آنچه لازم است جان کری درباره ایران بداند
حسین موسویان در مطلبی در روزنامه انگلیسی فایننشال تایمز پیشنهاداتی را به جان کری، وزیر خارجه آمریکا ارائه داده که به باور او میتواند به تعامل و مذاکره مثمرثمر با ایران منجر شود
- «حسین موسویان»، یکی از مذاکرهکنندگان سابق تیم هستهای ایران در مطلبی در روزنامه «فایننشال تایمز» به مسائلی اشاره کرد که لازم است وزیر خارجه جدید آمریکا در تعامل با ایران آنها را مد نظر قرار دهد. متن این مطلب در ادامه آمده است:
جان کری در نخستین سفر رسمی این هفته خود تاکید کرد به ایران اجازه داده نمیشود سلاح هستهای تولید کند. او و جو بایدن، معاون رئیس جمهور آمریکا نیز ماه جاری خواستار گفتوگوی دوجانبه برای حل اختلافات میان واشنگتن و تهران شدند. پاسخ آیتالله خامنهای، رهبر عالی ایران مبنی بر اینکه مذاکرات مشکل را حل نخواهد کرد، به عنوان بسته شدن باب مذاکرات تلقی شد.
به خاطر سه دهه فعالیت در دولت ایران و داشتن سمت در مجلس، وزارت خارجه و شورای امنیت ملی و نیز فعالیت بر روی روابط با غرب، با اطمینان میگویم مذاکره ممکن است. این دیدگاه که ایران مایل به مذاکره نیست سوءبرداشت از سیگنالهای تهران است.
برخی گمان میکنند، تهران مذاکرات را طولانی میکند تا پیش از ورود به مذاکرات، ظرفیت هستهای خود را به طور قابل توجهی افزایش دهد. این اشتباه است. در طول مذاکرات سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۵ که من سخنگوی تیم مذاکره کننده ایران بودم، به فرانسه، آلمان و انگلیس یعنی سه کشور اروپایی پیشنهاد دادیم غنیسازی را به سطح ۵ درصد محدود کنیم و در عوض حق ایران برای غنیسازی به رسمیت شناخته شود. از سال ۲۰۱۰، ایران بارها پیشنهاد داده در ازای دریافت میلههای سوختی برای راکتور تحقیقاتی تهران، غنیسازی ۲۰ درصد را متوقف کند اما غرب این موضوع را رد کرده است.
با توجه به مسائلی نظیر «ایران دارای قابلیت هستهای، احتمال رقابت تسلیحاتی در منطقه و حمله پیشگیرانه اسرائیل»، اگر قرار است مذاکرات مفید باشد، هر طرف باید موضع دیگری را درک کند.
لازم است تهران چهار واقعیت را بپذیرد. نخست، باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا بدون مذاکره مستقیم با تهران، نمیتواند در سیاست تعامل خود به موفقیت دست یابد. دوم، دولت او مایل به گفتوگوست و احتمال دارد دولت بعدی قائل به دیپلماسی مسالمتآمیز نباشد. سوم، لفاظی شدید تنها دست جنگ طلبان در آمریکا و اسرائیل را بازتر میکند و آخر، از دست دادن این فرصت برای تعامل باعثمیشود خصومتها ادامه و احتمال درگیری افزایش یابد.
از زمان شروع رهبری آیتالله خامنهای در سال ۱۹۸۹، ایشان به همه دولتهای ایران گفته، مذاکره و روابط عادی با آمریکا را منتفی نمیداند. سخنرانیهای عمومی ایشان در سال ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ نشان داد، رهبر ایران به این اعتقاد ندارد که روابط با آمریکا باید برای همیشه تنشآلود بماند و ایشان ثابت کرده زمانی که به نفع ایران باشد، به سمت روابط بهتر حرکت میکند.
با این حال، لازم است واشنگتن درک درستی از رویکرد و موضع ایشان درباره مذاکرات مستقیم داشته باشد. دو نکته اساسی وجود دارد.
نخست، در طول دو قرن گذشته، استقلال، حاکمیت و تمامیت ارضی ایران از سوی قدرتهای جهانی و درگیریهای منطقهای نظیر جنگ عراق، مورد تهدید قرار گرفته است. این امر باعثمقاومت ایران در مقابل اشغالگری یا فرمانبرداری شده است. آیتالله خامنهای ۷ فوریه در واکنش به پیشنهاد بایدن برای مذاکره مستقیم، این پرسش را مطرح کردند که «آیا منطقی است شما از گفتوگو سخن میگویید در حالی که به اعمال فشار و تهدید آن ادامه میدهید؟» به عبارت دیگر، اگر ایران با تهدید روبرو نشود، مذاکره مستقیم را آغاز میکند.
دوم، استراتژی اوباما، مانند سایر سلف خود، دعوت از ایران برای گفتوگوی مستقیم است در حالی که از طریق جنگ اقتصادی، عملیات پنهان و حملات سایبری، خصومت خود بر این کشور را افزایش میدهد. رهبر معظم ایران بر این باور است هسته سیاست آمریکا تغییر رژیم است. ایشان به نمونههای اخیر اشاره میکنند که در آن ایران حسننیت خود را نشان داد و با شروع مذاکرات موافقت کرد اما آمریکا حسننیتی از خود نشان نداد و فشار بر دولت ایران را افزایش داد. ایشان این ماه به جمع کثیری از مردم گفتند، «اگر آمریکا هم در گفتار و هم در رفتار، نشان دهد غیرمنطقی نیست، آن وقت ایرانیها را منطقی و آماده
مذاکره میبیند.
نتیجه این است که ایشان از مذاکرات جدی استقبال میکند اما بر مبنای حسننیت واقعی. ایشان در سخنرانی ۷ فوریه خود پیشنهاد مذاکره بدون نیرنگ و بر اساس شرایط برابر را دادند. در پاسخ، اوباما و کری باید بیش از ارائه پیشنهاد مذاکره، اقدام کنند. آنها باید زبان تهدید و اقدامات خصومتآمیز را متوقف کنند، تنها در آن زمان دیپلماسی موثر خواهد بود.