یک دهه جنگ بعد از ١١ سپتامبر
حملات ۱۰ سال قبل به برجهای مرکز تجارت جهانی در آمریکا و دو جنگ بعد از آن در حالی صدها هزار کشته و زخمی به دنبال داشته که به نظر میرسد تحلیل این وقایع همانطور که ریچارد آرمیتاژ، معاون وزیر امور خارجه آمریکا در سال ۲۰۰۱ گفته، حاکی از آن باشد که ۱۱ سپتامبر " شروعی دوباره برای تاریخ " بوده است.
به گزارش ايسنا گزارش ذيل با اشاره به واقعه ۱۱ سپتامبر با استناد به گزارش برخي رسانههاي آلمان در اين خصوص نوشته شده است:
به نظر میرسد اظهارات ریچارد آرمیتاژ، معاون وزیر امور خارجه آمریکا درخصوص معادلات سیاسی آتی آمریکا و البته جهان بعد از ۱۱ سپتامبر تا حدی به مرزهای تحقق خود نزدیک شده باشد. هرچند که بررسی و نگاهی اجمالی به وقایع پیش آمده بعد از این حادثه نشان داد که تاریخ چگونه بعد از نقطه عطفش در این روز به گونهای تراژیک تاکنون ادامه یافته است.
مقدمه دو جنگ آمریکا در عراق و افغانستان
در پی واقعه ۱۱ سپتامبر دولت آمریکا با اصرار بر تعقیب و مجازات عاملان این حوادث، شرایط کشور را جنگی اعلام کرد. این که عاملان و مقصران واقعی این حمله چه کسانی بودند، به نظر میرسد هنوز در هالهای از ابهام قرار دارد و شاید اقدامات بعدی دولت آمریکا و ارائه برخی نظریهها، بتواند ردپایی از آن به دست دهد.
بعد از حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر سال ۲۰۰۱، آمریکا درگیر دو جنگی شد که این کشور را تا سرحد امکانات و توانمندی سیاسی این کشور پیش برد. در این زمان نام القاعده و اسامه بنلادن که پیشتر نیز در دوایر امنیتی آمریکا مطرح بود به استدلالاتی برای چالشهایی تبدیل شد که هدف تمامی این چالشها تغییر و نابودی نظم موجود جهانی بود. البته قدر مسلم این است که جورج بوش، رئیسجمهور وقت آمریکا حوادث۱۱ سپتامبر را در وهله اول به عنوان یک اعلام جنگ آشکار علیه کشورش میدانست، چیزی که وی از آن به عنوان هسته تبلیغات برای انتخابات ریاستجمهوری خود بهره جست.
جنگ علیه رژیم طالبان در افغانستان به عنوان یکی از حامیان اصلی القاعده آغاز شد و آمریکا در این جنگ تنها نبود.
جنگ علیه صدام در عراق نیز که مارس سال ۲۰۰۳ بوش آن را شروع کرد با استناد به دلایلی همچون از بین بردن سلاحهای کشتار جمعی و ارتباط وی با القاعده و با این استراتژی تقابلی آغاز شد. از طریق این جنگ قرار بود یک عراق دموکراتیک به عنوان الگویی برای دیگر کشورهای همسایه تشکیل شود؛ کشوری امن برای دموکراسی. بوش در حالی شش هفته بعد از اولین حمله هوایی به عراق در یک ناو هواپیمابر آمریکا از نقطه اوج موفقیت آمریکا در این جنگ سخن گفت که این جنگ از سوی تحلیلگران سیاسی به یکی از بزرگترین اشتباهات بوش در دوران ریاستجمهوریاش رقم خورد. این جنگ در حالی منجر به شکاف بین آمریکا و
متحدانش شد که با بحثو جدلهای بسیاری در خصوص روشهای مبارزه آمریکا با تروریسم همراه بود. ابوغریب و گوانتانامو به عنوان دو زندان آمریکا که در آن برخی تروریستهای احتمالی حضور داشتند یکی از مهمترین کلید واژههایی بودند که در آن زمان بارها مورد استفاده قرار گرفت.
حمله آمریکا به افغانستان و سرنگونی گروه طالبان و نهایتا جایگزینی یک دولت موقت در حالی صورت گرفت که نه تنها حمایت همه جانبه بینالمللی را نداشت بلکه افکار عمومی جهان آن را محکوم میکرد.
ارتباط ۱۱ سپتامبر با دوجنگ عراق وافغانستان
اکنون این سوال پیش میآید که آیا میتوان بین این اقدامات و حادثه ۱۱ سپتامبر ارتباطی برقرار کرد؟ برای پاسخ به این سؤال لازم است کمی به عقب برگردیم. در حالی که پیشتر اصل توسل به زور، طبق " نظریه جنگ عادلانه " مسالهای مشروع و عادلانه محسوب میشد، در حقوق بینالملل به ویژه بعد از جنگ جهانی دوم، به دلیل زیانهای هولناک آن، جامعه جهانی تلاش مجدانهای را برای از میان برداشتن پدیده جنگ از خود نشان داد و آن را فاقد هرگونه توجیه اخلاقی عنوان داشت. به همین دلیل در مقدمه منشور سازمان ملل برای حفظ نسلهای آینده و مصون ماندن آنان از زیانها و خسارتهای جنگ، بر تقبیح جنگ
و ترغیب برای رسیدن به صلح تأکید فراوان شده است.
