آنچه آینده اوکراین را به شدت تیره و تار می کند
آنچه آینده اوکراین را به شدت تیره و تار میکند، وقوع حوادثپی در پی و غیر قابل پیش بینی، در این کشور به تبع به هم ریختن موازنه قوا در اروپای شرقی است.
به گزارشافکارنیوز،اما بر خلاف روسیه که در این مناقشه از دخالت نظامی نیز ابایی ندارد، به باور نگارنده در این مناقشه راهبرد کلی غرب متفاوت خواهد بود و بسیار بعید به نظر می رسد وارد رو در رویی نظامی با روسیه شود. به نظر می رسد در این مناقشه غرب این مفهوم مهم که " هدف از موازنه قوا در نظام بین الملل فارق از زمان و شرایط پیرامونی، جایگزینی صلح با جنگ است " و " هدف استراتژیک از بازدارندگی نیز ممانعت از جنگ است نه آغاز جنگ " را به خوبی مد نظر دارد.
اوکراین به عنوان یکی از کشور های استقلال یافته از اتحاد جماهیر شوروی، در طی چند دهه استقلال خود عمدتاً صحنه رو در رویی و منازعه گروه غرب و روسیه بوده است. لذا تحولات و ناآرامیهای این کشور عمدتاً تحت تاثیر کشمکش قدرت های جهانی قرار داشته و بحران کنونی این کشور نیز که با انتخابات ریاست جمهوری، انتخابات پارلمانی و اوضاع نامساعد اقتصادی آغاز گردیده و حال به آستانه یک جنگ داخلی رسیده، مستثنی از این قاعده نیست. به بیان دیگر مداخلات روسیه و غرب بحران داخلی اوکراین را به یک بحران جهانی تبدیل ساخته که منجر به تهدید تمامیت ارضی اوکراین گردیده است.
تظاهرات معترضان مخالف دولت اوکراین به عنوان نقطه شروع این نا آرامی ها در اصل از اواخر نوامبر ۲۰۱۳در اعتراض به خودداری ویکتور یانکوویچ رییس جمهوری این کشور از امضای عضویت به اتحادیه اروپا و برعکس تلاش برای تعمیق مناسبات اقتصادی و تجاری با روسیه آغاز شد و معترضان میدان استقلال در قلب پایتخت را به اشغال خود در آوردند. در شرایطی که معترضان در ابتدا تنها به تصمیم دولت یانکوویچ در تعلیق امضای موافقت نامه عضویت وابسته با اتحادیه اروپا اعتراض می کردند، ناآرامی ها رفته رفته بیشتر رنگ و بوی ضد دولتی گرفت. به دلیل ناتوانی نیروهای دولتی اوکراین در سرکوب شورشها، دولت
ویکتوریانوکویچ در ۲۱ فوریه ۲۰۱۴ سقوط کرد، طوری که او نیز به مانند بسیاری از پیشینیان خود مجبور به فرار از کیف گردید. بلافاصله پارلمان این کشور یک دولت جدید(در۲۷ فوریه) غربگرا را در این کشور روی کار آورد. علاوه براین پارلمان زمان برگذاری انتخاب ریاست جمهوری را ۲۵ می ۲۰۱۴اعلام کرد.
روسیه با محکومیت دولت جدید اوکراین به عنوان یک دولت غیر قانونی، اقدام به فرستادن نیرو به مرزهای اوکراین، از جمله شبه جزیره کریمه نمود. روسیه در نهایت بدون توجه به هشدار های اروپا و ایالات متحده، شبه جزیره کریمه را پس از برگذاری یک همه پرسی در ۱۸ مارس به خاک خود ضمیمه کرد.[i] بعد از آن نیز به دنبال اعتراضات صورت گرفته در قسمتهای شرقی اوکراین، این کشور معتقد است روسیه با اعزام نیرو به سمت مرزهای اوکراین عملاً از معترضین این کشور حمایت کرده و حتی شواهدی در دست دارد که در تلاش برای تجهیز و ارسال سلاح به اوکراین بوده است. علاوه براین مقامات رسمی دولت اوکراین روسیه
را به گسترش دخالتهای تجزیه طلبانه در شرق اوکراین به خصوص در مناطق روس زبان متهم میکنند.
واقعیت این است که بایستی ناآرامیهای مدنی اوکراین را در ادامه منازعات قدرتهای جهانی و در کلیت امر، ادامه منازعه جنگ سرد ارزیابی کرد. لذا در حال حاضر اوکراین به صحنه رو در رویی تمام عیار دو گروه بدل شده است. در یک طرف روسیه اعتقاد دارد نا آرامیها در اوکراین تهدیدی بر امنیت و ثبات روسیه محسوب میشود و در طرف دیگر اروپا و ایالات متحده تحرکات و دخالتهای روسیه در اوکراین را با عناوین مختلف از جمله تلاش برای گسترش نفوذ این کشور در اروپا به شدت محکوم میکند.
