تبلیغات
کد خبر: ۱۱۲۹۸۹

گزارشی از فراز و فرودهای آقای معاون اول

مصائب چیاکوی احمدی نژاد

«چیاکوی دولت دهم» اما اکنون نه در صحرای عشق که در برهوت «دادگاه اختلاس بیمه»، هر روز با ادعاهایی که متهمان علیه او مطرح میکنند پایش بیشتر در اتهام فرو میشود و درخواست های رسانهای برای آنکه حکم قضایی درباره اش صادر شود، تشدید میشود. او که روزگاری گفته بود اگر اتهامش در این ماجرا ثابت شود، دستش را قطع خواهد کرد، یک بار برای پاسخ به سوالات بازجویان پرونده تا دفتر وزیر دادگستری رفته است ولی خواسته منتقدان و مخالفانش این نیست، آنان سرنوشت تلختری را برای محمدرضا رحیمی میخواهند. گویی دوباره وقت ایفای نقش رئیس کابینه فرا رسیده است.

به گزارش افکارنیوز، چیاکو (۱) وقتی دست در دست معاون اول رئیس جمهور در میان برفها میدوید، رنگی از عشق را در تابلوی زیبای کردستان می پراکند، شبحی از آن عارف بزرگ گویی در کالبدم حلول میکند: به صحرا شدم، عشق باریده بود و زمین تر شده بود، چنانکه پای در برف فرو شود، به عشق فرو شد. اين عبارات ستايش برانگيز را چند صباحي پيش، ساسان والیزاده، مدیرعامل خبرگزاری ایسنا كه همراه آقاي معاون اول راهي كردستان شده بود، در نشریه جریان كه به مدیرمسئولي کرم رضا پیریایی، استاندار همدان و از مریدان رحیمی منتشر مي شود، نگاشته بود.

«چیاکوی دولت دهم» اما اکنون نه در صحرای عشق که در برهوت «دادگاه اختلاس بیمه»، هر روز با ادعاهایی که متهمان علیه او مطرح میکنند پایش بیشتر در اتهام فرو میشود و درخواست های رسانه ای برای آنکه حکم قضایی دربارهاش صادر شود، تشدید میشود. او که روزگاری گفته بود اگر اتهامش در این ماجرا ثابت شود، دستش را قطع خواهد کرد، یک بار برای پاسخ به سوالات بازجویان پرونده تا دفتر وزیر دادگستری رفته است ولی خواسته منتقدان و مخالفانش این نیست، آنان سرنوشت تلختری را برای محمدرضا رحیمی میخواهند. گویی دوباره وقت ایفای نقش رئیس کابینه فرا رسیده است.

رویکردهای متفاوت رئیس دولت

این نخستین بار نیست که رئیس دولت های نهم و دهم در چنین مخمصه ای گیر می افتد. از زمان برآمدن دولت نهم تاکنون، احمدی نژاد ماجراهای بسیار داشته و هر بار راهی را برای برون رفت از بحران اتخاذ کرده است. شاید نخستین ماجرای دولت در پرونده مشهور بهزیست بنیاد بود که فساد مالی را در سازمان بهزیستی کشور برملا میکرد و افشاکننده کسی نبود جز سردار محمدرضا نقدی، رئیس وقت ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز. راه حل رئیس جمهور فوری بود و دم دست، برکناری محترمانه. این راهکار بارها و بارها در دولت نهم و دهم تکرار شد و مدیران بسیاری راه خویش از دولت احمدی نژاد جدا کردند. برکناری محترمانه و جدایی های ناگزیر در ماجراهای وزارت کشور برای مصطفی پورمحمدی که میخواست استقلال رای داشته باشد و یا داوود دانش جعفری که به راحتی تن به شبه راه حلهای اقتصادی دولت نمی داد، نیز تکرار شد و تاکنون نیز ادامه دارد.

جابجایی هایی غافلگیرکننده نیز رویه دیگر محمود احمدی نژاد در چینش کابینه اش بود. این جابجایی ها اما سویه هایی متفاوت داشت. گاه بر مبنای مناسبات درونی بود، گاه در واکنش به چالش های بیرونی و گاه برای حل مشکلات قضائی و سیاسی. به عنوان مثال جابجایی محمدجعفر بهداد از خبرگزاری ایرنا به معاونت سیاسی دفتر رئیس جمهور، نمونه ای برای حل مشکلات قضائی بود. و همینطور انتصاب محمدشریف ملک زاده از شورای عالی ایرانیان خارج کشور به عنوان معاون اداری مالی وزیر امور خارجه که البته ناکام ماند. همچنانکه انتصاب اسفندیار رحیم مشایی به عنوان رئیس دفتر رئیس جمهور که واکنشی سیاسی به ماجرای معاون اول نشدن او بود.


