اسرائیل از سودمندی توافق با ایران آگاه است
مدیر اندیشکده استراتفور در یادداشتی ضمن بررسی جایگاه استراتژیک اسرائیل در منطقه تأکید میکند که اسرائیلیها هم از سودمندی توافق موقت با ایران آگاه هستند، اما از نزدیک شدن آمریکا به ایران هراس دارند.
به گزارش افکارنیوز، جرج فریدمن، مدیر این اندیشکده معتقد است که اسرائیل قدرتی کوچک و ضعیف است و قدرت آن ناشی از ضعف همسایگان آن است که این ضعف در حال از بین رفتن است و اسرائیل به تدریج در معرض خطراتی جدی قرار خواهد گرفت.
اسرائیل در مورد توافقنامه ابتدایی آمریکا ایران به شدت اظهار نگرانی کرده است؛ توافقنامهای که در نظر قرار است تحریمهایی را که علیه تهران وضع شده و قرار بود برنامه هستهای آن را پایان بخشد، برمیدارد. این چیزی بود که انتظار آن میرفت. آنچه که چندان مشخص نیست آن است که چرا دولت اسرائیل نگران است و چگونه این نگرانی موضع استراتژیک اسرائیل را تغییر خواهد داد.
موضع استراتژیک اسرائیل در حال حاضر مناسب است. پس از دو سال فشار روانی، معاهده صلح آن با مصر همچنان پابرجا خواهد ماند. سوریه در وضعیت جنگ داخلی به سر میبرد که در حال حاضر چارهای برای آن دیده نمیشود. شاید تهدیداتی تروریستی از این کشور متوجه اسرائیل شود اما در مجموع هیچ تهدید استراتژیکی از آن بیرون نخواهد آمد. در لبنان، حزبالله در وضعیتی به سر نمیبرد که بخواهد جنگ دیگری را نیز با اسرائیل آغاز کند و در حالی که توان موشکی این گروه افزایش یافته است، اما به نظر میرسد که اسرائیل بتواند تهدیدی که ایشان ایجاد میکنند محدود کند. رژیم اردنی، که همپیمان اسرائیل
است، همچنان به فشار علیه مخالفان سیاسی خود ادامه خواهد داد.
به عبارت دیگر، وضعیتی که پس از امضای قرارداد کمپ دیوید ایجاد شد، همچنان پابرجاست. مرزهای اسرائیل از هرگونه حمله نظامی متعارفی در امان است. علاوه بر این، فلسطینیها در داخل دچار تفرقه شدهاند، و هر چند که کارآمدی ندارند، حملات موشکی نوبهآی از داخل غزه محتمل است و هیچ انتفاضهای هم در کرانه باختری پیش بینی نمیشود.
بنابراین اسرائیل با هیچ تهدید موجودیتی مواجه نیست مگر یک مورد: احتمال اینکه ایران یک سلاح هستهای و سیستم پرتاب آن را تولید کند و از آن برای نابود کردن اسرائیل بهره ببرد پیش از آنکه آمریکا بتواند مانع آن شود. بدون شک، یک حمله هستهای به تلآویو میتواند پیامدی فاجعهآمیز برای اسرائیل به همراه داشته باشد. توانایی آن برای تحمل چنین تهدیدی، جدای از اینکه تا چه حد این تهدید جدی باشد، نگرانی بسیار جدی برای اسرائیل به وجود میآورد.
در این موقعیت، برنامه هستهای ایران بر همه دیگر اولویتهای امنیتی اسرائیل، مقدم میشود. مقامات اسرائیلی معتقدند که متحدین ایشان، به ویژه آمریکاییها، باید در این مورد با ایشان هم عقیده باشند. به عنوان یک اصل استراتژیک، این انتظار قابل درک است. اما مشخص نیست که اسرائیل چگونه میخواهد چنین چیزی را ممکن سازد. همچنین مشخص نیست که محقق ساختن این امر چگونه بر روابط با آمریکا تأثیر میگذارد؛ روابطی که بدون آنها نمیتوان بر تهدید ایران فائق آمد.
