سوریه؛ چه کسی جنگ طلب، چه کسی صلح جو؟
" با کوبیده شدن دوباره بر طبل جنگ در خاورمیانه، این بار علیه سوریه، مهم است که از خود بپرسیم: چه کسی طرفدار و چه کسی مخالف این جنگ است. "
به گزارش افکارنیوز، " ژان بریکمون " در پایگاه اینترنتی گلوبال ریسرچ در تحلیلی نوشته است: «آنهایی که مخالف جنگاند به آسانی شناخته میشوند. کشورهایی که مستقیما با این موضوع مرتبط اند، مانند سوریه و ایران و نیز اکثریت مردم دنیا و دولتهایشان، مدافعان قوانین بینالمللی، به خصوص روسیه و چین و بیشتر مردم غرب و حتی بخشی از نمایندگانشان مخالف جنگ اند که این خود به نوبه خود جدید است.
با توجه به این چه کسی هنوز میتواند طرفدار جنگ باشد؟ خب، بازیگران منطقهای، مانند شورشیان سوریه، عربستان سعودی یا ترکیه و دولتهای آمریکا و فرانسه. اما آن چیزی که سعی دارم در اینجا از آن صحبت کنم این است که دلایل اصلی بخشی از غرب برای خواستن جنگ در خاورمیانه چیست. به راستی اگر مجبور باشیم یک گفتوگوی تمدنهای واقعی داشته باشیم، باید بفهمیم چه کسی علیه این گفتوگوهاست؛ آیا کل غرب، طبقههای حاکم آنها یا کسانی دیگر؟ پاسخ کوتاه این است که آنچه ما را به سمت جنگ میبرد ترکیبی از ایدئولوژی و اقدامات گروههای فشار است: محافظهکاران صهیونیست در جناح راست و
مداخلهگران لیبرال در جناح چپ.
مقامات دولتی گفتند، گروه لابی حامی اسرائیل " آیپک " هم اکنون برای اقدام نظامی علیه دولت " بشار اسد "، رئیسجمهوری سوریه فشار وارد میکند، زیرا میترسد اگر سوریه از مجازات آمریکا برای استفاده از تسلیحات شیمیایی بگریزد، ممکن است ایران تشجیع شود که در آینده به اسرائیل حمله کند. یک مقام دولتی دیگر، که مانند بقیه خواست نامش فاش نشود، به هنگام مذاکره درخصوص استراتژی کاخ سفید، " آیپک " را گروهی بسیار قدرتمند خواند که هر کاری دلش بخواهد میکند و گفت، همپیمانانش در کنگره باید میگفتند: اگر کاخ سفید توانایی اعمال این خط قرمز را علیه استفاده فاجعه بار از تسلیحات
شیمیایی نداشته باشد، ما به درد سر خواهیم افتاد.
اما ممکن است پرسیده شود منافع خود اسرائیل در تحریک آمریکا برای جنگ در سوریه چیست؟ بعضی ناظران مدعی هستند که از آنجایی که بشار اسد به اسرائیل اجازه داده قلمرو سوریه را در " بلندیهای جولان " اشغال کند و این مرز را آرام نگاه داشته(بدون اینکه توضیح دهد او با توجه به ارتباط نیروها چه کار دیگری میتوانست انجام دهد) نتیجه میگیریم که اسرائیل علاقهای به سرنگونی او ندارد. اما آنچه مهم است این است که اسد با حزبالله و ایران همپیمان است. اسرائیل از حزب الله به خاطر مقاومت موفقیتآمیزش در برابر اشغالگری اسرائیل تنفر دارد و ایران را تنها چالش بالقوه برای برتری نظامی
خود در منطقه میبیند. حتی اگر اینگونه باشد، مشخص نیست که هدف اسرائیل از جنگ، سرنگونی اسد باشد.
" آلون پینکاس "، کنسولگر کل پیشین اسرائیل در نیویورک گفت: این مسابقهای نهایی است که در آن میخواهید هر دو تیم بازنده شوند، اما دستکم نمیخواهید یک نفر پیروز شود. ما به رابطه رضایت خواهیم داد. بگذارید هر دوی آنها خونریزی کنند، خونریزی تا حد مرگ. این تفکر راهبردی در اینجاست. تا زمانی که این به طول بینجامد، هیچ تهدید واقعیای از جانب سوریه وجود ندارد.
