پس از ناکامی کارزار نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران در دستیابی به اهداف تعیینشده، واشنگتن راهبرد خود را تغییر داده و محور تقابل را از میدان نظامی به عرصه اقتصاد منتقل کرده است. در همین راستا، دونالد ترامپ دستور آغاز عملیات «طرد اقتصادی» را صادر کرد و اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، این کارزار را «روز دی اقتصادی» و «بزرگترین تهاجم مالی» تاریخ جهان نامید.این تغییر رویکرد نشاندهنده آن است که واشنگتن پس از ناکامی در دستیابی به اهداف خود از طریق ابزارهای نظامی، اکنون تمام توان خود را بر فروپاشی اقتصاد ایران متمرکز کرده است.
ابعاد جنگ اقتصادی
بعد اول، فشار بر شرکای تجاری و دیپلماسی اجباری
وزارت خزانهداری آمریکا با اعزام تیمهای به کشورهای مختلف، از بیش از ۵۰ دولت خواسته است تا روابط بانکی و هوانوردی خود با ایران را قطع کنند. جاناتان برک، دستیار وزیر خزانهداری در امور تأمین مالی تروریسم، در سفری دو هفتهای به خاورمیانه و اروپا، این پیام را منتقل کرد که ادامه همکاری با تهران میتواند دسترسی کشورها به سیستم مالی آمریکا را به خطر بیندازد. واشنگتن از اهرم دسترسی به نظام دلاری برای اعمال فشار بر شرکای تجاری ایران استفاده میکند.
بعد دوم، انزوای بانکی و هوانوردی
در حوزه بانکی، امارات متحده عربی شعبههای محلی بانک ملی ایران (بزرگترین بانک تجاری ایران) را از پردازش تراکنشهای مرتبط با ایران منع کرد و ترکیه مجوز فعالیت بانک ملت را لغو نمود.
در حوزه هوانوردی، عمان تمامی پروازهای شرکتهای هواپیمایی ایرانی را ممنوع کرد، ترکیه پروازهای ماهانایر را متوقف ساخت و امارات نیز تمامی پروازهای ایرانی را ممنوع کرد. آذربایجان و گرجستان نیز خطوط هوایی ایران را مسدود کردند و بریتانیا قصد دارد معافیت بانکهای ایرانی در لندن را تمدید نکند.
فرماندهی جنگ اقتصادی در آمریکا و اقدامات
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، بهعنوان فرمانده این نبرد اقتصادی معرفی شده است.او طی کمتر از دو سال به یکی از چهرههای اصلی فشار اقتصادی واشنگتن علیه ایران تبدیل شده و از تحریم نفت و شبکههای مالی تا حمله لفظی به ریال، بارها از تشدید فشار بر اقتصاد ایران سخن گفته است. بسنت با تکرار تهدید «شما یا با ما هستید یا علیه ما»، به کشورهای جهان هشدار داده که اگر با ایران تجارت کنند، وزارت خزانهداری تمام توان خود را علیه آنها به کار خواهد گرفت.او حتی به صف پمپبنزین در ایران رحم نکرد و این را به عنوان دستاورد اقدام خود در کنگره آمریکا اعلام کرد.
اقدامات میدانی جاناتان برک
جاناتان برک، دستیار وزیر خزانهداری در امور تأمین مالی تروریسم، مأمور اجرای این کارزار در سطح بینالمللی شده است. او در سفری دو هفتهای به کشورهای خاورمیانه و اروپا، از جمله عمان، امارات، ترکیه و بریتانیا، هشدار واشنگتن را به شرکای تجاری ایران منتقل کرد. برک پیشتر در سیتیگروپ فعالیت داشته و بهعنوان ناظر بر رعایت تحریمها در این بانک بزرگ آمریکایی شناخته میشود.
بسنت با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، از دولتهای بریتانیا، ترکیه، عمان و امارات برای همکاری با واشنگتن قدردانی کرد و گفت: «ما به همکاری خود ادامه خواهیم داد، زیرا برای جلوگیری از اجرای دستورکار تروریستی تهران، اقدامات بیشتری باید انجام شود».وزارت خزانهداری آمریکا همچنین از اعمال تحریمهای گستردهتر علیه فعالیتهای مالی ایران در ترکیه و امارات خبر داده است.
فرمانده جنگ اقتصادی در ایران کیست؟
در سوی مقابل، ساختار فرماندهی جنگ اقتصادی در ایران چندان شفاف نیست. اگرچه ایران در سالهای گذشته شبکهای پیچیده برای دور زدن تحریمها ایجاد کرده است، اما مشخص نیست که کدام نهاد یا مقام، فرماندهی یکپارچه این نبرد را بر عهده دارد. به عقیده کارشناسان، نبود یک نهاد فرماندهی واحد، یکی از ضعفهای اصلی ساختار مقابله با جنگ اقتصادی در ایران باشد. در حالی که آمریکا با وزارت خزانهداری و شخص اسکات بسنت، فرماندهی متمرکز و تهاجمی این نبرد را در دست دارد، ایران هنوز نتوانسته است ساختاری منسجم و پاسخگو برای مدیریت این جنگ اقتصادی تعریف کند.