اسرائیل میداند که هر چند در حال حاضر اوضاع رضایت بخش به نظر میرسد، اما این شرایط متغییر است و تا حدی هم غیر قابل پیشبینی. شاید اسرائیل در حال حاضر تکیه چندانی به آمریکا نزند، اما این شرایط پایدار نیست. در ادامه چند سناریو مطرح میشود که اسرائیل در این موارد قادر نخواهد بود بدون کمک آمریکا تهدیدات امنیتی را مدیریت کند. بنابراین اسرائیل به شدت نیازمند حفظ روابط خود با آمریکا است و نیز در مورد حصول اطمینان از اینکه ایران به کشوری هستهای تبدیل نمیشود. بنابراین هر گونه احساسی که نشان دهد آمریکا در حال دور شدن از تعهد خود نسبت به اسرائیل است، یا در حال حرکت در
جهتی است که ممکن است به ایران اجازه دهد به تسلیحات هستهای دست پیدا کند، یک بحران به حساب میآید. واکنش اسرائیل به گفتگوهای ایران، باید در این فضا درک شود و فرضیات نهفته در پس آن باید مورد سنجش قرار گیرد.
چیزی بیشتر از اورانیوم
به نظر نمیرسد که ایران در حال حاضر یک سلاح هستهای قابل پرتاب در اختیار داشته باشد. غنی سازی اورانیوم اقدامی ضروری اما ناکافی برای تولید یک سلاح هستهای است. یک سلاح هستهای به چیزی بیشتر از اورانیوم نیازمند است. ترکیبی از تکنولوژیهای پیچیده و مختلف، که حداقل آنها سیستمهای پیشرفته الکترونیک و سنسورهایی است که با توجه به زمانی که ایران فقط برای تولید اورانیوم لازم در اختیار دارد، دست یافتن به آنها غیر ممکن است. ایران در حال حاضر سوخت کافی هم برای ساخت یک سلاح هستهای در اختیار ندارد.
همچنین ایران هنوز توانایی آن را ندارد که این سلاح را به سلاحی کارآمد تبدیل کند. یک سلاح هستهای نیازمند مهندسی پایداری حداکثری است تا از این طریق به اندازه کافی ثابت شود تا در هنگام پرتاب عمل کند و به اندازه کافی هم باید بسته و کوچک باشد که بتوان آن را پرتاب کرد. برای پرتاب آن نیز همچنین باید موشکی بسیار مطمئن و هواپیمایی مناسب در اختیار داشت. ایران نه موشکی قابل اتکا و نه هواپیمایی با برد پروازی کافی برای حمله به اسرائیل در اختیار دارد. این ایده که ایران از شش ماه آتی برای حرکتی مخفی به سمت تولید یک سلاح هستهای استفاده خواهد کرد، ایدهای غیر قابل امکان است.
پیش از آنکه سلاحی به مرحله نهایی برسد باید آزمایشی انجام شود. هیچ کشوری حتی در مورد اینکه تسلحات هستهای را بدون آزمایشهای گسترده، مستقر سازد، فکر نمیکند نه اینکه فقط اورانیوم داشته باشد بلکه آزمودن اینکه سیستمهای پیچیدهتر درست عمل میکنند یا خیر. به همین دلیل است که ایشان نمیتوانند به طور مخفی سلاح تولید کنند: خود ایشان هم بدون آزمایش از بهرمندی خود از تسلیحات هستهای آگاه نخواهند شد. به احتمال بسیار زیاد، آزمایش اول شکست میخورد، چرا که معمولاً چنین است. انجام اولین آزمایش در یک حمله عملیاتی، نه تنها منجر به شکست بلکه منجر به اقدام تلافی جویانه
میشود.
