راز «تناقضهای۱ + ۵» درمواجهه باایران چیست؟
این یک واقعیت است که در حال حاضر غربیها در گزینههایی که به واقع روی میز دارند به انتها رسیدهاند. در واقع هر آنچه از اقدامها، گزینهها و اجماع بینالمللی میتوانست برضد ایران ایجاد شود در همین سطح بود و چیزی فراتر از آن متصور نیست.
به گزارش افکارنیوز، تنها ۲ روز تا مذاکرات مسکو باقی است و هفتههای گذشته مملو بود از سیگنالهای منفی و مثبتی که یک در میان از سوی گروه ۱+۵ ارسال میشد. از ادعای سازنده بودن مذاکرات و تاکید بر تشکیل نشست معاونان گرفته تا امتناع اشمید از برگزاری این نشست و بعد تماس مستقیم اشتون با جلیلی. اینها به علاوهی اظهارات خصمانهی آمانو بعد از نشست اخیر ایران و آژانس در وین و بلافاصله تکذیب این اظهارات توسط وی، در کنار انبوهی از تناقضات رفتاری دیگر که در هفتههای گذشته از سوی غرب مشاهده شده همگی این سؤال را به ذهن متبادر میکند که پشت پردهی این تناقضهای رفتاری چیست؟
«برهان» در گفتوگو با «دکتر محمد جمشیدی» عضو هیأت علمی دانشگاه تهران و مدیر گروه سیاست خارجی مرکز پژوهشهای مجلس، ابعاد این موضوع را به کندوکاو گذاشت.
با توجه به تلاشهای دکتر باقری برای تشکیل نشست مقدماتی کارشناسان، قریب به دو هفته شاهد امتناع معاون اشتون در این خصوص بودیم. ارزیابی شما از علت تعلل صورت گرفته در این زمینه چیست؟ پیامی که این مسئله میتواند به همراه داشته باشد، چیست؟
به عقیدهی بنده بحثباید بر آنچه در مذاکرههای بغداد گذشت متمرکز شود. جناح غربی(۱ + ۵) در استانبول و بغداد از موضع ایران در مذاکرهها تصوری اشتباه داشت. آنها در عرصهی بینالمللی اینگونه القا میکردند که ایران به دلایل مختلف اعم از مؤلفههای منطقهای، سیاست داخلی و تحریمها، موضع ضعیفی در مذاکرهها خواهد داشت. اما کیفیت و رویکرد مذاکرههای ایران بهگونهای بود که محاسبات غلط آنها را به اثبات رساند. این مسئله باعثایجاد شوک میان اعضای(۱ + ۵) شد بهگونهای که نتوانستند فضای مذاکره را به خوبی مدیریت کنند. به عنوان نمونه تنفسی که قرار بود یک ربع طول بکشد
نه ساعت به طول انجامید. در نهایت این مسئله اختلافهای داخلی جناح غربی و شرقی(۱ + ۵) را تشدید کرد.
از سویی دیگر ایران در این مذاکرهها پیشنهادهایی کاملاً مشخص و مکتوب داشت که خانم اشتون نیز در بیانیهی پایانی اجلاس بغداد به آن اشاره دارد. این در حالی بود که برخلاف فضاسازیهای صورت گرفته،(۱ + ۵) هیچگونه پیشنهاد مکتوبی ارائه نداد بلکه تنها در خلال گفتوگوها یک سری پیشنهادها را به صورت شفاهی عنوان کرد.
با این فضا اعضای(۱ + ۵) دیدند که تدوام این شرایط به ضرر آنها خواهد بود چرا که از یک طرف اجماع داخلی در رابطه با نوع مواجهه با ایران را نداشتند و از طرف دیگر پیشنهادهای مشخصی نیز برای ادامهی کار در دست آنها نبود. در واقع ایجاد اجماع در رابطه با پیشنهادهای جدید در مورد ایران که همسنگ پیشنهادهای این کشور باشد برای آنها کار سختی بود. از این رو به نظر میرسد که به دلیل عدم وجود آمادگی در طرف غربی و عدم مشخص شدن پیشنهادهای عملیاتی آنها برای «مذاکرهی برابر» با ایران، آنها ترجیح دادند که اساساً بین بغداد تا استانبول، مذاکرهی دیگری در سطح معاونین و کارشناسان
برگزار نشود.
این در حالی است که طبق بیانیهی خود خانم اشتون بعد از مذاکرههای بغداد، برگزاری نشست معاونین و کارشناسان برای تهیهی دستور کار مذاکرههای مسکو امری بود که بر سر آن توافق شده بود. با این تفاسیر این موضوع تا حدی موجبات نگرانی را فراهم آورد، چرا که آنها در عمل به تعهدهای خود در چارچوب مذاکرههای بغداد، عمل نکردند.
