وبگاه تخصصی «مدرن دیپلماسی» روز دوشنبه در تازهترین گزارش خود درباره جنگ آمریکا و رژیمصهیونیستی علیه ایران، با تاکید بر این گزاره که «جنگ ایران سیاست هستهای جهان را برای همیشه تغییر داد»، به بررسی چگونگی بروز چنین تحولی پرداخته است.
دراین گزارش با اشاره به تحولات رخ داده در جریان دور نخست مذاکرات ایران و آمریکا در اسلامآباد، تاکید شده است: «واقعیت صریح، این است که ایران در طول یک سال گذشته، درحالیکه با آمریکا در حال مذاکره بود، دو بار هدف حمله قرار گرفت و اکنون از این کشور خواسته میشود امتیازات هستهای غیرقابل بازگشت بدهد، در حالی که هیچ دلیلی برای اعتماد به طرف مقابل وجود ندارد».
در گزارش این وبگاه تحلیلی با اشاره به اینکه درک شکست مذاکرات بدون توجه به این زمینه ممکن نیست، افزوده شده است: «ایران در موقعیتی نبود که با امنیت و اعتماد، امتیاز دهد؛ برخلاف توافق برجام که طی ۱۸ ماه با دقت و اعتمادسازی شکل گرفت. این بار از ایران خواسته شد برنامه هستهای خود را، کنار بگذارد؛ آنهم در برابر دولتی که پیشتر از توافق خارج شده و در میانه مذاکرات به این کشور حمله کرده است».
تضمین واقعی چیست؟
«مدرن دیپلماسی» در ادامه این گزارش با تاکید بر اینکه جهان خارج از اسلامآباد نیز روند مذاکرات را با دقت دنبال میکرد، نوشته است: «درسی که بسیاری از دولتها از آن برداشت کردند، میتواند بسیار خطرناک باشد؛ اینکه تنها تضمین واقعی برای جلوگیری از حمله، داشتن سلاح هستهای است».
این گزارش افزوده است: «در آوریل ۲۰۲۵، ایران و آمریکا در عمان در حال مذاکراتی «سازنده» بودند، اما در ۱۳ ژوئن همان سال، اسرائیل به تأسیسات هستهای ایران حمله کرد و در ۲۲ژوئن آمریکا نیز به این حملات پیوست. این درگیریها در نهایت با میانجیگری قطر و برقراری آتشبس، پایان یافت. با این حال، مذاکرات ازسر گرفته شد، اما در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، در حالی که گفتوگوها همچنان ادامه داشت، آمریکا و اسرائیل حمله گستردهای را آغاز کردند که به کشته شدن رهبر ایران و آغاز جنگی انجامید که مذاکرات اسلامآباد قرار بود به آن پایان دهد».
این وبگاه تخصصی ادامه داده است: «این توالی وقایع سبب شد سطح اعتماد به پایینترین حد برسد. همانطور که یکی از مذاکرهکنندگان سابق اشاره کرده، برای ایران بسیار دشوار است که به وعدههای آمریکا اعتماد کند. در چنین شرایطی، درخواست برای کنار گذاشتن کامل برنامه هستهای، بیش از آنکه یک «پیشنهاد دیپلماتیک» باشد، شبیه به «مطالبه تسلیم» است.
درسی که جهان گرفت
گزارش «مدرن دیپلماسی» در ادامه با اشاره به اینکه کشورهای دیگر با دقت وقایع اخیر را دنبال کردهاند، تاکید کردهاست: «آنها دیدند کشوری که در حال مذاکره بود، هدف حمله قرار گرفت. دیدند این کشور توانست مقاومت کند و در برابر یکی از قدرتمندترین ائتلافهای نظامی جهان ایستادگی کند و مهمتر از همه، دیدند که موضوع اصلی جنگ، برنامه هستهای آن کشور بود».
این گزارش افزوده است: «نتیجهگیری ساده، اما نگرانکننده است: کشورهایی که سلاح هستهای ندارند، آسیبپذیرند و کشورهایی که دارند، از سطحی از مصونیت برخوردارند».
- کرهشمالی: این کشور با وجود توسعه سلاح هستهای، نهتنها مورد حمله قرار نگرفته، بلکه وارد مذاکرات مستقیم با آمریکا شدهاست.
- پاکستان: این کشور نیز بهدلیل توان هستهای خود، همواره سطحی از مصونیت را در برابر فشارهای خارجی داشته است.
- اسرائیل: تلآویو نیز با وجود سیاست ابهام هستهای، از موقعیتی برخوردار است که دیگران در منطقه ندارند.
- روسیه: درباره روسیه نیز باید گفته شود که سلاحهای هستهای از عوامل اصلی جلوگیری از درگیری مستقیم این کشور با ناتو بودهاست.
پیامدها برای دیگر کشورها
بررسی پیامدهای چنین روندها و رویکردهایی برای دیگر کشور، بخش مهم دیگری از گزارش اخیر «مدرن دیپلماسی» دیپلماسی است که در ادامه به برخی محورهای آن اشاره میشود:
- عربستان: سعودیها صراحتاً اعلام کردهاند که درصورت دستیابی ایران به سلاح هستهای، این کشور نیز چنین مسیری را دنبال خواهد کرد.
- ترکیه: این کشور نیز بهتدریج موضعش را تغییر داده و بر حق خود برای دستیابی به فناوری هستهای تأکید کرده است.
- شرق آسیا: در منطقه شرق آسیا نیز کرهجنوبی و ژاپن نیز بحثهای داخلی درباره لزوم توسعه توان هستهای را جدیتر دنبال میکنند.
ارزیابی:
- نظام عدم اشاعه هستهای، که از سال ۱۹۷۰ بر پایه یک توافق جهانی شکل گرفته، با چالشهای جدی مواجه است.
- این نظام بر این فرض استوار بود که کشورها در صورت عدم دستیابی به سلاح هستهای، امنیت بیشتری خواهند داشت.
- تحولات اخیر، این فرض را زیرسئوال بردهاست.
آیندهای نامطمئن
ارزیابی روندهای پیش رو، بخش نهایی این گزارش تحلیلی را تشکیل داده است:
- اثر دومینویی: اثر دومینویی هستهای بهصورت ناگهانی رخ نمیدهد. هیچ کشوری یکشبه اعلام نمیکند به سلاح هستهای دست یافته است.
- روند تدریجی: این روند تدریجی است؛ توسعه زیرساختها، تغییر گفتمان سیاسی و حرکت آرام به سوی ظرفیتهای جدید.
- تغییر معادلات جهانی: ایران شاید به سلاح هستهای دست نیافته باشد، اما پیامدهای جنگ و شکست مذاکرات، معادلات جهانی را تغییر داده است.
- اندیشه جهانی: در پایتختهای مختلف جهان، اکنون دولتها با دقت بیشتری آینده هستهای خود را بررسی میکنند.
- درسی که جهان گرفت: درسی که از این بحران گرفته شده، لزوما همان چیزی نیست که واشنگتن قصد داشت منتقل کند و همین، شاید مهمترین و نگرانکنندهترین پیامد این ماجرا باشد.
