افزایش خشونت علیه زنان افغان
افزایش خشونت علیه زنان در ۱۳ سال اخیر در افغانستان به عنوان یک پدیده شوم و غیرانسانی عوامل مختلفی دارد، اما تضاد ارزشها و یا به عبارت دیگر، جدال تجدد و سنت و یا گسست از سنت و پیوستن به تجدد میتواند نقش مهمی داشته باشد.
به گزارشافکارنیوز،خشونت علیه زنان در افغانستان، به عنوان پدیدهای شوم و غیرانسانی، تبدیل به یک معضل اجتماعی شده که با گذشت هر روز شکل فجیعتر و شرمآور تری به خود میگیرد.
این پدیده با جلب توجه رسانههای داخلی و خارجی، صاحبنظران اجتماعی - سیاسی و کارگزاران دولتی عوامل مختلفی مانند فرهنگ سنتی، اعتیاد، بیکاری، فقر، بیسوادی و مسائلی از این دست را در آن دخیل دانسته و هر کدام علتی برای آن برشمردهاند.
در این بین کمتر کسی به رابطه میان خشونت علیه زنان و حضور کشورهای خارجی به عنوان پیشگامان دموکراسی غربی و فرهنگ وارداتی که در تضاد کامل با فرهنگ اسلامی و سنتی افغانستان داشته است اشاره کردهاند.
براین اساس، در این گزارش نگاهی کوتاه بر رابطه خشونت علیه زنان و فرهنگ وارداتی غربی خواهیم داشت.
امروز رسیدن به توسعه و نوسازی یکی از دغدغههای اصلی کشورهای جهان سوم، توسعه نیافته و یا کمتر توسعه یافته است و بر این اساس کشورها تلاش دارند تا برای رسیدن به توسعه و نوسازی مسیری را بپیماید که کشورهای توسعه یافته پیمودهاند.
غرب و فرهنگ غربی به عنوان الگوی توسعه به جوامع توسعه نیافته معرفی میشود
در این گیرودار، غرب و به خصوص آمریکا الگوی کشورهای توسعه یافته به جهان معرفی شده است، از این رو کشورهایی که بخواهند به توسعه یافتگی برسند باید راهی را بپیمایند که کشورهای غربی مانند آمریکا پیمودهاند.
رسیدن به توسعه یافتگی که همان زندگی غربی است، دورنمایی برای مردم به خصوص زنان در جوامع توسعه نیافته معرفی شده است که برای رسیدن به این زندگی باید با تمام ارزشهای دینی و خانوادگی وداع کرد.
در چنین شرایطی، هر نوع رفتار غیر اخلاقی زنان و یا به عبارت بهتر استفاده ابزاری از زنان، همواره با آموزههای غربی برای رسیدن به توسعه یافتگی توجیه شده است.
به منظور رسیدن به این توسعهیافتگی، یک جامعه باید بحرانهای متعددی را پشت سر بگذارد تا به نوسازی و توسعه دست یابد.
بر اساس نظریه «مکتب بحرانها» تمام جوامع برای رسیدن به توسعه و نوسازی یک مرحله اجتناب ناپذیر را باید طی کند که در واقع سیاست در عصر جدید از دیدگاه مکتب بحرانها محصول حل گام به گام بحرانها است.
از نظر مکتب بحرانها، تمام جوامع توسعه یافته از نظر سیاسی، اقتصادی و فرهنگی، جوامعی هستند که این بحرانها را پشت سر گذاشته و کشورهای در حال توسعه کشورهایی هستند که در فرایند حل این بحرانها هستند، اما بحرانها از آنجایی که مراحل مختلف دارد، سطع توسعه یک کشور وابسته به این است که در کدام مرحله از از بحران قرار دارد.
بحران هویت یا تقابل سنت و مدرنیسم
اولین بحرانی که جوامع برای رسیدن به توسعه باید از آن عبور کند بحران هویت است، بحران هویت آغاز تحول به سوی توسعه است.
