خشم، افسوس و نگرانى از تجزیه سودان
على موسوى خلخالى
سودان در آستانه انتخاباتى سرنوشتساز است. سرانجام تحت فشار شديد غرب به خصوص ايالات متحده، عمر البشير، رئيس جمهورى سودان پذيرفت که رفراندوم تجزيه جنوب از خاکش را زير نظر مجامع بينالمللى برگزار کند. بشير در سال ۲۰۰۳ و در بحبوحه جنگ عراق با شورشيان دارفور درگير شد و حمام خونى به راه افتاد که با تاخيرى تامل برانگيز، واکنش جهانى را در پى داشت.
در آن سال اهالى دارفور به مخالفت از دولت مرکزى سر به شورش برداشتند که به سرکوب شدید آنها انجامید. بشیر گمان مىکرد که چون نگاهها متوجه عراق و حمله امریکا به این کشور است مىتواند با خیال راحت شورشیان را سرکوب کند. از این رو دستور به آتش زدن دهها روستا داد که طى آن هزاران نفر غیر نظامى زنده زنده در آتش سوختند. از آن موقع تا کنون به خصوص تا سال ۲۰۰۹ کشتار در این منطقه ادامه داشت. اما هیچ سازمان یا نهادى تا کنون نتوانسته آمار دقیقى از کشته شدگان بدهد.
در سال ۲۰۰۸ بشیر تحت پیگرد دادگاه عالى لاهه قرار گرفت که کشمکش تازهاى را در سودان رقم زد. سرانجام براى این که جلوى بازداشت بشیر گرفته شود، به خصوص با دخالت جامعه عربى بشیر پذیرفت که به رفراندوم تن دهد در مقابل از بازداشتش جلوگیرى شود.
حال موعد رفراندوم فرا رسیده است. سودان خود را در آستانه یک تجزیه کامل مىبیند. سودان احتمالا به دو قسمت شمال و جنوب تقسیم مىشود و بدین ترتیب یکى از مهمترین منابع درآمدزایىاش را از دست خواهد داد. دارفور و مناطق جنوبى سودان غنى از نفت است و منابع نفتى دست نخوردهاى در اختیار دارد که فقط در انتظار سرمایهگذاران خارجى و کارتلهاى نفتى است. اما این بدان معنا نیست که سودان کاملا بىنصیب از جنوب خواهد ماند. چرا که حتى در صورت جدایى نیز از آن جا که جنوب به دریا راه ندارد، مجبور است که از همسایه شمالى کمک بگیرد. اگر چه گفته مىشود که مىتواند نفت خود را از طریق
لولههاى نفتى به کنیا منتقل کند ولى مسئله این است که هزینه ساخت چنین لولههایى هنگفت است و نه دارفور و نه کنیا از پس تامین منابع مالى آن بر نمىآیند.
در این میان تقسیم سودان همه را نگران کرده است. حسنى مبارک، رئیس جمهورى مصر و معمر قذافى، رئیس جمهورى لیبى هفته گذشته هر دو به خارطوم رفتند و تلاش کردند در آستانه برگزارى رفراندوم که این روزها روز به روز بیشتر به خشم بشیر مىافزاید، فضاى ملتهب را آرام نگه دارند. ولى هر دو رهبر عربى خود از این تقسیم نگرانند. حتى برخى کارشناسان انفجار اخیر اسکندریه در مصر را متاثر از این حادثه مىدانند. از این بابت که بذر فتنهاى در حال کاشته شدن است که مىتواند با تقسیم سودان شعلهور شود. همه از این ابراز نگرانى مىکنند که تجزیه سودان بر کشورهاى همسایه نیز اثر بگذارد و حتى کل
قاره آفریقا را تحت تاثیر قرار دهد.
بشیر در سفرش به جوبا، پایتخت جنوب که شاید بتوان گفت آخرین سفرش به این منطقه قبل از تقسیم است، در این باره گفت: «شخصا بسیار متاسف خواهم شد اگر سودان تجزیه شود. ولى در عین حال خوشحال هم خواهم شد اگر بتوانیم میان دو طرف صلح ایجاد کنیم. ما نمىتوانیم انتخاب مردم جنوب را نادیده بگیریم و آن را رد کنیم. این حق آنهاست.»
گر چه بشیر سعى مىکند خود را صلحطلب و دموکرات معرفى کند و ژست فردى که ماموریت برقرارى صلح را بر عهده دارد، بگیرد ولى حقیقت این است که بسیارى از مخالفان سیاسىاش عامل این تجزیه را خود بشیر مىدانند و به او خورده مىگیرند که اگر آن کشتار را علیه مردم دارفور انجام نمىداد هیچ گاه کشور به این جا نمىکشید که با حمایت جامعه غربى به فکر تجزیه بیفتد.
از سویى نگرانى عمده جامعه جهانى بر این است که ممکن است در صورت برگزارى رفراندوم در روز یکشنبه ۹ ژانویه، آتش جنگ داخلى مجددا شعلهور شود و کشور به بحرانى سراسرى کشیده شود. اتفاقى که بسیارى آن را با سومالى مقایسه مىکنند و از این نگرانند که به سرنوشت آن منطقه دچار شود.
بشير دردسر ديگرى هم به تازگى پيدا کرده است. روز سهشنبه چهار ژانويه جريانهاى مخالف او تشکيل جلسه دادند و همه يکپارچه توافق کردند که به صورت مسالمتآميز هر آن چه مىتوانند براى سرنگونى عمر البشير انجام دهند. همه آنها بر اين نکته تاکيد داشتند که بشير ديکتاتورى است که کشور را به مرز تجزيه کشانده و بايد براى سرنگونى او تلاش کرد. حسن الترابى، که در قديم از متحدان بشير بود ولى چند سال بعد از او جدا شد و به جبهه مخالفان پيوست از جمله کسانى است که در مصاحبههاى مختلفش در روزهاى اخير بر سرنگونى بشير تاکيد کرده است.