اقدامات صورت گرفته توسط طرفین نشان می دهد که بحران به وجود آمده برای آنها بسیار اهمیت دارد. زمانی که وزیرخارجه بریتانیا " ویلیام هق " در سوم مارس ۲۰۱۴ بحران اوکراین را بزرگترین بحران اروپا در قرن بیست و یک می نامد و رئیس جمهور ایالات متحده نیز تلاش می کند بحران اوکراین را با عنوان نقض قوانین بین المللی توصیف کند،[ii] نشان از اهمیت بحران اوکراین برای غرب دارد. در اقدامی مهمتر کمیسیون اقتصادی اروپا در واکنش به تحرکات روسیه و به دلیل بحران اقتصادی این کشور اقدام به کمک یازده میلیارد دلاری به دولت جدید اوکراین می نماید. این در حالی است که اتحادیه اروپا و ایالاتمتحده
مجموعه تحریمهایی را علیه مقامات روسیه وضع کرده اند که دامنه آن همچنان ادامه دارد.[iii] در کلیت امر، تعلیق کلیه همکاری های نظامی ناتو با روسیه، اعزام گسترده سرویس های اطلاعاتی به اوکراین، استفاده از شبکه های نوین اجتماعی در شکل دادن به تحولات این کشورو در نهایت، تهدید و تحریم های همه جانبه بر علیه روسیه از اهم اقداماتی است که غرب برای مقابله با این بحران در دستور کار خود قرار داده است.
از زمان استقلال اوکراین در ۱۹۹۰، ایالات متحده به عنوان بزرگترین سرمایهگذار خارجی در اوکراین مطرح بوده است.[iv] این کشور از سال ۱۹۹۰ میلیاردها دلار کمک اقتصادی به اوکراین برای آنچه آن را کمک به توسعه ثبات، استقلال و دمکراسی این کشور همراه با اقتصادی قوی که متحد غرب باشد اختصاص داده و کمکهای اقتصادی خود را در راستای احیای استقلال اوکراین و برگذاری انتخاباتی آزاد در این کشور توجیه می کند.[v] در حال حاضر نیز غرب دولت جدید اوکراین را به انجام اصلاحات اقتصادی مورد نظر صندوق بین المللی پول برای مقابله با مشکلات اقتصادی دعوت میکند.[vi]
در طرف مقابل، مسئله برای روسیه از چنان اهمیتی برخوردار است که برای رسیدن به اهداف خود به صورت نظامی وارد میدان شده است. واقعیت این است که روسیه اوکراین را به عنوان منطقه نفوذ خود قلمداد میکند و از هرگونه اقدامی که این کشور را به غرب نزدیک کند و در نهایت منجر به عضویت این کشور در سازمان نظامی ناتو گردد به شدت هراس دارد.[vii] در این راستا وابستگی قومی و زبانی برخی از استان های روس تبار اوکراین به روسیه و وابستگی گازی اوکراین و غرب به روسیه فرصت مناسبی در اختیار روسها قرار داده است.
آنچه آینده اوکراین را به شدت تیره و تار میکند، وقوع حوادثپی در پی و غیر قابل پیش بینی، در این کشور به تبع به هم ریختن موازنه قوا در اروپای شرقی است. اوکراین بی ثبات بستر مناسبی برای دخالت های هر دو گروه در راستای موازنه گری را فراهم ساخته است. اما بر خلاف روسیه که در این مناقشه از دخالت نظامی نیز ابایی ندارد، به باور نگارنده در این مناقشه راهبرد کلی غرب متفاوت خواهد بود و بسیار بعید به نظر می رسد وارد رو در رویی نظامی با روسیه شود. به نظر می رسد در این مناقشه غرب این مفهوم مهم که " هدف از موازنه قوا در نظام بین الملل فارق از زمان و شرایط پیرامونی، جایگزینی صلح با جنگ
است " و " هدف استراتژیک از بازدارندگی نیز ممانعت از جنگ است نه آغاز جنگ " را به خوبی مد نظر دارد.[viii] لذا غرب در تلاش است اقدام نظامی در رابطه با بحران اوکراین را به عنوان آخرین گزینه اقدامات خود قرار دهد. به این ترتیب مشاهده میشود آغاز تحریمها و صدور انواع بیانیههای سیاسی برای جلوگیری از اقدامات روسیه به عنوان اولین گروه از اقدامات غرب آغاز شده است و در این میان در منازعه دو گروه به یقین مردم و منافع ملی اوکراین قربانی اصلی خواهد بود. در بعد داخلی نیز نگاه انقلابیون و مردم داخل اوکراین به آینده این کشور تحت تاثیر دو گروه کاملاً در تضاد بوده و تنها چند گام تا یک
جنگ داخلی باقی مانده است. در کلیت امر بحران اوکراین استثنایی بزرگ بر باثباتی اروپا نسبت به سایر نقاط جهان وارد آورده است.
پی نوشتها
[i] Steven Pifer, Averting Crisis in Ukraine, Council Special Report No. ۴۱ January ۲۰۰۹, p: ۱۰.
[ii] MICHAEL GONCHAR, Kiev in Chaos: Teaching About the Crisis in Ukraine, February ۲۵,۲۰۱۴, P: ۶.
[iii] Steven Woehrel, Ukraine: Current Issues and U. S. Policy, March ۲۴,۲۰۱۴, P: ۲.
[iv] Kim R. Holmes, Is Ukraine a Watershed?, ۶ march ۲۰۱۴, P: ۶.
[v] Steven Pifer, Averting Crisis in Ukraine, Council Special Report No. ۴۱ January ۲۰۰۹, p: ۱۰.
[vi] Steven Woehrel, Ukraine: Current Issues and U. S. Policy, March ۲۴,۲۰۱۴, P: ۲.
[vii] Steven Pifer, Averting Crisis in Ukraine, Council Special Report No. ۴۱ January ۲۰۰۹, p: ۳.
[viii]Kim R. Holmes, Is Ukraine a Watershed?,۶ march ۲۰۱۴, P:۶.