درست است که نیروهایی غیر از لابی اسرائیل هستند که برای جنگ فشار وارد میکنند. برخی کشورهای همسایه مانند عربستان یا ترکیه نیز به خاطر دلایل خودشان میخواهند سوریه را تخریب کنند. اما نفوذ سیاسی آنها بر آمریکا هیچگاه نمیتواند به نفوذ سیاسی لابیهای حامی اسرائیل برسد.
اگر شاهزادههای سعودی از ثروتشان برای ضایع کردن چند سیاستمدار آمریکایی استفاده کنند، این میتواند به عنوان دخالت یک قدرت خارجی در امور داخلی آمریکا محکوم شود؛ اما به خاطر دستور سکوت به مطبوعات اتهامی مشابه نمیتواند علیه نفوذ اسرائیل مطرح شود. بیان چنین نفوذی میتواند بلافاصله به عنوان یک افترای ضد یهودی علیه " قدرت ظاهرا موهوم یهود " محکوم شود.
توضیح جنگ از طریق ترکیب ایدئولوژی و فعالیتهای گروههای فشار علیه عقیده نسبتا شایع جریان دارد که بیشتر چپگراها، به خصوص آنهایی که خود را " مارکسیست " میدانند در آن مشترکند(مارکس خود درباره این موضوع بسیار متفاوت اظهار نظر میکرد) و آن این است که جنگها باید به خاطر محاسبات عقلانی نفع طلبانه سرمایهداران صورت بگیرند. اگر این چنین باشد به این جنگها " برای نفت " باید به چشم منفعت ملی نگریسته شود؛ اما این دیدگاه به " سرمایهداری " به عنوان یک بازیگر واحد مینگرد که بر پایه محاسبات دقیق برای سیاستمداران مطیع دستور صادر میکند. آنگونه که برتراند راسل گفته، این
عقلانیت شناخته شده " اقیانوس حماقت انسان را که کشتی شکننده عقلانیت او بر روی آن به طور نامطمئن شناور است "، رد میکند. جنگها برای همه انواع دلایل غیر اقتصادی مانند دین یا انتقام یا برای نشان دادن قدرت به راه افتادهاند. مردمی که گمان میکنند سرمایهداران برای سود خود خواهان جنگ هستند، باید هیات مدیره هر شرکت بزرگ را نظاره کنند. سرمایهداران به ثبات نیاز دارند، نه هرج و مرج و جنگهای اخیر تنها هرج و مرج به دنبال دارند. سرمایهداران آمریکایی هم اکنون در چین و ویتنام که بین آمریکا و این کشورها صلح وجود دارد، ثروتی به هم زدهاند؛ امری که در جریان خصومتها
ممکن نبود. در مورد این استدلال که آنها برای چپاول منابع به جنگ نیاز دارند نیز باید به این نکته نگاه کرد که آمریکا هم اکنون در حال خرید نفت از عراق است و چین نیز این کار را میکند، اما چین مجبور نبود وجهه خود را در جنگی پرهزینه تخریب کند. همانند عراق، ایران و سوریه کاملا مشتاقاند منابعشان را بفروشند و این تحریمهای سیاسی تحمیل شده توسط آمریکاست که مانع چنین تجارتی میشود.
چگونه میتوان شرح داد که بسیاری از مخالفان معین جنگ در آمریکا در جناح راست طیف سیاسی هستند؟ آیا حزب " تی پارتی "، " ران پل "، " پت بوچانان "، " جاستین رایموندو " و " انتی وار دات کام " و " پل کریگ رابرتسن "، در میان یکدیگر نمیبینند که سرمایهداران در سوریه تخریب شده چه سودهای شگفتی به دست میآورند؟
حقیقت این است که در دوره پسا استعماری، هر کجا که میتوان از طریق جنگ سود به دست آورد، به طور موثق در شرایط صلحآمیز سود بسیار بیشتری میتواند به دست آید و به نظر میرسد بیشتر سرمایهداران این را فهمیده باشند.
از طرف دیگر میتواند استدلال کرد که مجموعه بزرگ نظامی – صنعتی از جنگ نفع میبرد، اما مجموعه نظامی - صنعتی بیش از همه از تهدیدهای هیجانی متعدد جنگ نفع میبرد؛ همانند تهدید شوروی سابق در جریان جنگ سرد که اعتبارات و قراردادها را از طریق پنتاگون همواره به جریان انداخت؛ اما جنگهای طولانی و سرسری مانند جنگ افغانستان و عراق جنگ را بد نام میکنند، به لحاظ اقتصادی ویرانگرند و منجر به این پرسش میشوند که ضرورت وجود ارتش بزرگ آمریکا چیست؟ مجموعه نظامی - صنعتی احتیاج به جنگی دیگر در سوریه ندارد. به علاوه بسیاری از افسران نظامی علنا مخالف حمله به سوریه هستند.
