در حالی که تنش در تنگه هرمز معادلات انرژی خاورمیانه را دگرگون کرده، داده‌های جدید نشان می‌دهد که جمهوری آذربایجان و قزاقستان صادرات نفت خام خود به اسرائیل را از مسیر خط لوله باکو-تفلیس-جیحان (BTC) و از طریق بندر جیحان ترکیه به‌طور قابل توجهی افزایش داده‌اند. همزمان، افشای ادامه این انتقالات در حالی که آنکارا رسماً تجارت با اسرائیل را قطع‌شده اعلام کرده، به اعتراضات خیابانی در ترکیه دامن زده است.
قزاقستان؛ هدف‌گذاری برای سهم بیشتر از خط لوله آذربایجان
قزاقستان هم در تلاش است تا با اتکا به خط لوله آذربایجان صادرات نفت خود را به بازار مدیترانه و به خصوص اسرائیل گسترش دهد.وزارت انرژی این کشور چند روز پیش اعلام کرد که هدف‌گذاری کرده صادرات نفت خام از این مسیر را به ۷ میلیون تن متریک در سال برساند. اسحاق هرتزوگ، رئیس اسرائیل نیز اردیبهشت سال جاری به آستانه سفر کرد و یکی از اهداف اصلی این سفر ترغیب قزاقستان به افزایش عرضه نفت برای نیازهای اسرائیل بود. هرتزوگ در این سفر اعلام کرد که امیدوار است حجم تجارت دو کشور «سه برابر» شود.
آذربایجان؛ تأمین‌کننده اصلی نفت اسرائیل
آذربایجان جایگاه خود را به عنوان بزرگ‌ترین تأمین‌کننده نفت خام اسرائیل تثبیت کرده است. داده‌های رهگیری کشتی نشان می‌دهد در سال 2025 واردات اسرائیل از نفت آذربایجان که از بندر جیحان ترکیه بارگیری می‌شود، با ۳۱ درصد افزایش به ۹۴ هزار بشکه در روز رسیده؛ بالاترین سطح از سال ۲۰۲۲.آذربایجان با سهم ۴۶.۴ درصد از کل واردات نفت اسرائیل، فاصله خود را با روسیه (تأمین‌کننده دوم با حدود ۲۸ درصد) بیشتر کرد. قزاقستان نیز به عنوان دومین تأمین‌کننده، سهمی بین ۲۰ تا ۳۰ درصد از واردات نفت اسرائیل را در اختیار دارد. بخش عمده نفت قزاقستان در حال حاضر از مسیر کنسرسیوم خط لوله خزر (CPC) به بندر نووروسیسک روسیه و از آنجا با نفتکش به اسرائیل می‌رود، اما حالا مسیر آذربایجان به عنوان گذرگاهی جایگزین، سهم خود را در این صادرات افزایش می‌دهد.تناقض ترکیه؛ از ادعای قطع تجارت تا تداوم ترانزیت نفتآنکارا از ژوئن ۲۰۲۴ و در اعتراض به جنگ غزه، هرگونه تجارت با اسرائیل را ممنوع اعلام کرد و آمار رسمی گمرک ترکیه نیز میزان تجارت با این رژیم را «صفر» نشان می‌دهد. اما گزارش‌های میدانی تصویر متفاوتی ارائه می‌دهند.آلپ ارسلان بایراکتار، وزیر انرژی ترکیه، در پاسخ به پرسش پارلمانی درباره ارسال نفت از جیحان به اسرائیل گفت: «از پایانه باکو-تفلیس-جیحان هیچ محموله نفتی به اسرائیل ارسال نمی‌شود و تمام عملیات در چارچوب توافق‌های بین‌المللی انجام می‌گیرد». او همچنین تأکید کرده است که ترکیه صرفاً بر استفاده از خط لوله نظارت فنی دارد و مسئول فروش نفت یا تعیین مقصد نهایی محموله‌ها نیست. است.
با این حال، تحقیقات مستقل نشان می‌دهد که نفتکش‌های بارگیری‌شده در جیحان پس از خروج از بندر، سیستم‌های شناسایی خودکار (AIS) خود را خاموش کرده و مقصدی نزدیک مصر یا قبرس اعلام می‌کنند، اما در نهایت محموله خود را در بنادر اسرائیل مانند اشکلون تخلیه می‌کنند. گزارش سازمان‌های «اویل چینج اینترنشنال» و «سومو» نیز نشان می‌دهد که دو شرکت تجاری واسطه، «ویتول» و «هریتیج پترولیوم»، پس از تحریم مه ۲۰۲۴ حدود ۱۴.۴ میلیون بشکه نفت خام را از بندر جیحان به اسرائیل منتقل کرده‌اند. بر اساس این گزارش، بخش مهمی از نفت خام ارسالی به اسرائیل از طریق بندر جیحان ترکیه انجام می‌شود و شرکت‌های زیرمجموعه مستقر در ترکیه در این تجارت نقش فعالی دارند.
این تناقض میان ادعای رسمی و واقعیت میدانی، به بسیج خیابانی در ترکیه انجامیده است. جمعه گذشته همزمان با فراخوان جهانی برای اعتراض در بیش از ۱۰۰ بندر، کارگران و فعالان ترکیه در بندر حیدرپاشای استانبول و پایانه بوتاش در جیحان تجمع کردند.
معترضان با در دست داشتن پرچم‌های ترکیه و فلسطین، شعار «شیرهای نسل‌کشی را ببندید» سر دادند و خواستار توقف کامل انتقال نفت و گاز آذربایجان به اسرائیل از مسیر زیرساخت‌های ترکیه شدند. برخی از معترضان به طور نمادین ورودی پایانه بوتاش در جیحان را مسدود کردند و تأکید کردند که «اختیار توقف جریان نفت آذربایجان به اسرائیل در دست ترکیه است».