جابجایی های غافلگیرکننده در برخی مواقع البته با واکنش های قاطع نهادهای دیگر روبرو شد، مانند ماجرای برکناری وزیر اطلاعات که حتی قهر ۱۱ روزه رئیس جمهور هم نتوانست در محقق شدنش موثر باشد. این جابجایی ها سویه واکنشی دیگری هم داشت: ارتقاء موقعیت سیاسی مهره هایی که مورد انتقاد بودند، بقایی، جوانفکر، سعیدلو و …، از جمله چهره هایی هستند که بارها مشمول این رویه قرار گرفته اند، رویه ای که سخت مورد علاقه احمدی نژاد است، چنانچه در ماجرای سعید مرتضوی به مجلس پیام داد اگر او را از ریاست سازمان تامین اجتماعی برکنار کنند، به عنوان سرپرست وزارت رفاه منصوبش می کند.

در روزهای اخیر نیز شایعه شد که شاید بقایی که حکم انفصال از خدمتش توسط دیوان عالی کشور صادر شده، شاید به عنوان نماینده ایران در سازمان ملل منصوب شود. بی توجهی نیز از دیگر رویه های معمول بوده، لجاجتی که گاه به قربانی شدن چهره های نزدیک یا حامی احمدی نژاد منجر شده است، مانند ماجرای مرحوم علی کردان، و یا داستان استیضاح بهبهانی، وزیر راه. همچنانکه در روزهای اخیر، برگزاری جلسات ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادی به ریاست محمدرضا رحیمی، نمونه ای بارز از تاکتیک بی توجهی است.

انتخاب دیگر رئیس جمهور برای مهره هایش اما موازی کاری بوده است؛ تعیین نمایندگان ویژه رئیس جمهور در دستگاه سیاست خارجی که هنوز هم توسط چهره هایی چون علی سعیدلو پیگیری می شود و ثمره هاشمی از مهمترین نمادهایش است، از جمله مصادیق مشخص این امر است. فرار رو به جلو نیز از دیگر تاکتیک های مورد علاقه احمدی نژاد در مواجهه با بحران های مختلف به ویژه بحران هایی چون اتهام فساد اقتصادی یا ناکارآمدی دولت است.

در مجموع، مرور این موارد به خوبی نشان میدهد که محمود احمدی نژاد، چه در مقام رئیس دولت و چه در مقام یک بازیگر سیاسی، به طور متناوب با رو کردن کارت های تازه، تعویض زمین بازی و یا تخریب بازی حریف، در صدد مهار بحرانهای پیش آمده بوده است. در ماجراهای تازه معاون اول رئیس جمهور اما آیا این تاکتیکها به کار خواهد آمد؟ رحیمی به جای دیگری خواهد رفت؟ محترمانه برکنار میشود؟ دولت آنقدر اصرار میکند تا او نیز چون کردان قربانی شود؟ چنین راهحلهایی چه پیامدهایی خواهد داشت. پیش از واکاوی پاسخ چنین سوالات مهمی، باید موقعیت و نسبت آقای معاون اول در دولت را مورد ارزیابی قرار داد.

از تبار هاشمی یا احمدی نژاد؟

محمدرضا رحیمی، شخصیتی قوی از نظر اجرایی دارد. فعال است و اهل لابی های گسترده و به سرعت در اندیشه گسترش محدوده اختیارات خویش بر می آید، تجربه حضورش در دیوان محاسبات کشور و همچنین معاونت اول رئیس جمهور این مولفه ها را به خوبی ثابت کرده است. در دوران معاول اولی، او بر خلاف معاونان اول دولت های پیشین و حتی دولت نهم که معمولا در قامت یک رئیس سفید و کم حاشیه و غیر موثر ظاهر میشدند، به عنوان یک مدیر اجرایی قوی و پرکار ظاهر شد، مدیری با تجربه که در دولتهای مختلف و با چهره های مختلف سیاسی کار کرده است.

او روزگاری استاندار هاشمی رفسنجانی بوده و به همین اعتبار با بسیاری از مدیران میانی دولت هاشمی از نزدیک کار کرده است. دورانی در قوه قضائیه به سر برده است، در مجلس هفتم روزهای پرچالشی را از سر گذارنده است، چه زمانی که در دیوان محاسبات بود، چه زمانی که معاون حقوقی و پارلمانی رئیس جمهور بود.

