سراب ۳۰۰ میلیارد دلاری؛ گروکشی جدید به سبک اینستکس
در سند تفاهمنامه میان ایران و آمریکا، تشکیل صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی و پرداخت غرامتهای جنگ مطرح شده است. تاریخ اینستکس اروپایی، صندوق توخالی بازسازی غزه و مهمتر از همه، سابقه پرداخت غرامت جنگی عراق به کویت، نشان میدهد که این پیشنهاد نه یک کمک، بلکه تلهای برای خلع سلاح روانی و سیاسی ایران است.
در تفاهمنامه میان ایران و آمریکا، تشکیل یک «صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری» برای سرمایهگذاری در ایران به چشم میخورد. این پیشنهاد در نگاه اول وسوسهانگیز به نظر میرسد: رقمی نجومی که میتواند تمام خرابیهای ناشی جنگ را جبران کند اما درست در همین نقطه، خطر بزرگ نهفته است. این پیشنهاد با کدام منبع مالی، در چه بازه زمانی، با چه سازوکاری و مهمتر از همه با چه ضمانت اجرایی عملیاتی خواهد شد؟ پاسخ به این پرسشها روشن است: هیچکدام. این صندوق موهوم، ادامه منطقی همان راهبرد کهنهای است که پیشتر در اینستکس و صندوق بازسازی غزه دیدهایم، دادن وعدههای بزرگ و بیضمانت، برای گرفتن امتیازات واقعی و ملموس.منطق «گروکشی معکوس» اینجا حاکم است، آنها وعده آینده را میدهند تا از ایران امتیاز امروز را بگیرند.اینستکس؛ الگوی کلاسیک یک وعده توخالیبرای درک ماهیت واقعی این پیشنهاد، کافی است به سرنوشت «اینستکس» بنگریم. این سازوکار مالی که در ژانویه ۲۰۱۹ توسط سه کشور اروپایی (آلمان، فرانسه و بریتانیا) راهاندازی شد، قرار بود راهی برای دور زدن تحریمهای آمریکا و ادامه تجارت قانونی با ایران پس از خروج واشنگتن از برجام باشد. اروپاییها با آب و تاب از این کانال به عنوان «راهحلی برای حفظ منافع اقتصادی ایران» یاد میکردند. اما واقعیت چه بود؟اینستکس عملاً هرگز یک تراکنش مالی واقعی و معنادار انجام نداد.این سازوکار صرفاً برای یک محموله کوچک دارویی در مارس ۲۰۲۰ و آن هم در بحبوحه پاندمی کرونا فعال شد؛ حرکتی که بیشتر یک نمایش بشردوستانه بود تا یک کانال تجاری واقعی.