«از حمله ایران به کشورهای حوزهٔ خلیج فارس شوکه شدیم»؛ این اعتراف دونالد ترامپ در آغازین روزهای جنگ رمضان بود. وی تأکید کرده بود که انتظار حملات ایران به پایگاههای آمریکا در منطقه را نداشته است.
کارشناسان معتقدند که ایران با گسترش جنگ به منطقه، آمریکا را در تنگنا قرار داد و هر بار، برگ برندهٔ جدیدی رو کرد و بدین ترتیب توانست از آمریکا «پیشی بگیرد.»
مایکل نایتس از کارشناسان مؤسسهٔ واشنگتن تأکید کرده که «ایران از همان ابتدا سعی کرده با گستردهتر کردن گزینههای تشدید تنش، از آمریکا پیشی بگیرد تا همیشه چیزی تازه برای ارائه در هر هفته داشته باشد – یک منطقهٔ جغرافیایی جدید، یک نوع سلاح جدید، یک نوع هدف جدید.»
نایتس مزیت بزرگ کارزار مقابلهای ایران را توانایی این کشور برای گسترش این درگیریها به «کشورهای منطقه و همچنین تهدید اقتصاد جهانی» عنوان کرده است.
رسانههای آمریکایی نیز به این توانایی ایران برای گسترش درگیریها اذعان کرده و این ادعا را مطرح کردهاند که هدف ایران از این کار این است که «آمریکا و متحدانش را قانع کنند که مهار بحران، هزینهای بالاتر از پذیرش خواستههای ایران دربارهٔ تنگه هرمز دارد.» رویترز در این زمینه نوشته که «پیام تهران این است که اگر آمریکا وضعیت جدید را نپذیرد و به ایران نقش پررنگتری در تنگه هرمز ندهد، درگیریها میتواند فراتر از خلیج فارس گسترش یابد.»
تهدیداتی فراتر از تنگه هرمز
تنگه هرمز یکی از اصلیترین اهرمهای فشار ایران بر آمریکا در این چند ماه درگیری بوده است. تا پیش از جنگ، حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی جهان از این آبراه عبور میکرد و ماجراجویی ترامپ باعث بسته شدن این آبراه حیاتی شد و این یعنی فشار مضاعف بر اقتصاد جهانی و قیمت نفت. با این حال، این تنها اهرمی نبود که ایران در اختیار داشت.
تهدیدات در دریای سرخ از سوی بخش دیگری از محور مقاومت یعنی مردم یمن و محدودیت عبور برای کشتیهای عربستانی از تنگهٔ بابالمندب، اهرم فشار دیگر ایران عنوان شده است. این در حالی است که ایران هنوز از «خطرناکترین برگ برندهٔ خود» یعنی بستن کامل تنگهٔ بابالمندب استفاده نکرده است.
از سوی دیگر، تهدیدات ترامپ برای حمله به زیرساختهای انرژی ایران با این پاسخ قاطع ایرانیان روبهرو شد: «بزنی، میزنیم.» ایران تهدید کرد که اگر زیرساختهایش هدف قرار بگیرند، زیرساختهای انرژی منطقه هدف مشروع این کشور خواهد بود. همین موضوع تکاپوی کشورهای متحد آمریکا در منطقه را برای کاهش درگیریها افزایش داد.
عربستان و قطر از جمله اصلیترین کشورهایی بودند که همه تلاش خود را کردند تا مانع تشدید بیشتر این درگیریها شوند. رسانهها اذعان کردهاند که این دو کشور از پاسخ نظامی ایران و به خطر افتادن زیرساختهای نفت و گاز خود هراس داشتهاند.
رویترز به نقل از منبعی در خلیج فارس نوشته که «ایرانیها... باور دارند که با گسترش جنگ و افزایش فشار، ترامپ در نهایت تسلیم خواهد شد.» او تأکید کرده که ترامپ فکر میکند که میتواند ضربهٔ مهمی به ایرانیان بزند و آنها را پای میز مذاکره بکشاند، اما آنها تسلیم نمیشوند.
تهران ابتکار عمل را در دست دارد
مایکل سینگ، محقق ارشد مؤسسهٔ واشنگتن تاکید کرده که «تهران باور دارد همچنان ابتکار عمل را در دست دارد.» او افزوده که به نظر میرسد دولت ترامپ چندان از لحاظ نظامی برای ادامهٔ این جنگ آماده نیست.
پیشتر هم گزارشهایی متعددی از تهکشیدن ذخایر نظامی آمریکا منتشر شده بود. سهشنبه، سیانان در گزارشی فاش کرد که حدود ۸۰ درصد از ذخایر موشکهای رهگیر سامانهٔ دفاع موشکی تاد (THAAD) در طول جنگ ایران مصرف شدهاند و نیمی از ذخایر موشکهای پاتریوت نیز مصرف شده است. این کاهش ذخایر نظامی، از دیگر چالشهای مهم آمریکا برای ادامهٔ جنگ با ایران است.
سینگ تأکید کرده که «ایرانیها سعی دارند از برتری خود استفاده کنند. آنها به دنبال ایجاد حاکمیت بر تنگه و اعمال کنترل انتخابی بر این آبراه هستند.»
رویترز به نقل از منبع ارشد ایرانی نوشته که ایران معتقد است که انعطافپذیری در مواجهه با ترامپ از سوی این رئیسجمهور، «ضعف» معنا میشود، پس تهران باید اهرمهای فشار خود را حفظ کند تا به نتیجهٔ مدنظر خود برسد.
آلن آیر، دیپلمات پیشین آمریکایی و کارشناس حوزهٔ ایران نیزتصریح کرده که تهران راهبرد بازدارندگی با هدف وادار کردن واشنگتن به لغو محاصرهٔ دریایی و توقف حملات نظامی را دنبال میکند. او گفته که «آنها نمیخواهند آمریکا سرعت تحولات را تعیین کند.»
گرچه احتمال توافق ایران و عمان بر سر بازگشایی تنگه هرمز قوت گرفته است، اما ایران همچنان قصد دارد با استراتژیهایی، این اهرم فشار خود را حفظ کند و ترامپ را از ماجراجویی دوباره پشیمان کند.
ایران، به گفته کارشناسان غربی، تابآوری بیشتری از خود در این جنگ نشان داده و با استفاده از کارتهایی مانند تنگه هرمز، توانسته به موفقیتهای قابلتوجهی در مقابله با آمریکا دست یابد.
