ارنست مونیز، وزیر انرژی پیشین آمریکا و از معماران برجام، معتقد است خروج ترامپ از توافق هستهای مسیر تشدید بحران ایران و در نهایت جنگ را هموار کرد؛ جنگی که در صورت تداوم برجام، به باور او رخ نمیداد. مونیز جنگ تمامعیار با ایران را اشتباهی بزرگ میداند و نسبت به دشواری بازسازی اعتماد هشدار میدهد. او ایجاد چرخه مشترک سوخت هستهای میان ایران، عربستان و امارات را پیشنهاد میکند و خطر جنگ یا حادثه هستهای را در بالاترین سطح از زمان بحران موشکی کوبا ارزیابی میکند.
ارنست مونیز، وزیر انرژی آمریکا در دولت باراک اوباما و از چهرههای کلیدی مذاکرات هستهای ایران، معتقد است اگر برجام پابرجا مانده بود، جنگ کنونی با ایران رخ نمیداد.
مونیز در گفتوگویی درباره پیامدهای خروج آمریکا از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ گفت: «اوه، قطعاً نه.» به گفته او، برجام محدودیتهای روشنی برای برنامه هستهای ایران ایجاد کرده بود؛ از جمله سقف ۳۰۰ کیلوگرمی ذخایر اورانیوم غنیشده و محدود شدن سطح غنیسازی به ۳.۶۷ درصد.
او گفت اکنون ایران حدود ۱۰ تن اورانیوم غنیشده در اختیار دارد که نزدیک به نیم تن آن با غنای ۶۰ درصد است.
مونیز که اکنون در دو اندیشکده واشنگتن در حوزه انرژی و تهدیدهای هستهای فعالیت دارد، قرار است در نشست مؤسسه آسپن طرحی برای آغاز دورهای تازه از همکاری هستهای در خاورمیانه ارائه کند؛ طرحی که میتواند الگویی برای توافقی تازه با هدف کاهش تنشها باشد.
او با اشاره به خروج دونالد ترامپ از برجام در سال ۲۰۱۸، تصمیم برای حرکت به سمت جنگ تمامعیار با ایران را «اشتباهی بزرگ» دانست و گفت آمریکا را در وضعیتی گرفتار کرده که خروج از آن دشوار است.
مونیز با لحنی انتقادی افزود: «ایران از مزیت بازی در زمین خودش برخوردار است. ما تجربه خوبی از بازی در زمین دیگران نداریم؛ ویتنام و افغانستان نشان دادند که این مزیت برای ما چندان خوب تمام نشده است.»
او معتقد است هر توافق احتمالی میان تهران و واشنگتن با یک مانع اساسی روبهرو است: بحران اعتماد. مونیز گفت حتی بازگشت به بخش بزرگی از مفاد برجام، از جمله سازوکارهای راستیآزمایی، اکنون بسیار دشوارتر شده است.
وزیر انرژی پیشین آمریکا در دولت اوباما یادآور شد که در جریان مذاکرات برجام، رابطه نزدیکی با علیاکبر صالحی، رئیس وقت سازمان انرژی اتمی ایران، داشت. با این حال، او گفت پس از هشدار به صالحی درباره افزایش سطح و حجم ذخایر اورانیوم غنیشده ایران، ارتباط میان آن دو قطع شد.
مونیز همچنین معتقد است یک توافق محدود و صرفاً دوجانبه میان ایران و آمریکا دوام چندانی نخواهد داشت. پیشنهاد او، ایجاد یک چرخه منطقهای سوخت هستهای با مشارکت ایران، عربستان سعودی و امارات متحده عربی است.
بر اساس این طرح، این کشورها به جای توسعه جداگانه چرخه تأمین سوخت هستهای، از یک سازوکار مشترک استفاده میکنند؛ مدلی که میتواند نگرانیها درباره اشاعه هستهای را کاهش دهد.
او برای توضیح این ایده به الگوی شرکت «اورنکو» اشاره کرد؛ شرکتی مستقر در لندن که مالکیت آن میان دولتهای بریتانیا و هلند و دو شرکت بزرگ انرژی آلمان تقسیم شده است.
مونیز که ریاست مشترک «ابتکار تهدید هستهای» را نیز بر عهده دارد، هشدار داد خطر جنگ هستهای یا وقوع یک حادثه هستهای اکنون بیش از هر زمان دیگری پس از بحران موشکی کوبا افزایش یافته است.
به گفته او، روسیه و اوکراین، خاورمیانه، هند و پاکستان و کره شمالی، مهمترین کانونهای بالقوه این تهدید به شمار میروند.
او در پایان، نسبت به بیثباتی سیاست خارجی آمریکا هشدار داد و گفت حتی پیروزی احتمالی دموکراتها در انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۸ نیز بهتنهایی برای بازسازی اعتماد متحدان واشنگتن کافی نخواهد بود.
مونیز گفت: «ما به دو یا سه رئیسجمهور متوالی نیاز داریم که دیدگاههای باثباتی داشته باشند.»