ویژگی مهم دیگر، تمایل شدید رحیمی به لابی و میل به ارتقا موقعیت است، همین ویژگی است که سبب میشود اگر روزگاری او در مقام استاندار هاشمی رفسنجانی، چیدمان تراکتورها را در صحرا طوری سامان میداد که عکاسان بتوانند در عکسهای هوایی نام هاشمی رفسنجانی را بر دشتهای کردستان ثبت کنند و یا اوایل سال ۷۷، در وصف هاشمی خطاب به رسولی نژاد نماینده دماوند، رفسنجانی را معظم له خطاب کرد و نوشت: «هاشمی، هاشمی است ولو اینکه در خانه بنشیند. او در هر جا باشد بدان اعتبار میبخشد و یا هر جای دیگر که: شرفالمکان بالمکین»، در اوج چالش‎های احمدی‎نژاد هاشمی، به سوی حامیان رئیس دولت بچرخد و به نقل از شهروندی سوری تبار، بگوید: «اگر پیامبر دیگری می آمد، احمدی نژاد بود.»

لقبی که البته خوشایند بود و به یکباره او را به عالیترین مقام ممکن زندگی سیاسی اش یعنی معاون اول رئیس جمهور ارتقا داد. البته رحیمی به مانند سال های پیش، قدر این جایگاه را به خوبی دانست و رویاهای تازه ای در سر پروراند، رویای داشتن یک شبکه قوی که نه تنها رتق و فتق معادلات و مناسبات خروجی اش باشد، بلکه حاصلش معرفی یک رئیس دولت تازه برای فرصت های آینده باشد.

شبکه دولتی در حال گسترش

شبکه حامی یا وابسته به محمدرضا رحیمی را میتوان در سطوح گوناگونی رصد کرد. در شرایط کنونی، مهم ترین گروه نزدیکان او در میان وزرا، معاونان آنان و استانداران حضور دارند. در میان وزرا، کسی که از همه به رحیمی نزدیکتر دانسته می شود، محمد رضا حاجی بابایی، وزیر آموزش و پرورش است که مانند رحیمی از غرب کشور آمده و برادر رحیمی یعنی جلال که روزگاری رحیمی در دوران استانداری اش در کردستان سخت کوشید نماینده مجلسش کند ولی نشد، به عنوان معاون حاجی بابایی، منویات رحیمی در آموزش و پرورش را پیگیری میکند.

از حاجی بابایی، گاه به گاه به عنوان مهمترین مهره رحیمی برای انتخابات بعدی نام برده میشد. جلال رحیمی هم قرار بود استاندار کردستان شود و حتی نمایندگان این استان هم با چنین انتصابی موافق بودند، اما موج های رسانه ای و سیاسی اصولگرایان منتقد مانع از ادامه این پروژه شد. در میان استانداران می توان به علیرضا شهبازی اشاره کرد. وی معاون سیاسی و امنیتی استانداری کردستان در زمان محمدرضا رحیمی در سالهای ۷۲ تا ۷۶، معاون اداری و مالی دیوان محاسبات در زمان ریاست رحیمی بوده و اینک استاندار کردستان شده است. کرم‎رضا پیریایی یکی دیگر از نزدیکان رحیمی است که در دوران حضور رحیمی در معاونت پارلمانی و حقوقی، معاونت امور عمومی این حوزه را بر عهده داشت.


فرمانداری شهرستان های درهشهر و آبدانان، قروه و بانه و مدیرکلی اجتماعی و انتخابات استانداری در دوران حضور رحیمی در کردستان از دیگر مسئولیت های پیریایی بوده است. او اکنون استاندار همدان است. مرتضی تمدن از دیگر دوستان نزدیک رحیمی به شمار می‎آید. استاندار تهران در طول دو سال گذشته با حمایت معاون اول قصد جهش های مدیریتی داشت که تاکنون ناکام مانده است و در ماجرای دادگاه بیمه هم اتهاماتی دشوار متوجه اش شد.

از دکتر ریاض، نماینده رئیس جمهور در شورای عالی جمعیت هلال احمر و رئیس مرکز پزشکی حج و زیارت که روزگاری توسط رحیمی برای رسیدن به ریاست این سازمان تلاش میکرد نیز باید به عنوان دیگر نزدیک رحیمی نام برد. او از جمله نمایندگان تهران در مجلس هفتم بود. رحیم قربانی، استاندار سابق آذربایجان غربی نیز از دیگر چهره‎های قدرتمند معاون اول در شبکه میانی مدیریتی کشور محسوب می‎شد که در انتخابات مجلس نهم هم کاندیدا شد ولی ناموفق شود. سعید مرتضوی نیز از دیگر چهره های محبوب و تحت حمایت رحیمی به شمار می‎آید و در ماه های اخیر نیز او به عنوان قویترین حامی علنی مرتضوی، تلاش زیادی کرده تا بتواند ماجرا را جمع و جور کند.

