حملات نیروهای مسلح یمن به زیرساختهای حیاتی عربستان، این کشور را در موقعیتی قرار داده که پیشتر برای بزرگترین صادرکننده نفت جهان قابل تصور نبود: خرید سوخت از بازارهای جهانی.عربستان سعودی تا پیش از این حملات، خود یک صادرکننده بزرگ گازوئیل و بنزین بود. بر اساس آمار رسمی، این کشور در سال ۲۰۲۵ بیش از ۵۴۱ میلیون بشکه فرآورده نفتی صادر کرده بود که گازوئیل با ۲۴۷ میلیون بشکه (۴۵.۷ درصد) و بنزین با ۱۱۰ میلیون بشکه (۲۰.۴ درصد) سهم اصلی را داشتند.اما اکنون با از کار افتادن خط لوله شرق–غرب، هدف قرار گرفتن پالایشگاه جازان و بسته شدن مسیرهای صادراتی، این معادله بهکلی برعکس شده است. گزارشها حاکی از آن است که از ۱۵ سپتامبر هیچ نفتکش سعودی از مسیر دریای سرخ عبور نکرده و عربستان به یک واردکننده موقت فرآوردههای نفتی تبدیل شده است.
آرامکو به دنبال گازوئیل و بنزین
شرکت آرامکو در هفتههای اخیر به دنبال خرید هزاران تن گازوئیل از حوضه مدیترانه و بنزین از اروپا بوده است. به نوشته بلومبرگ، منابع آگاه بازار میگویند این شرکت پیشنهاد خرید محمولههای گازوئیل را از طریق سامانه قیمتگذاری «پلاتس» و طی چند هفته ارائه کرده است. معاملهگران همچنین از جستوجوی آرامکو برای خرید بنزین از اروپا خبر میدهند. نکته مهم آنکه این فعالیتها پیش از حمله اخیر به خط لوله شرق–غرب آغاز شده بود و همزمان با حملات ماههای گذشته به تأسیسات تولید سوخت شدت گرفته است. آرامکو تاکنون از اظهارنظر در این باره خودداری کرده و مشخص نیست آیا خریدها نهایی شده یا محمولهها به کدام مشتریان تحویل داده خواهد شد.خط انتقال شرق–غرب پس از حملات متعدد از کار افتاده است. نیروهای مسلح یمن اعلام کردهاند پالایشگاهی در ینبع را هدف قرار دادهاند؛ اقدامی که پس از اعلام هدف قرار گرفتن تأسیسات جازان صورت گرفت. توقف این خط، انتقال نفت خام به ساحل غربی عربستان را دشوارتر کرده؛ مسیری که زمانی نقش جایگزین را در شرایط اختلال در تنگه هرمز ایفا میکرد.
تأثیر بر مشتریان اروپایی
اختلال در عرضه عربستان، برخی خریداران اروپایی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. اساندپی گلوبال گزارش داده که آرامکو تحویل محمولههای نفت خام برنامهریزیشده برای سپتامبر(شهریور و مهر) را لغو یا به تعویق انداخته است؛ از جمله محمولههایی برای گروه «اورلن» لهستان که در ۱۶ سپتامبر اعلام کرد ۱۶ محموله اضافی برای جبران کمبود عرضه عربستان خریداری کرده است که این موضوع به نفت خام مربوط میشود و ارتباطی قطعی با خرید دیزل و فرآوردههای سوختی توسط آرامکو ندارد.قیمت گازوئیل زیر فشار شدیدعرضههای آرامکو در شرایطی ارائه میشود که قیمت گازوئیل اروپا به شدت بالا رفته است. بر پایه ارزیابیهای پلاتس، قیمت محمولههای گازوئیل کمگوگرد در شمال غرب اروپا در ۱۵ سپتامبر به ۱۶۴۲٫۲۵ دلار در هر تن رسید که بالاترین رقم از آغاز انتشار این ارزیابی است. محمولههای مشابه در مدیترانه نیز ۱۶۶۴٫۷۵ دلار در هر تن ثبت شدند.حاشیه پالایش گازوئیل در منطقه آمستردام–روتردام–آنتروپ نیز به ۸۵٫۱۶ دلار در هر بشکه رسید. پلاتس تأکید کرده که اختلال عرضه و کاهش ذخایر، بازار فرآوردههای میانی از جمله دیزل را تحت فشار نگه داشته است.
هرمز؛ بازگشت اجباری به مسیری پرهزینه
تحولات حملونقل دریایی نشان میدهد عربستان به ناچار و از سر استیصال به تنگه هرمز بازگشته است؛ مسیری که پیشتر صادراتش از آن به شدت کاهش یافته بود و حالا با دردسرهای تازه همراه است.پس از بسته شدن عملی تنگه هرمز با جنگ علیه ایران، عربستان توانست با فعالسازی خط لوله شرق–غرب، بخشی از صادرات خود را به دریای سرخ منتقل کند و از این تنگه پرخطر دور بماند. اما با توقف این خط لوله در پی حملات، ریاض ناچار شد صادرات خود را دوباره به سمت هرمز بازگرداند. در ۲۴ سپتامبر، لویدز لیست گزارش داد عبور نفتکشهای غولپیکر مرتبط با عربستان از تنگه هرمز به بالاترین سطح هفتگی از آغاز جنگ رسیده است.این بازگشت اجباری، اما با هزینههای سنگین همراه است. نفتکشها برای عبور از هرمز باید با خاموش کردن سیستم ردیاب موقعیت (AIS) و در کاروانهای شبانه تحت محافظت نیروی دریایی آمریکا حرکت کنند. هزینه حمل هر بشکه نفت از خاورمیانه به چین به حدود ۳۰ دلار رسیده که بالاترین رقم در تاریخ است. بیمهنامهها نیز تا ۱۰ درصد ارزش کشتی و محموله افزایش یافته و کاپیتانها و خدمه برای پذیرش این ریسک، ۱۶ تا ۲۰ دلار برای هر بشکه دستمزد خطر دریافت میکنند.عربستان در همین راستا، حدود ۶۰ میلیون بشکه نفت را از طریق هرمز به بندر صحار عمان میفرستد تا در آنجا با روش انتقال کشتی به کشتی، محمولهها را به نفتکشهای بزرگتر منتقل کند . این روش اگرچه صادرات را زنده نگه میدارد، اما کاملاً وابسته به امنیت مسیر پرخطر هرمز است و با هر تشدید تنش، میتواند متوقف شود.
العربی الجدید به نقل از حسام عایش، کارشناس اقتصادی، آورده است، روی آوردن یک کشور تولیدکننده به خرید نفت یا فرآوردههای آن از بازار خارجی، نشانهای از فشار و استیصال در شرایطی است که تأمین از مسیر معمول ممکن نیست.به گفته او، حفظ زمانبندی تحویل به تأمینکننده کمک میکند رابطه خود با مشتریان و سهم بازارش را حفظ کند، اما اگر قیمت خرید محموله جایگزین بالا برود، فاصله میان هزینه تأمین و بازده مورد انتظار بیشتر میشود.محمد النایر، کارشناس اقتصادی دیگر، میگوید خرید محمولههای جایگزین حتی با قیمت بالاتر، میتواند یک انتخاب تجاری برای حفظ رابطه با مشتریان قراردادهای بلندمدت باشد.به گفته او، توقف خط شرق–غرب و اختلال کشتیرانی، اهمیت وجود بیش از یک مسیر برای صادرات عربستان را آشکار کرده است.
