کاهش وابستگی خود به نفت باشند.
رشد تولید نفت آمریکا؛ واکنشی به قیمتهای بالاتر
در حالی که مصرف جهانی نفت کاهش یافته است، تولیدکنندگان آمریکایی از فرصت ایجادشده در بازار استفاده کردهاند. اداره اطلاعات انرژی آمریکا پیشبینی خود از رشد تولید نفت این کشور را بار دیگر افزایش داده است؛ اقدامی که نشان میدهد شرکتهای نفتی آمریکا نسبت به افزایش قیمتها واکنش نشان دادهاند.
بر اساس برآوردهای جدید، تولید نفت آمریکا از ۱۳.۷ میلیون بشکه در روز در سال جاری به حدود ۱۴.۲ میلیون بشکه در روز در سال آینده خواهد رسید. این در حالی است که پیش از آغاز جنگ ایران، پیشبینیها حاکی از آن بود که تولید نفت آمریکا در سال ۲۰۲۷ به حدود ۱۳.۳ میلیون بشکه در روز کاهش پیدا کند. تغییر این چشمانداز نشان میدهد که شرایط جدید بازار، انگیزههای بیشتری برای افزایش تولید در اختیار شرکتهای نفتی قرار داده است.
تقاضای جهانی نفت
جنگ و تغییر نگاه جهانی به بحران اقلیم
تأثیرات جنگ تنها به بازار نفت محدود نشده است. همزمان با برگزاری مذاکرات اقلیمی سازمان ملل متحد در شهر بن آلمان، بسیاری از مقامهای بینالمللی از بحران اخیر بهعنوان دلیلی برای تسریع گذار به انرژیهای پاک یاد میکنند.
در همین راستا، میزبانان ترک اجلاس بزرگ اقلیمی سازمان ملل موسوم به COP31 که قرار است در ماه نوامبر برگزار شود، از مجموعهای از ابتکارات جدید رونمایی کردهاند. یکی از مهمترین اهداف مطرحشده در این برنامه، تأمین ۳۵ درصد از کل تقاضای جهانی انرژی از طریق برق تا سال ۲۰۳۵ است؛ هدفی که میتواند وابستگی جهان به سوختهای فسیلی را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
سایمون استیل، مقام ارشد اقلیمی سازمان ملل متحد، نیز در اظهاراتی تأکید کرده است که بحران فعلی و افزایش هزینههای ناشی از استفاده از سوختهای فسیلی، به شکل دردناکی نشان میدهد که جهان باید هرچه سریعتر به سمت توسعه انرژیهای پاک و پایدار حرکت کند. به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، جنگ ایران به یکی از نمونههای ملموس آسیبپذیری اقتصاد جهانی در برابر شوکهای انرژی تبدیل شده است.
افزایش مصرف زغالسنگ در آسیا و اقیانوسیه
در حالی که بسیاری از کشورها بر توسعه انرژیهای تجدیدپذیر تمرکز کردهاند، پیامدهای کوتاهمدت جنگ باعث افزایش استفاده از زغالسنگ در برخی مناطق جهان شده است.
بررسی جدید شرکت مشاوره انرژی «ریستاد انرژی» نشان میدهد که منطقه آسیا و اقیانوسیه با یک افزایش قابل توجه کوتاهمدت در مصرف زغالسنگ برای تولید برق مواجه خواهد شد. دلیل اصلی این موضوع، اختلال در بازار گاز طبیعی مایع (LNG) قطر و همچنین افزایش قیمت این سوخت عنوان شده است.
با گرانتر شدن گاز طبیعی و کاهش دسترسی به آن، برخی کشورها ناچار شدهاند برای تأمین نیازهای انرژی خود دوباره به زغالسنگ روی آورند؛ سوختی که بیشترین میزان انتشار دیاکسید کربن را در میان منابع متداول انرژی دارد و یکی از عوامل اصلی تشدید گرمایش زمین به شمار میرود.
آیا جنگ به توسعه انرژیهای تجدیدپذیر کمک میکند؟
اگرچه افزایش مصرف زغالسنگ در کوتاهمدت میتواند خبر ناخوشایندی برای محیط زیست باشد، اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند پیامدهای بلندمدت این بحران میتواند نتیجه متفاوتی داشته باشد. از نگاه این کارشناسان، افزایش نااطمینانی در بازارهای انرژی و وابستگی به سوختهای فسیلی، دولتها و سرمایهگذاران را بیش از گذشته به سمت انرژیهای تجدیدپذیر، ذخیرهسازی برق و توسعه فناوریهای نوین انرژی سوق خواهد داد.
سرمایهگذاری در نیروگاههای خورشیدی، بادی و سامانههای ذخیره انرژی در بسیاری از مناطق جهان در حال افزایش است و انتظار میرود جنگ ایران این روند را بیش از پیش تسریع کند. در واقع بسیاری از کشورها اکنون امنیت انرژی را در کنار اهداف زیستمحیطی، یکی از مهمترین دلایل توسعه منابع پاک میدانند.
به نقل از آکسیوس، بیش از ۱۰۰ روز پس از آغاز جنگ ایران، آثار این بحران بهطور مستقیم در بازارهای جهانی انرژی نمایان شده است. کاهش ۱.۱ میلیون بشکهای تقاضای روزانه نفت، افزایش تولید نفت آمریکا از ۱۳.۷ میلیون به ۱۴.۲ میلیون بشکه در روز، تلاشهای گسترده برای توسعه انرژیهای پاک و افزایش کوتاهمدت مصرف زغالسنگ در آسیا و اقیانوسیه، همگی نشاندهنده تغییرات عمیقی هستند که این درگیری در اقتصاد انرژی جهان ایجاد کرده است. هرچند در کوتاهمدت برخی کشورها به سوختهای آلایندهتر روی آوردهاند، اما بسیاری از کارشناسان معتقدند که در بلندمدت این بحران میتواند روند گذار جهانی به سمت انرژیهای تجدیدپذیر و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی را سرعت ببخشد.
