سیاست انزواطلبی واشنگتن، تحقق پیشبینی ایران
یک اندیشکده آمریکایی مینویسد: آمریکا قصد دارد حضور خود را در خاورمیانه کاهش دهد؛ این امر تقویت همان سخن ایران درباره افول آمریکا و ظهور تهران به عنوان قدرت جدید مسلط بر منطقه است.
- «ریاض کاواجی» مدیر اندیشکده تحلیل نظامی خاورنزدیک و خلیج[فارس] موسوم به «اینگما» و «تئودور کاراسیک» مدیر بخش تحقیق و مشاوره این پژوهشکده در مقالهای با عنوان «انزواطلبی و اولویتهای جدید سیاست خارجه آمریکا: تأثیرات احتمالی بر خاورمیانه» نوشتند: تنش در سراسر منطقه خاورمیانه بزرگ که از موریتانی در شمال آفریقا شروع و تا پاکستان امتداد دارد، بسیار بالا است. حملات تروریستی، قیامها و جنگها در بخشهای مختلف این منطقه رخ داده است.
* نقش آمریکا در خاورمیانه رو به افول است
هیچگاه در طول دوران معاصر سابقه نداشته که این منطقه تا به این اندازه حساس باشد. شاید اینگونه عنوان شود که این مسایل برای این منطقه تازگی ندارد اما به هر حال، عوامل جدیدی در کار هستند که این دوره را با مسایلی که در طول دهههای گذشته اتفاق افتاده متفاوت میسازد و مهمترین عامل در این میان، نقش در حال افول ایالات متحده آمریکا است.
* در همه نقاط خاورمیانه و شمال آفریقا، آمریکا دیگر حضور فعالی ندارد
با نگاه دقیق به وضعیت منطقه از شمال آفریقا گرفته تا دیگر نقاط، میتوان مشاهده کرد که آمریکا خیلی به ندرت در مهمترین درگیری سازمان «القاعده در مغرب عربی» با فرانسویها حضور دارد. درگیریای که منجر به گسترش تندروهای مبارز در مالی شده است. در منطقه شرق دریای مدیترانه یا به عبارت بهتر در سوریه، واشنگتن همه درخواستها را برای مداخله نظامی یا مساعدت با شورشیان در نبرد علیه نظام سوریه، رد کرده و دست روی دست گذاشته و شاهد این است که گروههای وابسته به القاعده در یک منطقه بسیار راهبردی مانند سوریه جای پایی برای خود بازکنند.
آن چه که برای بسیاری از ناظران شگفتآور است مشاهده این است که نیروی دریایی روسیه با تمام توان در خارج از سواحل سوریه حضور دارد و ضمن انجام مانور نظامی به نظام سوریه اسلحه و تجهیزات میدهد. حتی موشکهای پاتریوت که تحت لوای سازمان پیمان آتلانتیک شمالی(ناتو) در امتداد مرزهای ترکیه و سوریه مستقر شدهاند نیز بیشتر از سوی کشورهای اروپایی آلمان و هلند تأمین شدهاند.
در منطقه خلیجفارس، از میزان ناوگان آمریکا با خروج دو ناوهواپیمابر و ناوگان همراه آنها به اندازه زیاد کاهش مییابد. در نهایت در افغانستان نیز آمریکا به زودی خروج قوای خود را از این کشور آغاز میکند و این امر مقدمهای برای خروج کامل تا سال ۲۰۱۴ خواهد بود.
* کاهش حضور آمریکا در خلیج فارس تقویت دیدگاه تهران مبنی بر افول آمریکا است
همزمان با مباحثجاری در آمریکا درباره انزواطلبی – که میتواند منجر به کاهش ۶۰۰ میلیارد دلاری درهزینههای دفاعی آمریکا شود – ناظران خاورمیانه درباره تأثیر احتمالی این رویکرد بر موقعیت آمریکا در منطقه نگران هستند. همپیمانان آمریکا در منطقه، زمانی دچار ترس و نگرانی بیشتر میشوند که میشنوند مقامات آمریکایی صحبت از تغییر اولویتهای آمریکا میکنند و این که آمریکا قصد دارد حضور خود را در خاورمیانه کاهش داده و توجه بیشتری به منطقه آسیا داشته باشد. نکته قابل توجه این است که این امر تقویت همان تبلیغاتی است که ایران درباره افول آمریکا و ظهور تهران به
عنوان قدرت جدید مسلط بر منطقه به راه انداخته است.