شاید به این خاطر که منافع واقعی، مادی یا اقتصادی آمریکا در وارد جنگ شدن به سختی قابل دستیابی است، نقطه تاکید در دهه گذشته به نگرانیهای " اخلاقی " ادعایی مانند " مسئولیت محافظت " تغییر پیدا کرده، که موسوم به " R۲P " است. امروزه قویترین طرفداران جنگ، امپریالیستهای متعدد بشر دوست یا مداخلهگران لیبرال هستند که بر پایه R۲P یا " عدالت برای قربانیان " یا " ممانعت ادعایی از نسلکشی " استدلال میکنند. این یک عامل عمده ایدئولوژیک دیگر است که ما را به سمت جنگ دائمی میراند.
یک هم پوشانی بزرگ بین مداخله انسان دوستانه و حمایت از اسرائیل وجود دارد. در فرانسه، " برنارد کوچنر "، که نخستین بار مفهوم " حق مداخله " را ابداع و ترویج کرد اخیرا در مصاحبهای گفت: اسرائیل مانند هیچ طرف دیگری نیست. این دولت نتیجه قتل عام وحشتناک هولوکاست است. بنابراین وظیفه ماست که از آن محافظت کنیم. " برنارد هنری لوی " دولت فرانسه را مجبور کرد جنگ علیه لیبی را آغاز کند و این را مخفی نمیکرد که اومیپندارد مانند یک یهودی در حال فعالیت برای منافع اسرائیل است؛ او اکنون بزرگترین و سرسختترین طرفدار بمباران سوریه است.
در ششم سپتامبر، خبرگزاری یهودی " کلولند " نامهای از " خاخامهای برجسته " منتشر کرد که در آن از کنگره خواسته شده بود از طرحهای باراک اوباما، رئیسجمهوری آمریکا برای حمله به سوریه حمایت کند. در این نامه نوشته شده بود: ما به عنوان فرزندان بازماندگان و پناهندگان هولوکاست که نیاکانشان در اردوگاههای کار اجباری با گاز خفه شدند، این نامه را برای شما مینویسیم. با صدور اجازه بمبارانها خاخامها گفتند: کنگره این ظرفیت را دارد تا جان هزاران تن را نجات دهد.
بدون چنین نمایشی یعنی پنهان کردن واقعیت هر بحران جدید با سمبلهای هولوکاست، به این تصور کلی که بهترین راه برای ارتقای حقوق بشر و محافظت از شهروندان، به راه انداختن جنگهای یک جانبه، تخریب آنچه از دستورات قانونی بین المللی باقی مانده و ترویج هرج و مرج است به گونهای پوچ انگارانه نگریسته میشود.
به راستی، نخست، در دنیایی با رنجهای بسیار اگر بخواهید سرمایه عمومی را برای کار خیر خرج کنید، آنگاه قطعا کار دیگری برای انجام وجود دارد تا اینکه صدها میلیارد دلار برای ساختن ماشین نظامی بزرگ آمریکا هزینه شود.
از طرف دیگر، نباید هیچگاه فراموش کرد که " مداخله " یعنی " مداخله نظامی " و برای آن به ابزارهای نظامی مناسب احتیاج است. اروپاییها این ابزار را ندارند و نمیخواهد پول کافی خرج کنند تا آنها را به دست آورند. بنابراین پیام اروپاییهای حامی مداخله این است: آمریکاییها لطفا جنگ بر پا کنید، نه عشق. از این نیز بهتر! از آنجا که از زمان شکست آمریکاییها در افغانستان و عراق آنها نسبت به فرستادن سرباز بدبین هستند، این پیام به هیچ چیز نمیرسد جز اینکه از نیروهای هوایی آمریکا بخواهند کشورهایی را که در آنها نقض حقوق بشر گزارش شده، بمباران کنند.
