کارمندان بیبیسی و رسوایی اخلاقی
رسوایی اخیر مجری مشهور بیبیسی پدیدهای تازه در بیبیسی نیست. حتی مخاطبان بیبیسی فارسی نیز با اخباری که از افتضاحات اخلاقی برخی مجریان و خبرنگاران این شبکه شنیدهاند، سرگرم شدهاند
به گزارشافکارنیوزبه نقل از فارس، شبکه خبری بیبیسی با توجه به گستردگی فعالیتها و سابقه طولانی و وابستگیاش به دولت بریتانیا دارای ضریب نفوذ بالایی در بسیاری از نقاط جهان است. بریتانیا تا قبل از جنگ جهانی دوم بهنوعی دولت برتر نظام سرمایهداری محسوب میشد، زبان انگلیسی بهعنوان زبان بینالمللی جا افتاده بود و طبعا نفوذ رسانههای این کشور بر افکار عمومی جهان نیز رونق داشت.
بیبیسی به عنوان میراثدار هژمونی رسانهای بریتانیا و با توجه به گستردگی فعالیتهایش در اقصینقاط جهان، همچنان از توانمندیهای رسانهای بالایی برخوردار است که قابل انکار نیست اما همین رسانه اخیرا با یک موضوع جنجالی مواجه شده است که به سواستفاده جنسی یکی از مجریان مشهور این شبکه خبری از بیش از ۴۰۰ قربانی بازمیگردد.
این رسوایی که تاکنون به دستگیری ۶ نفر توسط پلیس بریتانیا انجامیده است، سوالی را در ذهن ایجاد میکند که آیا رسوایی مزبور تنها یک حادثه است یا باید آن را در سطحی دیگر مورد بازاندیشی قرار داد و نتیجهای کلانتر از آن اخذ نمود؟ بهعبارت دیگر، آیا میتوان بین رفتار رسانهای بیبیسی و نوع شخصیت کارکنانش ارتباط برقرار کرد؟ کارکنانی که اگرچه نمیتوان ادعا کرد که همگی دارای فساد اخلاقی هستند اما میتوان دستکم از ماجرای اخیر به وجود فساد شدید اخلاقی در بین مشهورین آنان پی برد.
فرضیهای که در اینجا قصد بررسی آن را داریم این است که اساسا نوع فعالیت شغلی در بیبیسی با سلامت اخلاقی جمعپذیر نیست. به عبارت دیگر، کسانی که بیبیسی یا رسانهای با رویکرد آن را بهعنوان محل اشتغال خود برمیگزینند، به مرور الگوهای اخلاقمدار را با توجه به پسزمینه ذهنی خود کنار گذاشته و هرچه مشهورتر میشوند، از اخلاق فاصله بیشتری میگیرند. طبعا تاثیرپذیری کارمندان سطح پایینتر از این بیاخلاقی کمتر از کارکنان سطح بالاتر به نظر میرسد.
* شانتاژ رسانهای، اخلاق حرفهای رسانههای جریان غالب
پیش از هرچیز باید به یک تقسیمبندی بین رسانههای جهان اشاره شود. رسانههای جهان به دو دسته «رسانههای جریان غالب»(Main Stream Media) و «رسانههای جایگزین»(Alternative Media) تقسیم میشوند. رسانههای جریان غالب، وابسته به «تفکرات مرکز» در جهان سرمایهداری هستند. رسانههای جایگزین یا «دگراندیش»، از تفکرات پیرامونی پیروی میکنند که در نگاه ساختاری نظام سرمایهداری به مسائل ملی و بینالمللی جایگاه چندانی ندارند.
در این میان، رسانههای بزرگ بینالمللی نظیر بیبیسی و همسلکان آمریکایی آن در رده رسانههای جریان غالب قرار میگیرند. در بین رسانههای جایگزین رسانههای مشهور کماند اما یکی از مشهورترین آنها «شبکه خبری روسی راشاتودی» است که از افکار نیمهپیرامونی تبعیت میکند، یعنی بعضا با نظام سرمایهداری همراه است و بعضا به تفکرات آن میتازد.