* موفق بودن راهبرد طولانی ایران برای خروج آمریکا از منطقه
در کل، ایران احتمالات از این امر بسیار خوشحال خواهد شد و تصور خواهد کرد راهبرد طولانی جمهوری اسلامی برای اخراج آمریکا از منطقه موفق بوده و این امر موجب تقویت تهران همزمان با سقوط سوریه به درگیری و هرج و مرج سیاسی میشود. برای سالهای متعدد، دولت محمود احمدینژاد، رئیس جمهوی ایران به طور مرتب خواستار این امر شده بود که آمریکا از منطقه و به خصوص خلیج فارس خارج شود و به کشورهای منطقه اجازه دهد امنیت خود را تأمین کرده و ساختار امنیتی منطقه خلیج فارس را بدون حضور آمریکا ترسیم کنند.
* برخی از مقامات منطقه سیاست عدم مداخله آمریکا را «انزواطلبی» میخوانند
آمریکا و متحدانش مدتها درگیر جنگ سرد با ایران و همپیمانان ایران در خاورمیانه بودهاند. در حالی که همپیمانان عرب واشنگتن منتظر بودند تا ببینند آیا پیشبینی و توقع آمریکا درباره سقوط نظام ایران زیر فشارها و تحریمهای اقتصادی درست از آب بیرون میآید یا خیر، اما اکنون در کمال تعجب شاهد هستند آمریکا قرار است به خاطر محدودیتای اقتصادی و تغییر در اولویتهای سیاست خارجی از منطقه خارج شود.
این خروج شوک بزرگ برای منطقهای خواهد بود که تنها ده سال پیش شاهد حضور ۲۰۰ هزار سرباز آمریکا مستقر در این منطقه بود و به سختی شناورهای چینی و روسی در آن حضور داشتند. بهترین توصیف برای این وضعیت این خواهد بود که آمریکا از سیاستهای افراطی مداخلهجویانه حاکم در دوران ریاست جمهوری جورج بوش اکنون به سیاستها افراطی عدم مداخله در دولت باراک اوباما وارد شده است.
سیاست عدم مداخلهای که از آن با عنوان «هدایت از پشت سر» یاد میشود در حالی که برخی از مقامات منطقهای از این سیاست با عنوان انزواطلبی آمریکا یاد میکنند. باید حد وسطی باشد که آمریکا بتواند با اتکاء به آن هدایت تلاشهای جمعی را در دست گیرد نه این که خود به طور یکجانبه عمل کند یا این که خود را بطور کامل از تحولات جدا کند.
* انزواطلبی نوین به تفکر حاکم در واشنگتن بدل شده است
نگرانیهایی در منطقه وجود دارد مبنی بر این که به نظر میرسد تفکر جدیدی در واشنگتن در حال ظهور است تا بتواند سیاست خارجی واشنگتن را با مقتضیات نظامی دهه دوم قرن بیستم سازگار سازد. تفکری که برخیها آن را «انزواطلبی نوین» Neo - Isolationalism میخوانند. تفکری که به دنبال خروج آمریکا از صحنههای منطقهای است و طرح روشنی برای این امر ندارد که چه کسی خلاء آن را پر خواهد کرد.
این تفکر انزواطلبی نوین بر این اعتقاد است که به مرور زمان آمریکا نیازی ندارد بر منطقه خلیج فارس تسلط داشته باشد تا از تأمین نفت و انتقال آن به مشتریان و همپیمانان آمریکا در شرق حفاظت کند. پول به عنوان تنها دلیل این تغییر در راهبرد نیست بلکه تغییر ناگهانی به واسطه این واقعیت است که آمریکا نمیتواند به طور همزمان در همه جای دنیا حضور داشته باشد ضمن این که منابع انرژی در داخل خود آمریکا وجود دارد به خصوص با توجه با استخراجهای اخیر منابع نفت و گازی در این کشور.
* اعراب نیز با ایفای نقش امنیتی برای خود آمریکا را به حاشیه بردهاند
انزواطلبی نوین همچنین به کشورهای عربی امکان داده در زمان وقوع تحولات فاحش منطقهای خودشان نقش پلیسی ایفاء کرده و با خرسندی آمریکا را به حاشیه ببرند. وقوع قیامهای مردمی در جهان عرب به این کشورها مانند امارات و قطر امکان داد تا قدرت هوایی خود را در جنگ ائتلافی ناتو در لیبی که منجر به سرنگونی معمر قذافی در این کشور شد، به نمایش بگذارند. همپیمانان اروپایی نیز در حال افزایش سهم مسئولیتهای خود با وجود مشکلات اقتصادی هستند که در داخل کشورهای خود دارند. همزمان با این که منطقه خاورمیانه بزرگ شاهد تغییرات است، این روند در سوریه نیز اتفاق افتاده و کشورهای
عربی بخشی از بار را بر عهده دارند و در مالی نیز قوای آفریقایی مداخله بیشتری یافتهاند.
