زمستان فصلی است که با کاهش دما، کوتاهی روزها و افزایش نیاز بدن به انرژی و گرما همراه است. در این فصل، تغذیه نقش مهمی در حفظ سلامت، تقویت سیستم ایمنی، جلوگیری از بیماریهای فصلی و افزایش انرژی بدن ایفا میکند. انتخاب مواد غذایی مناسب، تعادل مزاج و مصرف نوشیدنیها و وعدههای گرم، تأثیر قابل توجهی بر سلامت جسم و روان دارد.
در همین راستا با علیرضا عباسیان متخصص طب ایرانی، دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران و مدیر گروه طب سنتی گفتگویی داشتیم.
برای تنظیم طبع و مزاج چه نکاتی حائز اهمیت است؟
عباسیان: یکی از اصول کلیدی در تغذیه، مصرف متنوع غذاهاست. این بدان معنا نیست که باید از هر نوع غذایی بهطور افراطی استفاده کرد یا در یک وعده غذایی چندین نوع غذا را ترکیب نمود. بلکه باید بهطور معتدل از غذاها بهره برد و از پرخوری اجتناب کرد.
برای افرادی که بهدلیل مزاج سرد یا گرم دچار مشکلات گوارشی میشوند، مهم است که از مصلحات غذایی استفاده کنند تا طبع غذاها به اعتدال برسد. بهعنوان مثال، اگر کسی طبع سرد دارد و مصرف ماست برایش مشکلساز است، توصیه میشود که بهجای خوردن ماست ساده، از مصلحاتی چون مربای زنجبیل استفاده کند. این کار میتواند به بهبود هضم و تنظیم مزاج کمک کند.
نکات تغذیهای برای افراد با مزاج سرد در فصل زمستان چیست؟
عباسیان: افرادی که طبع سرد دارند، باید در انتخاب غذاهای خود دقت بیشتری داشته باشند. برای مثال، هنگام مصرف ماست، افزودن کمی فلفل سیاه یا پودر زنجبیل میتواند طبع غذا را به سمت اعتدال بکشاند. همچنین، استفاده از ادویههایی چون سیاهدانه در سالاد یا پودر جوز هندی میتواند به ایجاد تعادل در طبع سرد کمک کند.
افرادی که طبع گرم دارند، باید توجه کنند که اگر غذایی با طبع گرم مصرف میکنند، آن را با مصلحاتی سردتر ترکیب کنند. بهعنوان مثال، استفاده از گردو، سماق یا تخم خرفه در کنار غذاهایی که طبع گرم دارند، میتواند باعث تعدیل طبع غذا و نزدیک کردن آن به اعتدال شود.
فصول مختلف در انتخاب غذا چه نقشی دارند؟
عباسیان: در هر فصل، نوع طبع غذاها میتواند تأثیر زیادی بر سلامت افراد داشته باشد. برای مثال، در فصل تابستان که طبع گرمتر است، توصیه میشود غذاهای با طبع سردتر مصرف شود. غذاهای آبکی و خوراکیهای خنک در این فصل میتوانند به اعتدال دمای بدن کمک کنند.
در فصل زمستان که طبع طبیعت سردتر میشود، بدن نیازمند تدابیر خاصی در انتخاب غذاهاست. برخلاف تابستان که باید از پرخوری و مصرف غذاهای سنگین پرهیز کرد، در فصل سرد سال بدن برای حفظ حرارت خود نیاز به مواد غذایی پرانرژی و گرم دارد. این مقاله به بررسی اصول تغذیهای برای فصل زمستان و چگونگی تنظیم طبع غذاها در این فصل میپردازد.
تغذیه مناسب در زمستان چیست؟
عباسیان: در طب ایرانی تأکید شده است که در فصل زمستان، بهویژه به دلیل نیاز بدن به گرما، هاضمه قویتر میشود و این امکان را فراهم میکند که برخی غذاهای پرانرژی و سنگین که در فصول دیگر سال توصیه نمیشود، درزمستان مصرف شوند. غذاهایی چون حلیم، آشهای غلیظ با اجزای متنوع و پرانرژی، میتوانند در زمستان مصرف بیشتری داشته باشند. این غذاها در فصل سرد کمک میکنند تا بدن انرژی لازم برای مقابله با سرما را تأمین کند. مصرف این غذاها در فصول دیگر سال ممکن است باعث سنگینی معده و افزایش وزن شود، اما در زمستان که هاضمه قویتر است، میتوان از این نوع غذاها بهره برد.
نقش نان در تغذیه زمستانی چیست؟
عباسیان: نان یکی دیگر از مواد غذایی است که در زمستان باید با دقت بیشتری مصرف شود. نانهای تهیهشده از غلات سرد مانند نان جو، در فصلهای دیگر بهویژه در تابستان و بهار توصیه نمیشود، زیرا طبع این نوع نانها سرد است. اما در زمستان، بهویژه برای افراد سردمزاج، مصرف نان جو با مصلحات خاص میتواند مفید باشد.
