توافق ایران و آمریکا برای امضای یادداشت تفاهم جهت پایان دادن به جنگ، در صورت تحقق، میتواند نقطه عطفی در یکی از پرتنشترین دورههایچ روابط دو کشور طی سالهای اخیر باشد.
استقبال محتاطانه برخی جریانهای سیاسی در آمریکا و همچنین واکنش مثبت بسیاری از بازیگران بینالمللی نشان میدهد که جامعه جهانی از هرگونه کاهش تنش در منطقه خلیج فارس و غرب آسیا حمایت میکند. با این حال، تجربه توافقهای گذشته نشان داده است که رسیدن به توافق اولیه تنها آغاز مسیر است و چالش اصلی در مرحله اجرا و تثبیت تعهدات طرفین خواهد بود.
در این میان، مخالفان منطقهای و داخلی توافق در هر دو کشور میتوانند بر روند پیش رو تأثیرگذار باشند. رژیم اسرائیل که بارها نسبت به هرگونه توافق میان تهران و واشنگتن ابراز نگرانی کرده، یکی از مهمترین بازیگرانی است که ممکن است تلاش کند مسیر دیپلماسی را با چالش مواجه سازد. از سوی دیگر، در آمریکا نیز تصویب یا حمایت کنگره از هر توافق احتمالی میتواند به یکی از مهمترین آزمونهای سیاسی دولت ترامپ تبدیل شود؛ موضوعی که سرنوشت پایداری توافق را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
در سطحی کلانتر، موفقیت این روند میتواند پیامدهایی فراتر از روابط دوجانبه ایران و آمریکا داشته باشد و بر امنیت انرژی، وضعیت تنگه هرمز، معادلات منطقهای و حتی بازارهای جهانی اثرگذار باشد. به همین دلیل، بسیاری از ناظران معتقدند که شصت روز پیش رو نه تنها برای تهران و واشنگتن، بلکه برای مجموعه بازیگران منطقهای و بینالمللی دورهای سرنوشتساز خواهد بود؛ دورهای که میتواند مسیر حرکت از تقابل به سمت مدیریت اختلافات از طریق دیپلماسی را مشخص کند.
«امیرعلی ابوالفتح» کارشناس مسائل آمریکا در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به برخی از واکنشها در آمریکا نسبت به اعلام توافق میان ایران و آمریکا برای خاتمه جنگ، گفت: تعدادی از دموکراتها، از جمله روکانا، نماینده دموکرات کالیفرنیا، از این موضوع استقبال کردهاند. از سوی دیگر، لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه و از حامیان ترامپ، اعلام کرده است که هرگونه توافق هستهای با ایران باید به تصویب کنگره برسد که با توجه به ترکیب فعلی کنگره، موضوع تا حدودی نگرانکننده است.
وی با بیان اینکه قطعاً جمهوریخواهان اصرار خواهند کرد که هرگونه توافق میان ایران و آمریکا، بهویژه در حوزه هستهای، در کنگره به تصویب برسد، ادامه داد: ترامپ روی نفوذ خود بر جمهوریخواهان حساب باز کرده و تصور میکند که میتواند حمایت آنها را جلب کند. حتی اگر تعدادی از جمهوریخواهان با این توافق مخالفت کنند، احتمالاً بخشی از دموکراتها از آن حمایت خواهند کرد. بنابراین باید توجه داشت که تأیید چنین توافقی در کنگره، مرحلهای مهم و حساسی خواهد بود.
این کارشناس مسائل آمریکا با تأکید بر اینکه به طور کلی توافق ایران و آمریکا برای پایان جنگ، رفع محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا و موافقت ایران با بازگشایی تنگه هرمز بر اساس ترتیبات مشخصشده، اقدامی رو به جلو محسوب میشود، خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه قرار است این توافق روز جمعه در سوئیس امضا شود، باید مراقب بود که در این چند روز مخالفان توافق، که در رأس آنها رژیم اسرائیل قرار دارد، دست به خرابکاری نزنند؛ چرا که احتمال کارشکنی اسرائیل وجود دارد و باید نسبت به این موضوع هوشیار بود.
