نامه منتشر نشده سید احمد به امام چه بود؟
علایی گفت: هیچ کس به جزء احمدآقا فرزند ایشان که در همان روزها نامهای به حضرت امام(ره) نوشتند و این نامه جزء نامههای تاریخی است و هنوز منتشر نشده است، با امام(ره) هم عقیده نبود. در آنجا احمد آقا به حضرت امام(ره) می نویسند نظر شما در مورد عدم عبور از مرز درست است و من نگران هستم که شما به دلیل اهمیتی که به متخصصین میدهید از نظرتان عدول کنید و ما در مسیری قرار بگیریم که دیگر نتوانیم جنگ را تمام کنیم.
به گزارش افکارنیوز ، بخشی از گفت و گوی خبرگزاری دانشجو با علایی که یکی از فرماندهان جنگ تحمیلی بود به شرح زیر است :
جنگ پس از فتح خرمشهر پایان نیافت / امام موافق ورود به خاک عراق نبودند
یک مسئله ای که در آزادی خرمشهر مطرح شد، این بود که ما برای تنبیه متجاوز وارد خاک عراق شویم و مطمئن باشیم که عراق دیگر حمله نمیکند. این جزو تصمیمات فرماندهان بود یا امام؟
علایی: از نظر منطقی پس از فتح خرمشهر جنگ خاتمه نیافت، به خاطر اینکه بخشی از سرزمینهای ایران همچنان در دست ارتش عراق بود و عراق هم معاهده ۱۹۷۵ را نپذیرفته بود؛ همچنین مبنایی برای خاتمه جنگ وجود نداشت و قطعنامه ای هم از سوی سازمان ملل منتشر نشده بود که بر اساس آن بشود جنگ را خاتمه داد، بنابراین مسیر طبیعی این بود که جنگ ادامه پیدا کند.
بنابراین سیر طبیعی جنگ این بود که تا آزادی تمام سرزمین های ایران ادامه پیدا کند، اما امام(ره) بعد از مقطع فتح خرمشهر در ابتدا موافق ورود نیروهای ایران به خاک عراق نبودند. برخلاف بقیه مسئولان و فرماندهان که همه معتقد بودند ما در ادامه جنگ نمیتوانیم لب مرز بمانیم و به عراق اطمینان دهیم که از مرز عبور نمی کنیم و می جنگیم، بنابراین نمیتوانیم با این محدودیت بجنگیم؛ همان طور که عراق وقتی جنگ را شروع کرد وارد خاک ایران شد و از مرز عبور کرد، ایران هم برای آزادسازی سرزمینهایش نباید منعی برای عبور از مرز داشته باشد، ولی حضرت امام(ره) معتقد بودند که ما باید بجنگیم و
سرزمین هایمان را آزاد کنیم، ولی نباید از مرز عبور کنیم.
اگر خاطرات کسانی را که در آن دوره با امام(ره) محشور بودند را مطالعه کنیم، میبینیم که در حین عملیاتهای مختلف هر وقت از امام(ره) سوال می کردند که آیا نیروهای ما از مرز عبور کنند، امام میفرمود: نه.
تا زمان فتح خرمشهر هر جا خاطرات دوران جنگ مسئولان را بخوانیم، میبینیم که امام(ره) همواره تاکید می کردند که جنگ را ادامه میدهیم، اما از مرز عبور نمیکنیم؛ البته بعد از فتح خرمشهر هم امام معتقدبودند که از مرز عبور نکنید و جنگ را تا به ثمر رسیدن جلو ببرید.
از روز اول آغاز جنگ تا انتهای آن، ایران برای اینکه جنگ را به پایان برساند چند حرف مشخص برای خاتمه دادن به جنگ داشت؛ اول اینکه تمام قوای متجاوز خاک اشغالی ایران را رها کنند و بیرون بروند و اگر این کار را نکنند با عملیات نظامی آنها را بیرون خواهیم کرد.
نکته دوم این بود که عراق که جنگ را آغاز کرده و معاهده ۱۹۷۵ را که یک مبنای حقوقی برای مشخص بودن مرز بین ایران و عراق در خشکی و اروند رود بود و صدام آن را با شاه امضا کرده بود، پاره کرده، اعلام کند که به این معاهده وفادار است تا مبنای حقوقی ختم جنگ هم مشخص شود.
