پس از افزایش گسترده نیروهای نظامی آمریکا در خاورمیانه در هفتههای اخیر، دونالد ترامپ مدعی شد که در حال بررسی حمله به ایران است. او در ماههای اخیر همزمان با افزایش تدریجی نیروهای نظامی، تهدیدها علیه ایران را تشدید کرده است. در حال حاضر دو ناو هواپیمابر در منطقه مستقر هستند و ناو دیگری به نام جرالد فورد نیز بهزودی وارد منطقه خواهد شد.
اما آیا ترامپ اختیارات قانونی حمله به ایران را دارد؟ دیوید یانوفسکی کارشناس آمریکایی در گفتوگو با هفتهنامه تایم این پرسش پاسخ داده که در ادامه بخشهایی از آن را میخوانیم:
اگر ترامپ فردا دستور حمله به ایران را صادر کند، حتی اگر محدود باشد، آیا میتواند از نظر قانونی توجیه شود؟
یانوفسکی: پاسخ کوتاه منفی است. هیچ نشانهای از شرایطی وجود ندارد که به رئیسجمهور اختیار یکجانبه اقدام نظامی بدهد. رؤسایجمهور به عنوان فرمانده کل قوا اختیاراتی دارند، اما این اختیارات محدود به شرایط اضطراری واقعی است؛ مثلاً وقتی حملهای در جریان است یا تهدیدی بسیار قریبالوقوع وجود دارد. در حال حاضر چنین وضعیتی مطرح نیست، بنابراین این حملات غیرقانونی خواهد بود.
برای قانونی بودن چنین اقدامی، کاخ سفید چه باید کند؟
یانوفسکی: سادهترین راه مراجعه به کنگره است. حمله برنامهریزیشده به یک دولت مستقل، در سادهترین تعریف، عمل جنگی محسوب میشود و قانون اساسی اختیار انحصاری اعلام جنگ را به کنگره داده است، نه رئیسجمهور. بنابراین نیازمند رأی و مجوز کنگره است.
از نظر حقوقی، این اقدام چه تفاوتی با حملات به سایتهای هستهای ایران دارد؟
یانوفسکی: به نظر من، آن حملات هم توجیه قانونی نداشت و حملات جدید نیز نخواهد داشت. دولت در سال ۲۰۲۵ توضیحی کوتاه ارائه کرد که به اختیارات ذاتی رئیسجمهور و مفهوم «دفاع جمعی» با اسرائیل استناد میکرد. اما دفاع مشروع مستلزم تهدیدی بسیار فوریتر از وضعیت کنونی است.
اگر کنگره قطعنامهای رسمی برای محدود کردن توانایی رئیسجمهور در حمله به ایران تصویب کند، پیامدهای حقوقی و سیاسی آن چیست؟
یانوفسکی: حتی اگر کنگره هیچ اقدامی نکند، این به معنای تأیید جنگ نیست و اقدام نظامی همچنان غیرقانونی خواهد بود. اما اگر کنگره پیشاپیش اعلام کند «نمیتوانید این کار را انجام دهید»، دو پیامد دارد:
- نخست، محاسبات حقوقی را تغییر میدهد، زیرا قوه مجریه طی دههها با تفسیرهای خلاقانه کوشیده دامنه اختیارات خود را گسترش دهد. موضعگیری صریح کنگره میتواند این روند را محدود کند و بر نظر مشاوران حقوقی نظامی نیز اثر بگذارد.
- دوم، از نظر سیاسی پیام قدرتمندی ارسال میکند؛ زیرا دولت نسبت به از دست دادن حمایت متحدانش در کنگره حساس است.
چرا واکنش کنگره به این افزایش حضور نظامی نسبتاً کمرنگ بوده است؟
یانوفسکی: هم دلایل ساختاری بلندمدت وجود دارد و هم دلایل سیاسی کوتاهمدت. در دهههای گذشته، قوه مجریه دامنه اختیارات خود را گسترش داده و کنگره نیز تا حدی با آن همراهی کرده است؛ روندی که از نظر قانون اساسی خطرناک است. در سال ۲۰۲۵ نیز پس از حملات، تلاشی برای تصویب قطعنامه اختیارات جنگ صورت گرفت، اما این تصور وجود داشت که حملات پایان یافته و تکرار نخواهد شد. بازگشت دوباره به این وضعیت نشان میدهد آن ارزیابی درست نبوده و اکنون ضرورت اقدام فوری کنگره را برجسته میکند.