رسالت اصلی رسانههای جریان غالب حمایت از تفکرات نخبگان طبقات حاکم سرمایهدار در کشورهای قدرتمند کاپیتالیست است. این افکار هم در عرصه بینالمللی و هم در عرصه ملی توسط رسانههای جریان غالب تبلیغ میشوند. اگر تقریبا تمام رسانههای جریان غالب دم از حمایت از یهودیان میزنند ناشی از آن است که یهودیان سرمایههای کلانی در اختیار دارند. شاید ثروتمندترین سرمایهداران جهان، یهودیان باشند. همچنین اگر اقلیت منتسب به فرقه ضاله بهائیت مورد حمایت این رسانههاست، ناشی از ثروتی است که در اختیار این اقلیت کوچک است.
بر این اساس، نوع اخلاق حرفهای حاکم بر رسانههای جریان غالب، اخلاق مبتنی بر محوریت سرمایه است. در یک کلام، رسانههای جریان غالب هستند تا به سرمایهداران وجهه مردمی ببخشند و بالاخص از طبقه حاکمه در کشورهای خود دفاع کنند. اگر در دوران قرون وسطی، نوعی ارتباط فراگیر میان دستگاه کلیسا و فئودالها وجود داشت که بر اساس آن، فئودالها دنیای اصحاب کلیسا را آباد میکردند و اصحاب کلیسا آنها را بهشتی خوانده و آخرتشان را آباد میکردند و به آنان وجهه قابل قبول میبخشیدند، امروز این رسانهها هستند که وجهه قابل قبول طبقه بورژوا را تامین کرده و البته خود نیز از حمایت
آنان بهرهمند میشوند.
اکنون برای شناخت ابزار مورد استفاده رسانههای جریان غالب در حمایت از طبقه سرمایهدار حاکم، باید به این نکته توجه کرد که رسانهای که ماهیتا برای دفاع از بیعدالتی و فساد سرمایهداران شکل گرفته است، اخلاق حرفهای را در چارچوب «شانتاژ رسانهای» خلاصه میکند و البته با ایجاد یک «فراروایت»(Meta Narration) در ذهن مخاطبان که اکثریت مردم را دربرمیگیرند، به شانتاژ خود جنبه کاملا طبیعی و مقبول میبخشد.
به عبارت بهتر، روایت حاکم بر این رسانهها چون با کانون قدرت همراه است و از حمایت آن برخوردار است، مقبولیت پیدا میکند و اکثریت را به خود جلب مینماید. در این میان اقلیتی هم وجود دارند که تسلیم روایت حاکم رسانهای نشده و خود را در رسانههای دگراندیش به نمایش میگذارند اما چون از حمایت کانونهای قدرت و سرمایه برخوردار نیستند، طبعا از مخاطبانی اندک برخوردارند.
* بیبیسی و اخلاق حرفهای
همانطور که بیان شد، شبکه خبری بیبیسی یکی از رسانههای قدرتمند جریان غالب است که میراثدار رسانهای هژمونی از دست رفته بریتانیا محسوب میشود. این شبکه خبری نسبت به سایر رسانههای جریان غالب از زیرکی بیشتری برخوردار است. بیبیسی تلاش میکند تا عموما راست بگوید و نظرات مخالف را منعکس کند اما این روند کاملا در چارچوب یک هدف تعریفشده دنبال میشود.
بیبیسی با این رویکرد میتواند ضمن جلب اعتماد اکثریت، در لحظات حساسی که منافع طبقه سرمایهدار بریتانیا و طبقه سرمایهدار بینالمللی ایجاب میکند، دروغ خود را بهعنوان راست جا بزند. سیاست بیبیسی در یک کلام این است: «راست بگو تا دروغهایت را باور کنند.»
بر این اساس، اخلاق حرفهای بیبیسی ویرایش زیرکانهتر اخلاق حرفهای «فاکسنیوز» است که کمتر تفکرات خود را در لفافه ارائه میکند.
* کارکنان بیبیسی
شبکه خبری بیبیسی علاوه بر بریتانیا از سراسر جهان کارمند جذب میکند. در کشورهای مخالف با سیاستهای طبقات حاکمه سرمایهداری بینالمللی، این کارکنان عموما از بین ناراضیان سیاسی جذب میشوند که از کشور خود خارج شده و بریتانیا را برای سکونت برگزیدهاند.
بخش فارسی بیبیسی یکی از این سرویسهای بینالمللی خبری است که تفکر غالب در آن تفکرات مخالفان نظام سیاسی حاکم بر ایران است و رویکرد خاص شانتاژگرایانه خود را بارها در خصوص ایران به اثبات رسانیده است.
