وزیر خارجه پاکستان، میانجی بی‌طرف یا طرف منافع آمریکا؟

 محمد اسحاق دار، وزیر امور خارجه پاکستان در آخرین اظهارات خود، با مدیریت ایران بر تنگه هرمز مخالفت کرد و خواهان بازگشت وضعیت تنگه به قبل از جنگ شد. او همچنین تأکید کرد: «عبور کشتی‌های تجاری [از تنگه هرمز] باید نامحدود و بدون هیچ‌گونه هزینه و عوارضی باشد.»

 
چنین اظهاراتی، خلاف خط قرمز ایران و همراه با خواسته اصلی آمریکا در جنگ است. اما این سخنان وقتی مهم می‌شود که به نقش پاکستان در این روزها توجه کنیم.
 
نکته اول این است که پاکستان حدود 7 ماه است نقش میانجی را بین ایران و آمریکا بازی می‌کند. تفاهم‌نامه اولیه که واشنگتن تمام بندهای آن را نقض کرده، با میانجی‌گری پاکستان تنظیم شده بود و حتی نام «تفاهم اسلام‌آباد»، پایتخت این کشور، بر آن قرار داشت.
 
بر اساس این تفاهم، نه‌فقط در زمان جنگ، بلکه پس از پایان کامل آن، مدیریت تنگه هرمز با ایران است و ترددها باید طبق ترتیبات تهران باشد. این موضوعی است که مقامات رسمی کشورمان به‌دفعات اعلام کرده‌اند. عراقچی، وزیر امور خارجه در تاریخ 7 تیر 1405، در نشست خبری با همتای عراقی خود گفته بود: «مسئولیت ترتیبات با جمهوری اسلامی ایران است و بر اساس یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا، هیچ نهاد یا کشور دیگری در این خصوص مسئولیتی ندارد و هرگونه تلاش برای اتخاذ ترتیبات جدید یا جداگانه نسبت به آنچه توسط جمهوری اسلامی ایران در جریان است، تنها منجر به پیچیده‌تر شدن اوضاع و تأخیر در بازگشایی تنگه هرمز خواهد شد.»
 
نکته دوم، فراتر از تفاهم اسلام‌آباد و در خصوص شناخت متجاوز و آغازگر جنگ است. پاکستان حتی اگر کشوری بدون ایفای نقش باشد، باید بداند که تنها علت بسته شدن تنگه هرمز، تجاوز غیرقانونی آمریکا به ایران بود. این تجاوز، با استفاده از تسلیحات و پایگاه‌های واشنگتن در خلیج‌فارس انجام شد و تهران حق دارد برای حفظ و تأمین منافع خود، مدیریت تنگه را دست بگیرد.
 
اما وزیر خارجه پاکستان که نقش میانجی را بازی می‌کند، بدون اشاره به تجاوز آمریکا و علت بسته شدن تنگه، خواهان بازگشایی آن شده است.
 
نکته سوم آنکه، با وجود نقض کامل تفاهم، ایران با ارائه پیشنهادی 7 بندی به طرف آمریکایی، برای اصلاح موضوعات تلاش کرد. نقشی که پاکستان به‌عنوان میانجی می‌تواند ایفا کند، این است که پیگیر انجام تعهدات آمریکا باشد؛ نه آن‌که خلاف تفاهم، در موضوع تنگه هرمز موضع‌گیری غیر بی‌طرفانه و هم‌راستا با منافع طرف آمریکایی داشته باشد.
 
در عرف بین‌الملل، رفتار یک میانجی برای طرفین شناخته شده است و اگر وزیر خارجه پاکستان در این نقش، بی‌طرفی خود را نقض کند، تهران نیز ممکن است نتواند به پذیرش چنین نقشی برای اسلام‌آباد، ادامه دهد و احتمال تجدید نظر در این موضوع وجود دارد.