افرادی که مزاج سرد دارند، باید از خوردن نان جو با مواد سرد مانند پنیرهای تازه خودداری کنند. به جای این ترکیب، توصیه میشود که نان جو را با مصلحاتی همچون تخممرغ یا پنیرهای قدیمیتر (مانند پنیر تبریز یا پنیر لیغوان) مصرف کنند. این نوع پنیرها با مصلحاتی چون آویشن یا گردو میتوانند به تعدیل طبع غذا و هضم بهتر آن کمک کنند.
افرادی که به مزاج سرد دارند، باید از خوردن نان جو با مواد سرد مانند پنیرهای تازه خوددای کنند و به جای این ترکیب، توصیه میشود که از نان چنند غله همرا با تخم مرغ یا ارده همراه با عسل و یا همراه با شیره انگور میل کنند؛ اگر افراد میخواهند از پنیر استفاده کنند بهتر است از پنیرهایی با رطوبت کمتر مانند پنیر نبریز یا لیقوان استفاده کرده و این نوع پنیرهاه با مصلحاتی چون آویشن و گردو باید مصزرف شود تا به تعدیل طبع غذا و هضم بهتر آن کمک کند.
دمنوشهای گرم و مفید مخصوص فصل زمستان چیست؟
عباسیان: برای افرادی که به سرماخوردگی دچار هستند، مصرف مواد غذایی گرم و آرامبخش میتواند مفید باشد. دمنوشهای زنجبیل، دارچین و نعناع به دلیل خواص ضد التهابی و گرمکننده خود، برای این افراد بسیار مناسب هستند. بهویژه برای ماست، بهترین مصلحها عبارتند از مربای زنجبیل یا آویشن که علاوه بر خاصیت گرمکنندگی، به هضم بهتر کمک میکنند.
همچنین، مصرف بادام، پسته، فندق، سیب و گلابی در این فصل توصیه میشود، زیرا این میوهها طبع گرم دارند و به افزایش انرژی و تقویت سیستم ایمنی کمک میکنند.
در زمستان، به جای مصرف چایهای معمولی، میتوان از دمنوشهایی با مصلحات مناسب استفاده کرد. بهعنوان مثال، چای معمولی را میتوان با شیر، زنجبیل، دارچین و عسل ترکیب کرد. این دمنوش علاوه بر اینکه به گرما و راحتی بدن کمک میکند، خاصیت ضد التهابی و تقویتکننده سیستم ایمنی دارد. برای تهیه این دمنوش، دو قاشق غذاخوری چای به سه لیوان شیر اضافه کرده و سپس یک قاشق مرباخوری زنجبیل و دارچین و مقداری عسل یا پودر نبات به آن اضافه کنید. این دمنوش را به مدت ۱۰-۱۵ دقیقه با حرارت کم بپزید و سپس صاف کنید.
در حالی که چایهای گرم به تقویت بدن کمک میکنند، برخی چایها مثل چای ترش (رز چینی) که طبع سرد دارند، برای فصل زمستان مناسب نیستند و ممکن است مشکلات گوارشی ایجاد کنند. بنابراین، بهتر است از مصرف چایهای با طبع سرد پرهیز کرد و بهجای آن، دمنوشهای گرم مانند چای زنجبیل یا چای دارچین را انتخاب کنید.
مزایا و معایب قهوه چیست؟
عباسیان: قهوه بهعنوان یک نوشیدنی گرم و محبوب، خواص زیادی دارد، اما مصرف زیاد آن میتواند برای برخی افراد مشکلاتی بهوجود آورد. قهوه به دلیل کافئین موجود در آن میتواند باعث افزایش انرژی و تمرکز شود، اما مصرف زیاد آن میتواند منجر به اعتیاد، افزایش سطح سودا در بدن و حتی بروز مشکلات کبدی مانند کبد چرب گردد. بنابراین، افراد باید از مصرف افراطی قهوه خودداری کنند.
برای افراد سالم، مصرف ۱-۲ فنجان قهوه در روز ممکن است مفید باشد و میتواند خواص مثبت زیادی مانند بهبود تمرکز و افزایش انرژی داشته باشد. اما افراد باید مراقب باشند که قهوه به یک عادت روزانه و اعتیادآور تبدیل نشود. مصرف زیاد قهوه میتواند به مشکلات جسمی مانند اضطراب، افزایش فشار خون و اختلالات خواب منجر شود. بنابراین، باید از مصرف بیش از حد قهوه پرهیز کرده و آن را در حد اعتدال مصرف کنند.
در فصل زمستان، با توجه به شیوع بیماریهایی مانند سرماخوردگی و آنفولانزا، رعایت رژیم غذایی مناسب برای تقویت سیستم ایمنی و حفظ سلامت بدن ضروری است. استفاده از غذاها و دمنوشهای گرم، مصرف مواد غذایی مناسب برای افراد با طبع سرد و اجتناب از غذاهای مبخر و نفاخ، میتواند به بهبود وضعیت بدن کمک کند. همچنین، در مصرف قهوه باید اعتدال را رعایت کرده و از تبدیل آن به یک عادت روزانه پرهیز کرد.