جوامع سنتی اگر این مرحله را پشت سر نگذارند به این معنا است که در حالت سنتی و توسعه نیافتگی باقی ماندهاند بنابراین خروج از سنت و روی آوری به تجدد با بحران هویت همراه است.
این بحران چون بحران ارزشهاست، اولین گام به سوی توسعه به شمار میرود و زمانی که جامعه بخواهد از این ارزشها عبور کند باید ارزشهای جدید را جایگزین ارزشهای گذشته نماید، در این جا است که ارزشهای جدید با ارزشهای سنتی در تضاد قرار میگیرند.
بنابراین تضاد ارزشها عبارت است از بحران هویت و این بحران زمانی ایجاد میشود که یک نظام اجتماعی، به خصوص فرهنگی، بر پایه ارزشهای متعارض و متضاد بنا شود.
یعنی در جامعه گروههای مختلف به ارزشهای مختلف و متفاوت وفا دار باشند و ارزشهای مختلف نظام سیاسی، پایه فکری و فرهنگی مختلف را ایجاد میکند که تبلور آن ایجاد نظام سیاسی، فکری و فرهنگی بر پایه ارزشهای متعارض است.
تضاد ارزشها تنها در سطح نظام سیاسی باقی نمانده بلکه در فرهنگ، دانشگاه، جامعه و تا آخرین واحد جامعه که خانواده و فرد باشد راه مییابد.
خشونت ریشه در بحران هویت دارد
از این رو است که گفته میشود خشونت ریشه در بحران هویت(تضاد در ارزشها و یا تصادم ارزشهای بومی با ارزشهای وارداتی) دارد.
در علم «جامعه شناسی»، ارزش به معنای خوب یا بد، شایسته و ناشایسته، مطلوب و نامطلوب در نزدیک فرد یا گروه تعریف شده است؛ بعضی نیز آن را هنجار و معیار انتخاب یک فرد یا گروه در میان انتخابهای مختلف مربوط به یک موقعیت، تعریف کردهاند.
ارزشها براساس تعریف «تالگوت پارسونز»، جامعه شناس مطرح آمریکایی از جنس امور ذهنی و معرفتی هستند که در قالب هنجارهای اجتماعی بروز کرده و معیار قضاوت در یک جامعه میباشد. وی میگوید که ارزشها هدایتگر کنشها هستند.
«گی روشه» جامعه شناس فرانسوی، ارزشها را پایه نمادین کنش دانسته و میگوید: «ارزش شیوه بودن یا عمل است که یک شخص یا جمع به عنوان آرمان میشناسد و افراد یا رفتارهایی را که بدان نسبت داده میشوند، مطلوب و مشخص میسازد».
از این رو ارزشهای همگون و یک دست، یکپارچگی را به دنبال دارد اما ارزشهای مختلف و متفاوت، خشونت میآفریند، زیرا ارزشها نه تنها که معیار قضاوت خوب و بد هستند، بلکه ارزشها در صورتی که نهادینه شود تبدیل به هنجار میشود و هنجارها شیوه رفتار یک فرد و جامعه را مشخص کرده، خطوط قرمز برای رفتار یک جامعه است.
بنابراین، تغییر و تضاد در ارزش، تغییر و تضاد در هنجارها را به دنبال دارد، هنجارهای متضاد و متفاوت رفتارهای متضاد و متفاوت در فرد و جامعه ایجاد میکند.
از این جا است که تصادم در رفتار بوجود میآید و تصادم در رفتار در جوامع سنتی معمولاً همان خشونت است.
براین اساس افغانستان به عنوان یکی از کشورهای جهان سوم که چند دهه را در جنگ گذرانیده است، نیز از این قاعده مستثنا نبوده و رسیدن به توسعه و زندگی غربی که الگوی توسعه یافتگی وانمود شده است، وضعیت آرمانی به خود گرفته است.
ارزشهای وارداتی غربی در افغانستان با ارزشهای اسلامی و سنتی در تضاد قرار گرفته و تضاد در ارزشها باعثتضاد در رفتار و عملکرد شده است.