البته استراتژیهای دیگری برای پرتاب یک سلاح هستهای هست. یکی از آنها استفاده از یک کشتی و نزدیک شدن به سواحل اسرائیل است. هر چند که چنین چیزی ممکن است، اما اسرائیل سیستم ممانعتی دریایی بسیار مؤثری در اختیار دارد و همچنین آمریکا بنادر ایران را زیر نظر دارد. احتمال اینکه کشتی بدون جلب توجه آمریکاییها بندری را ترک کند بسیار اندک است. مفقود شدن یا انفجار یک سلاح هستهای در جای دیگر خشم همه کسانی که در شرق مدیترانه قرار گرفتهاند را برخواهد انگیخت و منجر به ضد حمله اسرائیل میشود.
در احتمال دیگر، ایران میتواند سلاح هستهای را از طری زمینی وارد اسرائیل کند. اما این نوع تسلیحات کوچک نیستند. چیزی به نام بمبهای کیفی هست، اما این عنوانی گمراه کننده است؛ چرا که چنین بمبهایی هم بسیار بزرگتر از یک کیف هستند و تولید آنها بسیار دشوار است. همچنین به دلیل اندازه آنها، به طور کامل قابل مخفی کردن نیستند. شما نمیتوانید آن را داخل یک خودرو قرار داده ۱۵۰۰ مایل را از موانع و بازرسیهای مختلف عبور کند و سپس آن را منفجر کنید. امکان دستگیری و توقف شما قطعی است و به احتمال بسیار بمب هم از بین میرود چرا که نیازمند نگهداری شدید و دقیق است. در نهایت
اینکه حتی اگر ایران بتواند یک سلاح هستهای کارآمد تولید کند، باید تأکید کنم که استفاده از آن علیه اسرائیل به همان اندازه که جان اسرائیلیها را میگیرد، از مسلمانان که شیعیان هم در میان ایشان هستند کشته میگیرد که این به منزله و همپایه یک خودکشی ژئوپلتیک برای تهران است.
واکنشی خشمآلود
یکی دیگر از دلایلی که اسرائیل به واسطه آن حمله هوایی ترتیب نداده و یکی از دلایلی که آمریکا نیز بر اساس آن از در نظر گرفتن چنین گزینهای صرف نظر کرده است، آن است که چشمانداز اینکه ایران به سلاح هستهای دست پیدا کند بسیار دور است. دلیل دیگر دشواری چنین گزینهای است. نیروی هوایی اسرائیل بسیار در دوردست است و بسیار کوچکتر از آنی است که بخواهد همزمان به چندین سایت حمله کند. اگر اسرائیل بخواهد در دیگر کشورها مستقر شود، ایران آنها را شناسایی خواهد کرد. اسرائیلیها نمیتوانند با اطمینان بگویند که کدام سایت در ایران هدف واقعی است. ایرانیها نیز سالهای سال زمان
داشتهاند تا تأسیسات خود را در استحکامات فروبرند، لذا حملهای معمولی کافی نخواهد بود. مهمتر از اینها، این واقعیت است که پیشبینی خسارتهایی احتمالی، بسیار دشوار خواهد بود.
بنا به این دلایل، حملهای اینچنین، نمیتواند از طریق هوا صورت پذیرد. این حمله نیازمند نیروهای عملیاتهای ویژه زمینی است تا از این طریق از تأثیر گذار بودن آن، اطمینان حاصل شود. این اقدام منجر به تلفات و اسیر شدن افراد میگردد، البته اگر ممکن و شدنی باشد. جدای از این اسرائیلیها تنها در مورد نابودی سایتهایی که شناسایی کردهاند میتوانند مطمئن شوند نه سایتهایی که هیچ اطلاعی از آنها ندارند. اگر اسرائیل بتواند گزینه دوم را عملی سازد، اسباب تقویت دیگر سایتها و نابودی فرایند جمعآوری اطلاعات را رقم خواهد زد. آمریکا میتواند حملهای بسیار گستردهتر از
اسرائیل را انجام دهد، اما معلوم نیست که این حمله هم به اندازه کافی گستردگی دارد یا خیر. در هر یک از این موارد، دیگر مشکلات قابل اتکا بودن اطلاعات، تعیین اینکه چه سایتی باید منهدم شود همچنان پابرجا خواهد بود.