نکته سوم این بود که چون عراق جنگ را آغاز کرده و به ایران خسارات جانی و مالی وارد کرده است، باید این خسارتها را جبران کند.
البته در کنار این مسائل برخی مسائل دیگر هم مطرح میشد؛ مثلاً اینکه تعدادی از مردم عراق در جریان جنگ آواره شدند و به ایران پناه آوردند که قاعدتاً وقتی جنگ تمام میشود باید به سرزمین عراق برمیگشتند.
امام می فرمودند: جنگ را تا حصول نتیجه ادامه میدهیم، ولی از مرز عبور نمیکنیم؛ البته در آن زمان در برابر نظر امام(ره) دو نظر دیگر هم وجود داشت؛ یکی اینکه ما در جنگ نمیتوانیم خودمان را مقید کنیم که از مرز ایران عبور نکنیم، چون بعضی وقتها دفاع ایجاب میکند که ما به یک عامل طبیعی متکی شویم، بنابراین باید به جایی فراتر از خاک ایران برویم تا تلفاتمان کم شود.
از نظر منطق سیاسی هم این گونه بود که اگر ارتش عراق مطمئن می شد که ما نمیخواهیم از مرز عبور کنیم، حاضر نمیشد که شرایط ایران را برای تحقق صلح بپذیرد؛ اینها مباحثی بود که در دو جلسه شورای عالی دفاع پس از فتح خرمشهر در خدمت امام مطرح شد و امام قانع شدند که نباید در ادامه جنگ برای آزادسازی سرزمین های اشغالی ایران، رزمندگان را از ورود به خاک عراق منع کنند.
البته برای این مسئله هم شرط تعیین کردند و گفتند اگر قرار است وارد خاک عراق شوید در جاهای وارد شوید که مردم عراق نباشند تا آسیب نبینند.
حجم کمک های غرب بعد از فتح خرمشهر بیشتر شد
منطق امام برای امتناع از ورود به خاک عراق چه بود؟
علایی: منطق امام(ره) این بود که اگر وارد خاک عراق شویم با چند مشکل مواجه خواهیم بود. یکی این که مردم عراق تا آن روز احساس میکردند ارتش عراق متجاوز است و دلشان با ما بود. اگر ما وارد خاک عراق شویم ممکن است رژیم صدام حسین عرق وطنی آنها را برانگیزد و این باعثشود که مردم عراق که در دل با ماهمراه بودند احساس دفاع از خاک خود را پیدا کنند.
منطق دیگر امام این بود که تا زمانی که در داخل خاک ایران میجنگیم در افکار عمومی بینالمللی، کشوری مدافع تلقی میشویم اما اگر از مرز عبور کنیم آنها میتوانند در تبلیغاتشان ما را متجاوز معرفی کنند در حالی که عراق متجاوز است.
نکتهای دیگر این بود که کشورهای عربی و غربی که در برابر جنگ عراق با ما ظاهر بیطرفی را گرفته بودند به محض آنکه ایران وارد خاک عراق شود ظاهر بیطرفی را کنار میگذارند و آشکارا علیه ما موضع گیری خواهند کرد و به کمک صدام حسین خواهند شتافت و از نظر مالی و تسلیحاتی او را حمایت خواهند کرد.
ادامه جنگ نیز نشان داد که نظر امام(ره) درست بوده است زیرا همه اتفاقاتی که امام(ره) پیش بینی می کردند رخ داد، شاهد مثال آن هم این بود که تمام کشورهای عربی و غربی عمده تجهیزات و پولی را که به عراق دادند پس از فتح خرمشهر بود یعنی از زمانی که ما تصمیم گرفتیم ما از مرز عبور کنیم.
اگر میزان کمکها به عراق، قبل از فتح خرمشهر و بعد از آن را ارزیابی کنیم خواهیم دید که کمکهای کشورهای عربی و غربی بعد از فتح خرمشهر با زمان قبل از آن قابل مقایسه نیست.