هنجارهایی که خطوط قرمز رفتار و زندگی جمعی را ترسیم و تشکیل میدهد و همچنان به عنوان الگو و سمبل زندگی عمل میکند در معرض تهدید قرار گرفته است که خود نشان دهنده بحران در هویت فرد افغانستانی است.
این بحران در روابط خانوادگی افراد و زندگی اجتماعی تاثیر گذاشته است، نسل و یا افرادی که میخواهند با عبور از ارزشهای اسلامی، بومی و سنتی، ارزشهای وارداتی غربی را جایگزین کنند، با مقاومت مردم، جامعه و حتی خانواده که معتقد به ارزشهای دینی و سنتی هستند قرار میگیرد.
برآیند این مقاومت به شکلهای متفاوتی مانند، طلاق، فروپاشی زندگی خانوادگی و تا مرز خشونت مانند بریدن لب و بینی زنان ظاهر میشود.
خشونت در افغانستان نتیجه تقابل ارزشهای سنتی با ارزشهای وارداتی است
در حقیقت خشونت در افغانستان، جلوه بیرونی تقابل و تضاد ارزشهای سنتی با ارزشهای وارداتی غربی است. تغییر در ارزشهای کشوری مانند افغانستان که نسلها ارزشها و آموزههای اسلامی رفتارهای افراد را تعیین میکرده امری ساده و آسانی نخواهد بود.
حجاب اسلامی، معاشرت و ایجاد رابطه با افراد نامحرم، پیروی از سنت و آداب اسلامی که به عنوان ارزش و تعیین کننده رفتار افراد بود، اکنون بر اساس آموزههای جدید غربی دیگر ارزش به شمار نمیرود که نه تنها باعثتقابل در نظام خانوادگی میشود بلکه گاهی فروپاشی این نظام را نیز به دنبال داشته است.
از این رو است که بیشتر خشونت در شهرهای افغانستان، مانند هرات و … روی میدهد، زیرا در شهرها مردم بیشتر به رسانههای همگانی دسترسی داشته و با فرهنگهای مختلف، شعارهای آزادی و برابری خود را آرایش میدهند.
ارزشها و هنجارها در جامعه پدرسالارانه افغانستان، خطوط قرمز هستند که عبور از آن نه تنها واکنش خانواده بلکه جامعه را نیز به دنبال خواهد داشت و پدران خانواده که معمولا ًبا ارزش و هنجار بومی و اسلامی خو گرفتهاند، رفتار نسل جدید به خصوص زنان را که یک امر حیثیتی است غیر قابل تحمل میدانند.
هر عضو اگر در مقابل رئیس خانواده نافرمانی کند، به خصوص اگر تعارض، تقابل و نافرمانی در حوزه ارزشهای دینی و اسلامی باشد، نمیتوان بیشتر از آنچه که هست انتظار داشت.
غرب و آمریکا در افزایش خشونت علیه زنان در افغانستان سهیم هستند
افزایش خشونت علیه زنان در افغانستان تبلور عینی و تجلی بیرونی و واقعی تقابل فرهنگی(ارزشها، هنجارها) غربی و افغانی است بنابراین غرب و به خصوص آمریکا که امروز دم از حقوق بشر و حقوق زنان میزنند در این پدیده غیر انسانی سهیم و شریک هستند.
ورود به منازل مسکونی به عنوان حوزه خصوصی، هتک حرمت به قرآن کریم، بیحرمتی به اجساد کشته شدگان و نادیده گرفتن آداب و رسومات دینی و مذهبی، ارزشهای دینی و اسلامی است که مردم افغانستان در حفاظت از آن خود را مسئول میدانند.
هجوم همه جانبه و ایجاد تغییر یکباره در فرهنگها و ارزشهای یک جامعه سنتی مانند افغانستان، اشتباهی غیر قابل توجیه است و افزایش خشونت، شکلگیری گروهای بنیادگرا و تندرو در واکنش به ارزش و تهاجم فرهنگی غرب نمیتواند با هنجارشکنیها بیرابطه باشد.