اما در نهایت، دلیل واقعی که اسرائیل به سایتهای هستهای ایران حمله نکرده، آن است که ایران فاصله بسیاری تا رسیدن به یک سلاح هستهای دارد. اگر ایران فاصله کمتری تا سلاح هستهای داشت، اسرائیل بدون توجه به دشواریهای آن، دست به حمله میزد. آمریکاییها، در آن سوی ماجرا بر این باورند که هنوز سلاحی وجود ندارد و تحریمها هم کار خودشان را میکنند و ایران را تحت فشار قرار میدهند. ایران با آگاهی از اینکه برای ساخت چنین سلاحی عجله ندارد و با آگاهی از اینکه به لحاظ اقتصادی تحت فشار است، فرصت را برای بهبود جایگاه خود غنیمت میشمارد.
از نگاه آمریکا، برنامه هستهای مسئله نگران کننده نیست، حتی با اینکه واشنگتن به خوبی میداند باید آن را متوقف کند. آنچه که آمریکاییها خواهان آن بودند، تفاهم با ایرانیها بود، تا از این طریق نقش ایشان در منطقه با ایفای نقش دیگر کشورهای منطقه به ویژه عربستان سعودی، امارات متحده عربی و تا حدی اسرائیل، به توازن برسد. همانطور که پیش از این نیز تأکید کردهام، آمریکا همچنان نسبت به آنچه که در منطقه رخ میدهد حساس است، اما نمیخواهد در این منطقه از قوه قهریه استفاده کند. واشنگتن میخواهد روابط چند جانبه با بازیگران منطقه داشته باشد، نه فقط با اسرائیل و عربستان
سعودی.
واکنش اسرائیل به مذاکرات ایران آمریکا باید به این نحو درک شود. اسرائیلیها ابتدا واکنشی خشمآلود نشان دادند چرا که ایشان از وضعیت برنامه هستهای ایران با خبر بودند. حتی با اینکه همچنان نگرانی در مورد یک سلاح اتمی پابرجاست، اما میتوان آن را نگرانی بسیار بلند مدتتر از آنچه که اسرائیلیها اعلان کردند، دانست. از آنجا که انجام یک حمله با احتمال بسیار منجر به شکست خواهد شد، اسرائیلیها هم به این نتیجه رسیدهاند که این مذاکرات محتملترین راه برای نابود کردن تسلیحات است و اگر مذاکرات شکست بخورد، هیچ کس به اندازه ایشان نمیتواند در معرض خطر امتحان کردن گزینه
نظامی باشد. شش ماه چندان تفاوتی در مورد این گزینه ایجاد نمیکند.
اسرائیلیها نمیتوانند به همین راحتی فرایند مذاکرات را مورد تحسین قرار دهند چرا که در واقع تهدیدی استراتژیک برای ایشان در این مذاکرات وجود دارد. اسرائیل به لحاظ استراتژیک وابسته به آمریکا است. اسرائیل هرگز با روابط واشنگتن با عربستان سعودی راحت نبوده است اما اسرائیلیها در این باره نمیتوانند کاری کنند، لذا با آن کنار آمدهاند. اما ایشان درک میکنند که نتیجه این مذاکرات، اگر با موفقیت همراه شود، به معنای تبادل برنامه هستهای با برداشته شدن تحریمهاست؛ به معنای آغاز همپیمان شدن استراتژیک ایران.
در واقع آمریکا تا سال ۱۹۷۹ با ایران متحد بود. ابتکار عمل چین ریچارد نیکسون نشان میدهد که ایدئولوژی میتواند به واقعیت ژئوپلتیک مرتبط شود. در سادهترین سطح، ایران نیازمند سرمایه گذاری است و شرکتهای آمریکایی هم خواهان سرمایه گذاری هستند. در سطح پیچیدهتر، ایران میخواهد مطمئن باشد که عراق همگام با منافع وی حرکت میکند و نه روسیه و نه ترکیه میتوانند در بلند مدت این منافع را تهدید کنند. تنها آمریکا میتواند چنین چیزی را تضمین کند. آمریکاییها به زعم خود خواهان ایرانی قدرتمندتر هستند تا مانع حمایت عربستان از شورشیهای سنی شوند، ترکیه را محدودتر سازند و
برای روسها خاطر نشان سازند که قفقاز به ویژه آذربایجان هیچ تهدیدی از جانب جنوب خود نداشته وباید روی همسایه شمالی خود متمرکز شود. آمریکا تلاش میکند تا یک منطقه چند قطبی ایجاد کند تا استراتژی توازن قوا را با محوریت قدرت آمریکا پیاده کند.