ابوالفتح با اشاره به انتقاد تند ترامپ از نتانیاهو در ارتباط با حمله به ضاحیه، ادامه داد: شاید ترامپ بتواند نتانیاهو را تا روز جمعه مهار کند، اما آن ۶۰ روزی که برای دستیابی به توافق نهایی در نظر گرفته شده نیز بسیار مهم است. ممکن است نتانیاهو با انواع و اقسام بهانهها برای ضربه زدن به روند توافق متوسل شود؛ بنابراین مهار اسرائیل در این مقطع زمانی کار بسیار دشواری خواهد بود.
وی با اشاره به تبعات حمله روز یکشنبه اسرائیل به ضاحیه خاطرنشان کرد: آمریکا اسرائیل را مورد شماتت قرار داد. ایران نیز واکنش قابل توجهی نشان داد و تأکید کرد که به این حمله پاسخ خواهد داد، اما در نتیجه رایزنیهای انجامشده از این اقدام صرفنظر کرد. این مسئله نشان میدهد که ایران و آمریکا اراده کافی برای رسیدن به توافق دارند و در این میان، اسرائیل یک فاکتور مهم و تأثیرگذار برهم زننده هرگونه توافق است.
این کارشناس مسائل آمریکا با بیان اینکه این احتمال وجود دارد که ایران و آمریکا در این ۶۰ روز به توافق نهایی دست یابند، خاطرنشان کرد: اگر آمریکاییها به این نتیجه برسند که مسائل فنی موجب طولانی شدن روند توافق شده و ایران نیز حسن نیت خود را نشان داده است، احتمالاً این بازه زمانی را تمدید خواهند کرد. اما اگر به این جمعبندی برسند که ایران صرفاً به دنبال خرید زمان است و حسن نیتی وجود ندارد، ممکن است بار دیگر شرایط به سمت جنگ و درگیریهای شدید میان دو کشور پیش برود.
ابوالفتح با تأکید بر اینکه در این شرایط، ایران و آمریکا کار بسیار دشواری در پیش دارند، گفت: باید دید روند اجرای این یادداشت تفاهم و مذاکراتی که در ادامه انجام خواهد شد، چگونه پیش میرود؛ چرا که ممکن است هر یک از طرفین از مفاد توافق برداشت و تفسیر خاص خود را داشته باشند. قطعاً زمانی که مذاکرات به مباحث هستهای برسد، کار دشوارتر خواهد شد، اما حل همه این مسائل به اراده دو کشور برای حل اختلافات بستگی دارد. من فکر میکنم آمریکا، همانند سال ۲۰۱۵، به دنبال دستیابی به توافق است؛ البته باید اجازه داد گذر زمان واقعیت امر را مشخص کند.
این کارشناس مسائل آمریکا تصریح کرد: موضوع مهم در این میان آن است که میراث سیاسی برای ترامپ اهمیت زیادی دارد و او در همین راستا تلاش میکند با استفاده از قدرت، فشار و هر ابزار دیگری به توافقی دست یابد که بعدها بتواند از آن به عنوان یکی از دستاوردهای مهم دوران ریاستجمهوری خود یاد کند.
وی با بیان اینکه در داخل هیأت حاکمه آمریکا نیز ممکن است افرادی با این توافق مخالف باشند و در مسیر آن کارشکنی کنند، ادامه داد: به نظر من جمهوری اسلامی ایران برای حفظ و صیانت از این توافق نباید رایزنیهای خود را صرفاً به کاخ سفید و قوه مجریه آمریکا محدود کند، بلکه باید تعاملات و رایزنیهای خود را با کنگره و قانونگذاران آمریکایی نیز گسترش دهد تا بتواند از دستاوردهای احتمالی این توافق محافظت کند.