علاوه بر این، طبقه سیاسی و نظامی که قرار است مردمی را که توسط دیکتاتورهایشان قتل عام شدهاند، نجات دهد همان است که جنگ ویتنام را به راه انداخت، به عراق تحریم و جنگ تحمیل کرد و تحریمهای دلخواه در مورد کوبا، ایران یا هر کشور دیگر که دچار غضبشان شده اعمال میکند. همان کشوری که بدون اعتراض به میزان زیادی از اسرائیل حمایت میکند و از هر وسیلهای از جمله کودتا استفاده میکند تا با اصلاحطلبان اجتماعی در آمریکای لاتین مخالفت بورزد، از " آربنز " گرفته تا " چاوز " و از طریق " آلنده "، " گولارت " و دیگران؛ و کشوری که بدون هیچ شرمی از کارگران و منابع سراسر جهان بهرهبرداری
میکند. باید خیلی خوش خیال بود که در این طبقه سیاسی و نظامی ابزار رستگاری " قربانیان " را دید. اما این عملا همان چیزی است که حامیان مداخلهجویی از آن طرفداری میکنند، زیرا با توجه به روابط نیروها در دنیا هیچ نیروی نظامی دیگری غیر از آمریکا وجود ندارد که قادر به تحمیل ارادهاش باشد.
در پایان آنچه مداخلهجویان فراموش میکنند این است که نیتهای خیرخواهانه ما در میان کشورهای غیرغربی به معنای دقیق کلمه دیده نمیشوند و آنها جنگهای بیپایان ما را سلطه جویانه میدانند نه بشردوستانه. بنابراین ما مخالفان این پیمانها را در آمریکای لاتین و نیز در آسیا، آفریقا، روسیه و … در حال پیشرفت میبینیم. پایان مداخله جوییهای بشردوستانه یا جنگی تمام عیار خواهد بود یا عقبنشینی.
ایدئولوژی صهیونیسم - نومحافظهکارانه و ایدئولوژی مداخلهجویان، دو جنبه از دین هولوکاست هستند که در غرب، دستکم در میان روشنفکران، غالب شده است.
با صحبت از این هولوکاست، مقصودم این نیست که این واقعه را انکار کنم یا وحشت ناشی از آن را به حداقل برسانم بلکه این است که از ارتباط آن با بحثهای سیاسی امروز سوال کنم: خواه فرد از جنگ یا صلح صحبت کند، خواه از بازسازی اروپا، خواه از دولت ملی یا مهاجرت یا حتی آزادی بیان، هولوکاست در بیشتر بحثها بیجهت و بیدلیل بلافاصله ذکر میشود. انسان باید از هولوکاست درخواست کند به همان خوبی صلح و ثبات را توجیه کند نه اینکه توجیهگر جنگهای بشردوستانه باشد.
هماکنون، از تهدید جنگ ممانعت به عمل آمده یا دستکم به تعویق افتاده است اما نباید فراموش کنیم که عراق و لیبی نیز سلاحهای کشتار جمعیشان را تحویل دادند، تنها برای اینکه دیرتر مورد حمله واقع شوند. احتمال آن میرود که سوریه تسلیحات شیمیاییاش را برای همیشه ترک گوید، اما هیچ ضمانتی وجود ندارد که شورشیان، به خصوص اسرائیل، چنین تسلیحاتی را نگاه ندارند. بسیج عمومی علیه این جنگ، که شاید نخستین جنگ در تاریخ باشد که پیش از شروع متوقف میشود، جدی بوده، اما ممکن است موقتی باشد. این باید الهامبخش تلاشهای مداوم باشد تا دیپلماسی بر قلدری و خلع سلاح دو جانبه بر جنگ
بیپایان حاکم شود. اگر مردم دنیا واقعا خواستار صلحاند، میتوانند به آن دست پیدا کنند.
دیدگاههایی که در اینجا ذکر شد، بین میلیونها نفر در غرب مشترک است؛ آنها جنگ را به عنوان ابزاری برای استقرار مناقشات بینالمللی رد میکنند. آنها به اهداف جنبش همکاریهای بینالمللی غیرمتعهدها با احترام محض به حاکمیت ملی و برابری مردم وفادارند. آنها این خطر را میکنند که در رسانههای کشورهایشان محکوم شوند و آنها را ضدغربی، ضد آمریکایی یا ضدیهودی بنامند. با این وجود آنها افرادی هستند که با گشودن پنجره ذهنشان به خواستههای بقیه بشریت به آنچه که در واقع در سنت بشردوستانه غرب دارای ارزش است، میپردازند.