محمد جهرمی نیز از مهم‎ترین دوستان و نزدیکان رحیمی محسوب میشود. مدیرعامل معزول بانک صادرات، دوستی دیرینهای با معاون اول رئیس جمهور دارد، اما در ماجرای فساد بانکی ۳۰۰۰ میلیارد تومانی به‎رغم همه تلاش های رحیمی، نتوانست جایگاه خویش را حفظ کند و روزگار دشواری را از سر می گذراند. الیاس محمودی، سرپرست سابق مجتمع امور اقتصادی که در ماجرای بیمه ایران هم به عنوان یکی از ارکان پرونده شناخته میشود، از دیگر چهرههای نزدیک به رحیمی است.

عبدالله جاسبی هم رابطه بسیار خوبی با رحیمی دارد. رحیمی و بردارش هر دو سمت های مدیریتی در دانشگاه آزاد تجربه کرده اند. رحیمی مدتی با عنوان دکترا که به عقیده برخی نمایندگان از جمله الیاس نادران جعلی است، رئیس دانشکده مدیریت حقوق دانشگاه آزاد بود. در مجلس هشتم رحیمی مناسبات خوبی با نمایندگان داشت. نامه حمایت و تبریک بیش از ۲۰۰ نماینده مجلس به خاطر انتخاب وی به عنوان معاون اول رئیس جمهور، خود گواه روشنی از میزان نفوذ و لابی او در میان مجلسی هشتمی هاست، نفوذی شبیه حضور عبدالله جاسبی در میان پارلمانی ها. مهمترین حامی او در مجلس محمدرضا باهنر بود که روزگاری با حمایتش، رحیمی، رئیس دیوان محاسبات شد. این حامی دیرینه در روزهای اخیر، با طرح اتهامی از جانب روزنامه ایران پایش به ماجرا باز شده است. از دیگر نمایندگان نزدیک به رحیمی باید به ارسلان فتحی‎زاده، رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس اشاره کرد که در مجلس نهم موفق شد بر این کرسی تکیه زند.

ماموریت رحیمی برای جذب نمایندگان بازمانده از مجلس نیز نمونه ای دیگر از روابط خوب و در عین حال تمایل او برای گسترش شبکه زیرمجموعه خویش است؛ تلاشی که در انتخابات مجلس نهم رصد میشد ولی کثیری از کاندیداهای مطلوب نتوانستند از فیلترهای انتخاباتی بگذرند و پروژه ناکام ماند. رحیمی در طول دو سال گذشته، در حوزه رسانه نیز گام های تازهای برداشته است. محمدجعفر محمدزاده، رئیس دفتر سابقش به عنوان معاون امور مطبوعاتی وزارت ارشاد منصوب شده و یکی دیگر از نزدیکان رسانه ای‎اش یعنی ساسان والی زاده، مدیرعامل خبرگزاری ایسنا شده است. این مثالها که مشتی نمونه خروار هستند، به روشنی ابعاد یک شبکه عظیم و البته متنفذ را نشان میدهد، شبکه ای که البته در مسیر سراشیبی افتاده است. برخی از اعضایش متهم اند، برخی دیگر عطای رئیس را به لقایش بخشیده اند، برخی منزوی شده و برخی دیگر از توان تنظیم و تغییر معادلات برخوردار نیستند.

دستورکارهای متنوع

در چنین موقعیتی اما رئیس دولت دهم برای حل ماجرا چه خواهد کرد. او در مواجهه با این مشکل تاکنون چند رویکرد را تجربه کرده است. نخست با صراحت و قاطعیت از دولت و رحیمی دفاع کرد، او را پاک خواند و گفت اگر اتهامش ثابت شود، رحیمی خودش دستش را قطع میکند. این ادبیات در رویکرد کنونی احمدی نژاد کم رنگ تر است و بارها تاکید کرده که اگر تخلفی است، باید عادلانه و در جای خودش برخورد شود.

اما در گام بعد کابینه را خط قرمز خواند. خط قرمزی که چندان جدی گرفته نشد و کار حتی به حضور رحیمی در دفتر وزیر دادگستری هم رسید. احمدی نژاد به موازات این تلاش ها برای ارتقای موقعیت رحیمی نیز دست به کار شد. سفرهای خارجی متعدد رحیمی و حضور فعال او در عرصه بین الملل یکی از دستورکارهای مهمی است که برای ارتقا شخصیت آقای معاون اول صورت میگیرد. این رویه به طور معمول در دستور کار دولت قرار داشته و همواره برنامه این بوده که با ارتقا موقعیت چهره ها، هزینه برخورد با فرد افزایش یابد.