* کابوس کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در حال تحقق است
ظهور شخصیتهایی در آمریکا مانند سناتور «ران پل» و تأثیرات جلساتی که در حمایت از کاهش مداخله آمریکا در مسایل بینالمللی و تمرکز بیشتری بر مسایل داخلی برگزار میشوند میتواند نشانهای دال بر تحولاتی داشته باشند که در واشنگتن در حال وقوع است و مقامات خاورمیانهای باید برای آن آماده باشند. این سیاستها حتی همپیمان شماره یک آمریکا در منطقه یعنی اسرائیل را نیز به شدت نگران کرده است.
همینطور همپیمانان عربی آمریکا نیز نگران هستند. کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس، احتمالا از این تغییر راهبردی آمریکا بسیار ناراحت هستند. بدترین کابوس این کشورها در حال وقوع است یعنی این که نه تنها حضور آمریکا در منطقه به طرز قابل توجهی در حال کاهش است بلکه ایران نیز به قدرتی هستهای بدل خواهد شد و واشنگن به طور مستقیم با تهران معامله خواهد کرد و همپیمانان خود در خلیجفارس را دور خواهد زد.
کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس مجبور خواهد شد که برای تأمین امنیت خود به سمت کشورهای شرقی روی آورند و احتمالا چین و هند از میان سود خواهند برد و روسیه نیز در سالهای آینده از این ماجراها چندان دور نخواهد ماند.
* انزواطلبی ابزارهای نظامی آمریکا در منطقه را از واشنگتن سلب میکند
واضح است که آمریکا در حال عقبنشینی راهبردی در منطقه است و خواست و اراده در آمریکا برای عدم مداخله در طرحهای آتی خاورمیانه بزرگ بیشتر شده است. انزواطلبی اگر بطور کامل اجرا شود، ابزارهای آمریکا برای اعمال قدرت در زمان نیاز یعنی عملیات ویژه قوای هوایی و دریایی را از بین خواهد بود. تأثیر این انزواطلبی نه تنها منطقهای بلکه جهانی خواهد بود.
ارایه دادههای اطلاعاتی به همپیمانان و استفاده از هواپیماهای بیسرنشین تنها منجر به ضعف شدن جایگاه آمریکا برای مواقعی شود که بحران یا مناقشه این جایگاه را ضروری میسازد. در خاورمیانه بزرگ، واشنگتن تنها تمایل به این امر دارد که با وجود کاهش حضور رابطه نظامی سالمی داشته باشد و بر توسعه سپر موشکی بالستیک در برابر توانایی موشکی ایران تمرکز کند. واضح است که فناوری و رباطها و کنترل از راه دور اکنون گزینه نظامی آمریکا است.
* سیاست انزواطلبی آمریکا سوالات فراوانی درباره آینده ناتو به همراه داشته است
در نتیجه ما باید از خود بپرسیم که در صورت اجرا این انزواطلبی، چه بر سر حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه خواهد آمد؟ میزان تأثیر آن بر موازنه قدرت میان ایران و جهان عرب چقدر خواهد بود؟ چه بر سر ناتو خواهد آمد؟ با توجه به این که بیشتر مقامات عربی ناتو را همان آمریکا قلمداد میکنند، دیدگاه منطقه درباره ناتو در صورت این انزواطلبی آمریکا چگونه خواهد بود؟ بنابراین، سوالات متعددی درباره تأثیرات این انزواطلبی در سیاست خارجه آمریکا و اولویتهای بینالمللی که دولت کنونی اوباما باید به آنها رسیدگی کند، وجود دارند. درست است که اقدامات یکجانبه و تهاجمی اغلب منجر به
دردسرآفرینی در جنگها شده اما در عین حال بیتفاوت ماندن نسبت به هشدارها نیز گاهی اوقات به معنی پذیرا شدن مشکلات و دردسرهای ناخواسته است. باید رویکردی میانه در پیش گرفت