با توجه به آنچه گفته شد، به نظر میرسد به طور کلی از سویی(۱ + ۵) به ادامهی مذاکرهها اصرار میورزد و از دیگر سو با اقدامهایی چون امتناع از برگزاری نشست معاونین سرنوشت مذاکرهها را در هالهای از ابهام فرو میبرد. در واقع(۱ + ۵) از سویی ماجرا را کش میدهد و از سویی دیگر خود در روند آن سنگاندازی میکند و باز دوباره ملاحظه میشود که خود خانم اشتون به جای معاونش مستقیم با دکتر جلیلی تماس میگیرد و تأکید میکند که در مسکو محورهای مد نظر ایران به بحثگذاشته خواهد شد. ارزیابی شما از این تناقض چیست؟
این مسئله به نوع نگاه هر یک از طرفین به مذاکره برمیگردد و اینکه آیا مذاکرهها را بهطور جدّی دنبال میکنند یا آن که مذاکره را برای مذاکره و به بیان دقیقتر اتلاف وقت میخواهند. به نظر میرسد این نوع رفتاری که غربیها و خانم اشتون در پیش گرفتهاند برخلاف ادعاهایی که خودشان مطرح میکنند، بیانگر آن است که مذاکرههای معنادار و جدّی با ایران در دستور کار آنها نیست. با این اوصاف در دورهی اخیر به وضوح مشخص میشود که چیزی که آنها دنبال میکنند رفع یک نیاز تاکتیکی به برگزاری مذاکره است. به بیان بهتر به جرأت میتوان گفت آنها به دنبال اینکه یک نشست و
گفتوگوی راهبری، عمیق و معنادار و جدّی برگزار بکنند، نیستند.
برآیند این چند اتفاق که به طور همزمان مشاهده شد، خارج شدن ۷ کشور دیگر از فهرست کشورهای تحریم کنندهی نفت ایران، تماس اشتون با جلیلی و تأکید بر طرح ۵ محور مورد نظر ایران در مذاکرههای مسکو و تکذیب اظهارنظرهای آمانو که مذاکرههای ایران و آژانس در وین را شکست خورده و به بنبست رسیده تلقی کرده بود بیانگر نوعی اتخاذ رویکرد مثبت از طرف(۱ + ۵) در آستانهی مذاکرههای مسکو نیست؟
این مسئله بار دیگر تایید کنندهی این واقعیت است که نگرش(۱ + ۵) نسبت به ایران و مذاکره باز هم اشتباه است. تصوری که آنها با عملیات روانی رسانهها در پی ساختنش بودند این بود که ایران، ضعیف وارد مذاکرهها میشود. اما سیاستی که ایران هم در بغداد و هم بعد از آن در پیش گرفته، آنها را به این نتیجه رسانده که اتفاقاً ایران نیازمند مذاکره و آمادهی مصالحه نیست، بلکه آمادهی همکاری است. بر این اساس اگر روزی با سیاست تهاجمی با ایران مواجه میشدند، امروز به این نتیجه رسیدهاند که این رویکرد در شرایط کنونی دیگر جوابگو نیست. در واقع آنها متوجه شدهاند که اگر چنین
روندی از طرف(۱ + ۵) ادامه یابد، احتمالاً به مرگ مذاکرهها ختم میشود و مذاکرههای مسکو نقطهی پایان این فرآیند خواهد بود.
بنابراین تلاش میکنند با القای فضای خوشبینی و ژستهای تاکتیکی این پیام را القا کنند که مذاکرات همچنان و همان گونه که آنها می - خواهند برقرار است. به هر روی این قبیل فضاسازیها نمیتواند مبنای تصمیمگیری ایران قرار گیرد بلکه تیم مذاکره کننده دقیقاً مبتنی بر عملکرد و متناسب با آن عمل خواهد کرد. در رابطه با خود معافیت تحریم نفتی که آمریکا برای برخی از کشورها مطرح کرده نیز باید گفت این مسئله چیز جدیدی نیست و پیش از این نیز برخی از کشورها از اعمال این تحریمها معاف شده بودند. در واقع این نشان دهندهی محدودیتهای اعمال تحریم نفتی بر ضد ایران است. معاف کردن برخی
از کشورها از این تحریمها به معنای قبول شکست است. قبول شکست در تحمیل تحریم نفتی از طرف آنها بر ضد ایران.
منهای آن ژستهای تاکتیکی که فرمودید با توجه به مناسبات موجود میان ایران و روسیه به خصوص با روی کار آمدن ولادیمیر پوتین، آیا میتوان متصور بود که ارادهای از درون(۱ + ۵) وجود دارد که مذاکرههای مسکو را به دلیل برگزار شدندش در روسیه به شکست بکشاند؟
این رویکرد صرفاً منحصر به این دور از مذاکرات در مسکو نیست؛ یعنی در مذاکرههای قبلی هم همین رویکرد وجود داشت. به نظر میرسد که تأثیر فشار بازیگران خارجی و به خصوص عامل رژیم صهیونیستی روی بلوک غربی(۱ + ۵) در این رابطه قابل توجه است. گواه این ادعا آن که اکنون درخواستهایی که طرف غربی بهویژه پیرامون غنیسازی ۲۰ درصدی اورانیوم در خلال مذاکرهها به صورت رسمی از ایران مطرح میکند چیزی است که پیش از این در بیانیهی رسمی وزارت جنگ رژیم صهیونیستی مطرح شده بود.
از سوی دیگر با توجه به نفوذ لابی صهیونیسم در آمریکا و نیز ارتباطات تنگاتنگی که میان انگلیسیها و صهیونیستها وجود دارد، به نظر میرسد میتوان بر این ادعا صحه گذاشت که برخی حتی درداخل ۱ + ۵ به دنبال تخریب این روند هستند. همچنین سفرهای صورت گرفته نظیر سفر خانم اشتون و نیز سفر خانم شرمن به اسراییل به علاوهی سفر آقای کوهن به انگلیس و سرزمینهای اشغالی به خوبی نشان میدهد که هماهنگیها کجا صورت میگیرد.
در کل با توجه به فضایی که هم اینک وجود دارد و گزارههایی که مطرح شد، ارزیابی شما از چشم انداز مذاکرههای آینده در مسکو چیست؟
ارزیابی کلی در این زمینه به چند مؤلفه برمیگردد و نمیتوان بهطور قطعی پیرامون آن اظهار نظر کرد. اما بدون شک چشمانداز مذاکرهها وابستگی زیادی به فضای قبل از مذاکرهها و نوع اقدامی که هم کشورهای غربی و هم خانم اشتون در رابطه با عمل به تعهداتشان میکنند دارد.
در استانبول و بغداد یک سری تعهدها بین دو طرف مورد قبول واقع شد که از جملهی آنها میتوان به این موار اشاره کرد:
۱. اصل گام به گام؛
۲. اصل اقدام متقابل؛
۳. برگزاری نشست معاونین؛
۴. اصالت سند(NPT) به عنوان مبنای مذاکرهها.
چنانچه خللی در هر کدام از اینها ایجاد شود و رفتاری برخلاف آنها صورت گیرد این مسئله روی اصل مذاکرهها تأثیر مستقیم خواهد گذاشت. از این رو میزان عمل طرف غربی به تعهدهای استانبول و بغداد در این رابطه اهمیت بهسزایی دارد. به علاوه، اینکه چقدر ارادهی سیاسی در(۱ + ۵) برای رسیدن به راه حلی مورد توافق وجود دارد نیز تا حد زیادی تعیین کننده است. اگر آنها بخواهند مذاکره را به صورت تاکتیکی پیش ببرند که باید گفت جمهوری اسلامی ایران نیازی به این مذاکرهها ندارد. هرچند اساساً سیاست ایران همواره تأکید بر مذاکره در این خصوص بوده اما مذاکرهی تاکتیکی دردی را دوا نمیکند و
موافقت طرف ایرانی را در بر نخواهد داشت. از این رو در مجموع به نظر میرسد که اگر این روند ادامه یابد احتمالاً به کند شدن و یا حتی ایجاد وقفه در روند مذاکرهها میانجامد.
به عنوان آخرین سؤال فکر میکنید اگر به عنوان یک احتمال، مذاکرههای مسکو به شکست منتهی شود، هزینههای به بنبست رسیدن مذاکرهها برای کدام طرف بیشتر است. در واقع شکست احتمالی برای کدام طرف هزینههای سنگینتری را به همراه دارد؟
این یک واقعیت است که در حال حاضر غربیها در گزینههایی که به واقع روی میز دارند به انتها رسیدهاند. در واقع هر آنچه از اقدامها، گزینهها و اجماع بینالمللی میتوانست برضد ایران ایجاد شود در همین سطح بود و چیزی فراتر از آن متصور نیست.
از این رو آنها میدانند که اگر مذاکره به شکست بینجامد، به طور حتم گزینهی دیگری وجود نخواهد داشت. هرچند ممکن است در رسانههای خود فضاسازی بکنند. اما اینکه بتوانند به صورت عملی ایران را تحت فشار قرار دهند دیگر موضوعیت ندارد. این در حالی است که ایران گزینههای بسیار متعددی در عرصههای مختلف جهت پاسخ به رفتارهای خصمانه در اختیار دارد. برنامهی هستهای ایران رو به جلو بوده و تحولات منطقه هم به نفع آنها نیست. از این رو در پی هرگونه شکست احتمالی در مذاکرهها به نظر میرسد بیش از همه خود طرف غربی متضرر شود.