این کارکنان فارغ از اینکه چه کسانی باشند و از چه خاستگاه طبقاتی و اعتقادی برآمده باشند، مجبورند خود را با سیاستهای سازمان متبوع خود هماهنگ کنند. به عبارت دیگر، هرکس در بیبیسی کار میکند، در عمل عضو جریانی است که هدف آن دفاع از کیان طبقه حاکم سرمایهدار بر بریتانیا و متحدان آن در سطح بینالمللی است. کارکنان بیبیسی، خودآگاه یا ناخودآگاه در این مسیر گام میزنند.
این قاعده تنها مشمول بیبیسی نیست، بلکه تمام رسانههای جریان غالب از قاعده مشابه پیروی میکنند. همکاری رسانهای با آنها بهشکل خودآگاه یا ناخودآگاه توجیهگر منافع ساختار سرمایهداری حاکم بر نظام بینالمللی است.
* نسبت همکاری با بیبیسی و اخلاق انسانی!
کارکنان بیبیسی و دیگر رسانههای جریان غالب، از آنجا که در محیطی مشغول فعالیت میشوند که بر مبنای نگاه «ماکیاولیستی» به اخلاق شکل گرفته که مدعیست نباید بهخاطر اخلاق منافع حاکمان بهخطر افتند، طبعا خود را با محیطی وفق میدهند که اخلاق انسانی جای خود را به حفظ تمامعیار منافع سرمایهداران داده است.
از این رو، قاطبه کارکنان بیبیسی کسانی هستند که یا از ابتدا میدانستهاند به چه ماموریتی گمارده شدهاند و یا به مرور خود را با اخلاقیات متناسب ماموریت خود وفق دادهاند. در چنین شرایطی، آیا افشای رسوایی اخلاقی چنین کارکنانی محل تعجب است؟ آنچه محل تعجب خواهد بود، پایبندی این کارکنان به اخلاقیات معروف بشری است. این ادعا گزافه نیست که هر یک از کارکنان بیبیسی، یک رسوایی اخلاقی بالقوه است.
از سوی دیگر، هرچه جایگاه مستخدمین بیبیسی در این رسانه وابسته با ساختار کاپیتالیستی نظام بینالملل رشد یابد، ماکیاولیسم اخلاقی نیز در آن رشد یافته و به این ترتیب، حتی اخلاق نجیبزادگی انگلیسی نیز رنگ میبازد. رسوایی اخیر مجری مشهور بیبیسی پدیدهای تازه در بیبیسی نیست. حتی مخاطبان بیبیسی فارسی نیز با اخباری که از افتضاحات اخلاقی برخی مجریان و خبرنگاران این شبکه شنیدهاند، سرگرم شدهاند!
نه تنها در بیبیسی بلکه در غالب رسانههای جریان غالب، پایبندی به اخلاقیات اگر محال نباشد، بسیار مشکل است چرا که کارکنان در مسیر شغلی خود، با فرهنگی خو میکنند که بر اساس آن توجیهگر پلیدترین تجاوزها به حقوق بشریت میگردند. با این وصف سواستفاده جنسی آنان از تعدادی قربانی امر غریبی نیست و باید انتظارات فجیعتری نیز از آنان داشت، هرچند که ممکن است برخی بتوانند در این فضا هم خود را تا حدودی سالم نگاه دارند.
«تونی برمن»، مدیر سابق الجزیره انگلیسی در گزارشی که در «استار» منتشر شده است، بحران رسوایی بهوجود آمده در بیبیسی را دارای تاثیرات ملی میداند. وی مدعی است که اگرچه بیبیسی همچنان از سوی بریتانیاییها گرامی داشته میشود اما رسانههای راستگرای رقیب بیبیسی از آن بیزارند.
برمن حتی در خصوص سرنوشت بیبیسی نیز ابراز نگرانی کرده است. وی بر این باور است حتی در حزب حاکم محافظهکار بریتانیا نیز نیروهایی وجود دارند که از شکست بیبیسی خوشحال میشوند.
سوال این است که آیا برمن به این نتیجه رسیده که رسوایی اخیر شکستی برای بیبیسی است؟ اگر چنین است، آیا نمیتوان این دست رسواییها را شکستی برای رسانههای جریان غالب و ماموریت آنان دانست؟