اسرائیل در ۱۰ سال آینده
یادداشت خود را با تأکید بر امنیت کنونی اسرائیل آغاز کردم. در ادامه با نگاه به ده سال آتی، اسرائیل نمیتواند فرض را بر این بگذارد که اوضاع استراتژیک به همین منوال باقی میماند. آینده مصر نامشخص است. ظهور حکومتی معاند در مصر غیر قابل اجتناب نیست. سوریه، همانند لبنان، به نظر رو به چند پاره شدن میرود. آنچه که از این اوضاع حاصل میشود، مشخص نیست. و اینکه در ده سال آتی پادشاهی هاشمی اردن، هاشمی باقی میماند یا به دولتی فلسطینی تبدیل میشود، جای تأمل بسیار دارد. هیچ یک در حال حاضر توان نظامی ندارند، اما مصر از یک قدرت نظامی بسیار ناکارآمد در سال ۱۹۶۷ به توانی قابل
توجه در سال ۱۹۷۳ دست یافت. ایشان زمانی اربابی همچون شوروی داشتند. شاید در ده سال آتی ارباب دیگری برای ایشان قد علم کرد.
در حال حاضر، اسرائیل نیامند آمریکا نیست؛ این یعنی در مقایسه با سال ۱۹۷۳ نیازمندی کمتری به کمکهای آمریکا دارد. در حال حاضر کمکهای آمریکا نمادین و نشانه تعهد آمریکا به اسرائیل است و همچنان این نیازمندی ادامه دارد. اما ترس واقعی اسرائیل آن است که آمریکا از مداخله مستقیم به سمت نوعی دستکاری و تغییر منحرف شود. این نشان دهنده تهدیدی نسبت به اسرائیل است، در صورتی که اسرائیل نیازمند مداخله مستقیم و نه دستکاری باشد. اما چیزی که بیشتر احساس میشود، چنین روابطی اسرائیل را از این منظر تهدید میکند که هر چه روابط آمریکا با منطقه بیشتر شود، اهمیت اسرائیل برای استراتژی
آمریکا کمتر میشود. اگر آمریکا این روابط را با عربستان سعودی، ترکیه و دیگران حفظ کند، اسرائیل بیش از این کانون سیاست گذاری آمریکا نخواهد بود بلکه یکی از بسیار دیگر بازیگران خواهد بود. ترس واقعی اسرائیل از این مذاکرات این است.
در پایان باید یادآور شد که اسرائیل قدرتی کوچک و ضعیف است. قدرت او در ضعف همسایگان آن است. اما این ضعف دائمی نیست و روابط آمریکا نیز در بسیاری از وجوه از سال ۱۹۴۸ تا کنون دستخوش تغییر شده است. تغییر دیگری نیز در راه است. اسرائیلیها معمولاً میتوانستند روی حمایت بسیار مردم و کنگره آمریکا حساب باز کنند. در سالهای اخیر، این حمایتها کمرنگتر شده است، هر چند که به طور کامل خشک نشده است. آنچه که اسرائیل از دست داده است، دو چیز است. اول اینکه کنترل استراتژی منطقهای آمریکا را از دست داده است. دوم اینکه کنترل فرایند سیاسی در آمریکا را از دست داده است. ناتنیاهو از گفتگوهای
ایران ـ آمریکا متنفر است نه به خاطر تسلیحات هستهای، بلکه به خاطر تغییر استراتژیک آمریکا. اما واکنش وی همچنان باید سنجیده باشد چرا که اسرائیل نسبت به گذشته نفوذ کمتری در آمریکا دارد.