بعد از فتح خرمشهر و ورود به خاک عراق هجمه علیه ایران بیشتر شد
از نظر موضع سیاسی نیز اکثر کشورهای عربی و غربی تا پایان جنگ علیه ما موضع گرفتند و از نظر نظامی کشورهایی که تا آن زمان وارد تجهیز و تسلیح عراق به صورت جدی و علنی نشده بودند وارد عمل شدند مثلاً فرانسه، تعداد هواپیماهای میراژ را که پس از فتح خرمشهر در اختیار عراق گذاشت چندین برابر هواپیماهایی بود که قبل از فتح خرمشهر به دولت عراق داده بود. شوروی که تجهیزکننده اصلی ارتش عراق بود تا قبل از فتح خرمشهر ظاهر بیطرفانه ای داشت اما بعد از فتح خرمشهر شوروی هم از نظر تسلیحاتی کمکهای زیادی به عراق کرد.
در منظر افکار بینالمللی وضعیت ما در دوران بعد از فتح خرمشهر نسبت به قبل از آن بدتر شده بود. ایران قبل از فتح خرمشهر در افکار بین المللی به عنوان قربانی تجاوز شناخته میشد در حالی که با عبور قوای ایران از مرز وضعیت تبلیغاتی به نفع عراق تغییر کرد. بنابراین تمام نظراتی که امام(ره) تا آن زمان داده بود تحقق پیدا کرد.
نامه منتشر نشده سید احمد به امام درباره ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر
علت اینگونه تصورات در جامعه داخلی ایران و عرصه بین الملل چه بود؟
علایی: اینکه دلایل آن چه بود باید به تصورات آن زمان برگشت، یکی از تصورات آن زمان این بود که ایران تصور میکرد در موضع قدرت قرار دارد و در شرایط فعلی این قدرت باید نقد شده و یک دستاوردی از آن کسب شود.
اگر ما جنگ را خاتمه دادیم و در همین وضع کاری نکردیم و عراق هم از بقیه سرزمینهای ما بیرون نرفت و معاهده ۱۹۷۵ را هم نپذیرفت و حاضر نشد جنگ را خاتمه دهد ممکن است مردم ایران در آینده این سئوال را بپرسند که شما که در موضع قدرت بودید و در دور پیروزی قرار گرفته بودید چرا جنگ را ادامه ندادید تا طرف مقابل را وادار به تسلیم در برابر خود کنید. از آنجا که این تصور وجود داشت که ما از نظر نظامی در شرایط خوبی به سر میبریم ملت تصور میکردند که میتوانیم با این اقدام، عراق را وادار به تسلیم و پذیرش شرایط خود کنیم. شاید این نکته یکی از مهمترین دلایلی بود که باعثشد کسانی که آن زمان
در راس کشور بودند، غیر از حضرت امام(ره)، بر این نظر اصرار بیشتری کنند که منع عبور از مرز برداشته شود تا بتوانیم جنگ را با پیروزی تمام به پایان برسانیم.
وقتی امام نظر متخصصین را پذیرفت…
یعنی هیچ کس در این تفکر با امام(ره) هم عقیده نبود؟
علایی: هیچ کس به جزء احمدآقا فرزند ایشان که در همان روزها نامهای به حضرت امام(ره) نوشتند و این نامه جزء نامههای تاریخی است و هنوز منتشر نشده است، با امام(ره) هم عقیده نبود. در آنجا احمد آقا به حضرت امام(ره) می نویسند نظر شما در مورد عدم عبور از مرز درست است و من نگران هستم که شما به دلیل اهمیتی که به متخصصین میدهید از نظرتان عدول کنید و ما در مسیری قرار بگیریم که دیگر نتوانیم جنگ را تمام کنیم.
در نهایت حضرت امام(ره) چون برای نظر متخصصين و اهل حرفه اهميت قائل بودند اين نظر را پذيرفتند و الا نظر حضرت امام(ره) عدم عبور از مرز بود نه ختم جنگ، البته باید توجه داشت که از نظر منطقي عدم عبور از مرز به معني رفتن به سمت فرآیند ختم جنگ است.