البته نمیتوان اصل توسل به زور یا نظریه " جنگ عادلانه " را با دفاع مشروعی که در ماده ۵۱ منشور ملل متحد آمده، اشتباه گرفت، زیرا در حالی که دفاع مشروع در زمان وقوع یک حمله جدی میشود، اما اصل توسل به زور در مقابل یک تهدید بالقوه و احتمالی است. علاوه بر منشور، کنوانسیونها و معاهدههای بسیاری بر عدم توسل به زور تأکید دارند، از این رو اشتباه گرفتن این دو مساله یک اشتباه فاحش است. بنابراین حمله به افغانستان و عراق توسط دولت آمریکا را نمیتوان با عنوان دفاع مشروع توجیه کرد. از این رو شکلگیری این دو جنگ بعد از ۱۱ سپتامبرتاکنون تنها با توجیهاتی صورت گرفته است که توسط
مقامات این کشور ارائه شده است.
البته باید گفت که دولت آمریکا قبل از این دورهها هر گونه توسل به زور را برای حل اختلافات رد کرده است و یکی از دادستانهای آمریکا زمانی در دادگاه بینالمللی نورنبرگ گفته بود: درهر صورت توسل به جنگ یک ابزار غیرقانونی برای حل مصیبت مردم برخی مناطق محسوب میشود. دولت آمریکا بارها بر این امر تأکید کرد و در صحنههای بینالمللی نیز بر ممنوع بودن جنگهای بازدارنده اصرار داشت و حتی برپایه همین اصل مهم ریچارد نیکسون در سال ۱۹۵۶ دولتهای کمونیستی را به دلیل این که این نوع حملات را مجاز میدانند، محکوم میکرد.
آسیب جدی به وجهه آمریکا
نبرد طولانی آمریکا در مسیر " جنگ علیه تروریسم " که در کوتاه مدت جنگهای عراق و افغانستان را به بار نشاند، نشان داد که بهکارگیری قدرت نظامی برای تغییر شکل و ساختار کشورها آن هم با هدف تقویت فرهنگ خارجی در یک کشور با الگوهای شرقی راهگشا نیست. این مساله که اثبات آن با توجه به تجارب به جا مانده از دو جنگ آمریکا در عراق و افغانستان امری بدیهی به نظر میرسد آمریکا و غرب را تا مرز و سرحد توانمندی و امکانات سیاسی و نظامی خود و البته آمادگی برای دخالتهای آتی در بقیه کشورهای جهان پیش برد.
مرگ اسامه بنلادن، رهبر گروه تروریستی القاعده نیز بیشتر نمادی برای واقعیت بود. بعد از کشته شدن وی درحالی هزاران تن از مردم آمریکا از شوق به خیابانها آمدند که عدم وجود صحنههایی مشابه در دیگر نقاط جهان این تصور را قوت میبخشید که برای بقیه جهانیان، تروریسم چیزی متفاوت از آن چیزی است که در میان مردم آمریکا شکل گرفته است.
بخش دیگری از این واقعیت که مرگ رهبر القاعده به عنوان استعارهای برای آن انتخاب شده بود، این است که در جریان جنگ افغانستان و البته قبل از آن جنگ عراق، موتور ترور تحت نام " القاعده " در جهان و اروپا حرکت کرد. حملات تروریستی ۱۱ مارس سال ۲۰۰۴ در مادرید، ۷ جولای ۲۰۰۵ در لندن و ۲۰۰۲ در بالی نتایج خونین چنین تهدیدات پایداری هستند.
گسترش و رشد جنگ علیه ترور به وجهه آمریکا به شدت آسیب رساند. البته این مساله موقعیت اقتصادی و سیاسی آمریکا را نیز در مقایسه با گذشته تضعیف کرد به گونهای که میتوان گفت که عصر آمریکا تحت نام یک ابر قدرت جهانی روبه پایان گذاشت.
آمریکا امروز و بعد از انجام همه برنامههای اقتصادی بوش، بیش از پیش به کشوری تبدیل شده که به لحاظ اجتماعی دچار شکاف است. شکاف بین فقیر و غنی به گونهای شدید است که با سده پیش این کشور قابل مقایسه است؛ به گونهای که طبق جدیدترین مطالعات باید گفت که حدود ۵ درصد آمریکاییها تقریبا ۴۰ درصد کالاهای مصرفی این کشور را به دست میآورند.
همچنین کنگره آمریکا از هر زمان دیگری بیشتر دچار شکاف و دودستگی شده است، به گونهای که اکنون راستهای افراطی این کشور و چپها افراطی درگیر جنگی سخت هستند و در حالی که ورشکستگی این کشور امری بدیهی است این دو گروه حتی حاضر به گفتوگو با یکدیگر نیستند.
آمریکا که پیشتر هیچ کشوری به اندازه آن به دلیل صراحت در سیاست خارجی مورد توجه نبود، اکنون به کشوری غیرقابل اعتماد با موضعی تدافعی در برابر خارجیها، مهاجران و البته مسلمانان تبدیل شده است.
علاوه براین اکنون سود صنایع تسلیحاتی و نظامی این کشور جانشین بهبود سیستم آموزشی و همینطور بهداشتی و درمانی این کشور شده است.
اکنون روابط آمریکا با کاپیتالیسم پیچیدهتر از گذشته شده است و جنبشهای اجتماعی در آمریکا از امنیت کمتری برخوردار هستند، البته در سیاست خارجی آمریکا نیز در مقایسه با گذشته تفاوتهای چشمگیری قابل مشاهده است.
اکنون سیاستهای باراک اوباما همانطور که یکی از کارشناسان مسائلی سیاسی آلمان به نام " ماکسیمه " اظهار داشته به رهبری از راه دور و پشت پرده تبدیل شده است.
آمريكا از بقيه جهان جدا شده است و عامل اين مساله نيز تنها خود آمريكاييها هستند چراكه بسياري از آمريكاييها اكنون كشورشان را نه به عنوان قرباني كه به عنوان عامل و متهم معادلات سياسي يك دهه گذشته ميبينند.