در سوی دیگر تلاش شد که رحیمی به عنوان عضو مجمع تشخیص منصوب شود و این امر حتی توسط خبرگزاری ایسنا هم مطرح شد، اما ره به جایی نبرد. تلاش برای عادی نشان دادن فضا، تاکید بر خدمت و کار به عنوان دستور کار دولت و لزوم پرهیز از تخریب چهره دولت و احتمال بهره برداری بیگانگان از دیگر دستورکارهای رسانه ای حامیان معاون اول در ماجراهای اخیر بوده است. شکایت از منتقدان که نمونه بارز آن دو بار شکایت از احمد توکلی و همچنین شکایت از الیاس نادران است، دیگر شیوه حامیان سیاسی رسانهای رحیمی در برخورد با مشکلات کنونی بوده و دست آخر هم دستورکارهایی چون تخریب رویه قضائی مورد توجه قرار گرفته است؛ مانند سخنان یکی از متهمان که گفته میشود نزدیک به رحیمی است که در هشتمین جلسه دادگاه، سخنان یکی دیگر از متهمان را القاشده از جانب مخالفان دولت دانست و این جملات ساعاتی طولانی، تیتر یک خبرگزاری ایسنا بود.

احمدی نژاد چه خواهد کرد؟

در مجموع به خوبی مشخص است که دستورکارهای تعریف شده تاکنون ره به جایی نبرده و باید تدابیر تازهای اندیشیده شود؛ مثلا رحیمی برکنار شود. این انتخاب از سوی احمدی نژاد اما بعید است. هم او و هم رحیمی میدانند که برکناری رحیمی علاوه بر اینکه نشان میدهد دولت اتهاماتی چون فساد مالی را پذیرفته است، می تواند موقعیت مخالفان را قویتر و دست آنها را برای برخورد قضایی بازتر کند، مگر اینکه تضمینی برای مصونیت و به حاشیه رفتن پرونده دریافت شود. گزینه دیگر تغییر رحیمی است، اما به کدام سمت؟

او معاون اول رئیس جمهور است و بعید است که تغییر سمتش به مثابه ارتقای وی تلقی شود. به عبارت ساده تر این انتخاب نیز یک شکست است. می شود به استعفای رحیمی هم فکر کرد، این گزاره اما با شخصیت رحیمی متناسب نیست. واکنش او در ماجرای مدرکش که به شکایت از دستگاه قضایی منجر شد و حتی در مقطعی از دادستان کل کشور هم به خاطر طرح نامش پیرامون پرونده فساد بانکی شکایت کرد، به خوبی بیانگر آن است که رحیمی اهل عقب نشینی هایی از این جنس نیست، کما اینکه در ماجرای کردان، او منتقد دولت بود که چرا به اندازه کافی از وزیر کشورش حمایت نکرده است. میشود به چرخش های سیاسی هم فکر کرد، او چنین سابقه ای دارد ولی در شرایط کنونی که هزینه کار کردن با رحیمی به شدت بالا رفته است، بعید است جریانی سیاسی حضور رحیمی را بپذیرد. تبرئه شدن از اتهامات کنونی هم یک مسئله دیگر است.

صراحت اعترافات کنونی متهمان و انبوه مسائل مطرح شده از یکسو و عدم تمایل دولت برای ورود قضایی به ماجرا، بعید نشان می دهد که چنین رویه ای اجرایی شود. سال آخر دولت هم در تعیین معادلات آینده موثر است، شاید اگر حکمی علیه رحیمی در طول یک سال آینده صادر شود، مقاومت یا تلاش های احمدی نژاد بتواند گرهی از کارش باز کند، اما اگر کار به پس از دولت احمدی نژاد افتد، دشواری ها برای معاون اول امروز بیشتر است. این نمونه راه حل ها به خوبی دشواری وضعیت کنونی «چیاکوی احمدی نژاد» را نشان میدهد، مردی که آمده بود دست در دست رئیس دولت در دشت سیاست بدود، اینک در گرداب اتهامات، باید مواظب باشد «کردان» دیگری نشود.

(۱): چیاکو یعنی چشمه و کوه، یعنی فرزند کوچک کوهستان، نامی کردی است و گویا نام پسرکی بوده که در سفر استانی رحیمی به کردستان، به همراه پدرش برای حل مشکل به معاون اول رئیسجمهور مراجعه کرده است.

منبع:ديده بان هفته

تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
ارسال نظرات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات