انتشار گزارش راهبردی «دیپلماسی عمومی از منظر مقام معظم رهبری» را میتوان تلاشی مهم برای بازخوانی یکی از مغفولماندهترین ابعاد سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران دانست؛ بعدی که نهتنها به ابزارهای رسمی دیپلماسی محدود نمیشود، بلکه مستقیماً با افکار عمومی جهان، نخبگان بینالمللی و تصویر ایران در عرصه جهانی پیوند خورده است.
این گزارش که به قلم محمدحسین پوراصل کلشانی، پژوهشگر مرکز تحقیقات اسلامی مجلس، تدوین شده، با روش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر بررسی منظومهای از بیانات، پیامها و دیدارهای رهبر معظم انقلاب، نشان میدهد که دیپلماسی عمومی در اندیشه ایشان یک کنش حاشیهای یا تبلیغاتی نیست، بلکه بخشی از راهبرد کلان جمهوری اسلامی در مواجهه فعال با نظم مسلط جهانی به شمار میآید.
یافتههای این پژوهش حاکی از آن است که رهبر انقلاب با درک دقیق از تحولات نظام ارتباطات جهانی و نقش افکار عمومی در معادلات قدرت، چهار محور اساسی را بهعنوان ستونهای دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ترسیم کردهاند؛ محوری که در صورت اجرا و نهادینهسازی میتواند خلأهای جدی سیاست خارجی کشور را جبران کند.
نخستین محور، «گفتمانسازی» است؛ مفهومی که در اندیشه رهبر انقلاب به معنای تولید و ترویج مفاهیم بدیل در برابر گفتمان مسلط غربی تعریف میشود. گفتمانهایی همچون انقلاب اسلامی، آرمانگرایی واقعبینانه، مقاومت، بیداری اسلامی، مبارزه با صهیونیسم و جنبش نرمافزاری، نه صرفاً شعارهای سیاسی، بلکه چارچوبهایی هویتی برای بازتعریف نسبت ایران با جهان تلقی میشوند.
محور دوم، «اعتباربخشی» است؛ یعنی تثبیت تصویر جمهوری اسلامی بهعنوان کنشگری ارزشمحور و قابل اعتماد در عرصه بینالملل. تأکید مستمر رهبر انقلاب بر اصولی چون استکبارستیزی، عدالتخواهی، حمایت از جبهه مقاومت و وحدت امت اسلامی، بهمثابه سرمایه نمادین ایران در دیپلماسی عمومی تحلیل شده است؛ سرمایهای که در صورت بهرهبرداری هوشمندانه، میتواند جایگزین بخشی از کمبودهای قدرت سخت شود.
سومین محور، «اقناعسازی» است که برخلاف تصور رایج، صرفاً به تبلیغات سیاسی فروکاسته نمیشود. در این الگو، خطاب مستقیم، عقلانی و اخلاقمحور به نخبگان، اندیشمندان و جوانان جهان، با تکیه بر مفاهیمی چون کرامت انسانی، استقلال ملتها و صلح عادلانه، نقش محوری دارد. این رویکرد، دیپلماسی عمومی را از سطح پیامرسانی یکطرفه به سطح گفتوگوی معنامحور ارتقا میدهد.
چهارمین و شاید حساسترین محور، «مدیریت تصویر» است؛ جایی که رهبر انقلاب بر ضرورت ارائه تصویر واقعی از ایران در برابر پروژههای سازمانیافته ایرانهراسی تأکید دارند. نمایش پیشرفتهای علمی و فناورانه، حمایت از ملتهای مظلوم و کنش فعال رسانهای، در کنار مقابله هوشمندانه با تصویرسازیهای معارض، بخشی از این راهبرد ارزیابی شده است.
در مجموع، این گزارش نشان میدهد که دیپلماسی عمومی در اندیشه مقام معظم رهبری، نه واکنشی مقطعی، بلکه راهبردی بلندمدت برای تثبیت جایگاه ایران در نظم در حال گذار جهانی است؛ راهبردی که تحقق آن، نیازمند همافزایی نهادهای فرهنگی، رسانهای و دیپلماتیک کشور و عبور از نگاههای جزیرهای به سیاست خارجی است.
متن کامل این گزارش راهبردی از طریق پایگاه مرکز تحقیقات اسلامی مجلس در دسترس علاقهمندان قرار دارد.
