تحولات ۲۴ ساعت گذشته در صحنه درگیریهای ایران و ایالات متحده، نشاندهنده ورود نبرد به مرحلهای بسیار حساس و سرنوشتساز است. از یک سو گزارشهای میدانی از کارایی بالای موشکهای بالستیک نسل جدید ایران و خسارات سنگین به تجهیزات و پایگاههای آمریکایی حکایت دارند، و از سوی دیگر افت شدید ذخایر پدافندی و گزینههای محدود روی میز، کاخ سفید را در یک بنبست محاسباتی قرار داده است. همزمان، کشیده شدن پای جبهههای جدید مانند دریای خزر و هشدارهای صریح دیپلماتیک، ابعاد بینالمللی این بحران را گستردهتر کرده است.
تحولات میدانی؛ شکست پدافند آمریکا و خسارات سنگین تسلیحاتی
بررسی اخبار و گزارشهای نظامی نشان میدهد که موازنه نبرد در پهنه آسمان و زمین به نفع ایران در حال تغییر است:
اقدام موشکی و ناکارآمدی پدافند غربی: روزنامه وال استریت ژورنال با اذعان به تحول در توان موشکی ایران نوشت موشک خیبرشکن به دلیل مانورپذیری بالا و تغییر مسیر در مرحله نهایی، سامانههای رهگیری پیشرفته آمریکا را سردرگم کرده و به اصلیترین سلاح زرادخانه موشکی ایران در ضربه به اهداف آمریکایی تبدیل شده است.
تلفات سنگین تجهیزاتی و پرسنلی: بنا بر اعلام سخنگوی سپاه پاسداران، طی ۱۵ روز نبرد، ۱۱ فروند جنگنده و بالگرد آمریکایی روی زمین منهدم شدهاند (از جمله یک فروند F-15 داخل شلتر، یک P-8، یک ترابری C-17 و ۸ فروند هواپیمای سوخترسان). همچنین ۱۷ پهپاد شناسایی و عملیاتی منهدم شده و تلفات انسانی آمریکا در عملیات «نصر ۲» به بیش از ۲۰۰ کشته و تعداد زیادی مجروح رسیده است.
تخریب پایگاهها: سخنگوی ارتش از نابودی تقریباً کامل زیرساختهای عملیاتی آمریکا در اربیل عراق خبر داده و منابع منطقهای نیز از وقوع انفزارهای متعدد در سلیمانیه گزارش میدهند.
تنگنای راهبردی واشنگتن و بازتابهای بینالمللی
رسانهها و اندیشکدههای مطرح جهان، وضعیت فعلی دولت آمریکا را آشفته و بدون افق روشن ارزیابی میکنند:
کاهش شدید ذخایر پاتریوت: روزنامه نیویورک تایمز فاش کرد که علت اصلی خودداری ترامپ از گسترش تنش در شب گذشته، نگران شدید از تمام شدن ذخایر موشکهای پاتریوت و مهمات پدافند هوایی بوده است.
گزینههای نامطلوب در برابر کاخ سفید: شورای روابط خارجی آمریکا (CFR) تصریح کرد که ترامپ ناگزیر به انتخاب میان «سه گزینه نامطلوب» است: تشدید شدید درگیری (که ضمن ایجاد بحران انسانی، تسلیم ایران را تضمین نمیکند)، کاهش تنش از موضع سازش، یا ادامه بنبست آشفته کنونی.
سختی عملیات زمینی: رسانه المیادین با تحلیل وسعت ۱.۶۵ میلیون کیلومتر مربعی ایران، جغرافیا و عوارض کوهستانی، و جمعیت ۹۰ میلیونی، هرگونه فکر برای عملیات زمینی یا تسلط بر تنگه هرمز را برای خطوط تدارکاتی آمریکا پرخطر و پرهزینه خواند.
استانداردهای دوگانه آمریکا: رسانه رای الیوم با اشاره به توافق هستهای واشنگتن و ریاض تاکید کرد که تحریمهای سالیان گذشته علیه ایران ناشی از فناوری هستهای نبوده، بلکه معطوف به جهتگیری سیاسی تهران است.
گسترش جغرافیای تنش و هشدارهای صریح منطقهای
ابعاد بحران اکنون از مرزهای خلیج فارس فراتر رفته و جبهههای جدید دیپلماتیک و نظامی گشوده است:
تعرض به کشتی تجاری ایران در دریای خزر: اقدام نظامی اوکراین در حمله به یک شناور تجاری ایرانی در دریای خزر در روزهای اخیر با واکنش تند تهران مواجه شد. علاوه بر احضار کاردار اوکراین، سید عباس عراقچی در گفتگو با کایا کالاس مسؤول سیاست خارجی اتحادیه اروپا خواستار برخورد قاطع شورای امنیت و پاسخگویی عاملان شد.
خط و نشان برای بریتانیا و اسرائیل: سخنگوی سپاه پاسداران صریحاً هشدار داد که در صورت همراهی بریتانیا با اقدامات آمریکا، این کشور هدف مشروع ایران خواهد بود. همچنین به اسرائیل نسبت به تبعات بازگشت به جنگ هشدار جدی داده شد.
پیام سردار قاآنی به عربستان: فرمانده نیروی قدس از ریاض خواست با عبرت گرفتن از رفتارهای پرهزینه آمریکا، به محاصره ۱۱ ساله یمن پایان داده و امکانات خود را به جای فشار بر کشور مسلمان یمن، صرف نجات غزه کند.
برآیند تحولات ۲۴ ساعت گذشته نشان میدهد که راهبرد پاسخ متقابل ایران و هدف قرار دادن زیرساختهای راهبردی و پدافندی آمریکا، محاسبات طرف غربی را دچار اختلال کرده است. در حالی که سنتکام ادعای تداوم محاصره دریایی را مطرح میکند، لغو پروازهای بینالمللی شرکتهایی مانند «ایتاایرویز» به منطقه و تحلیل اندیشکدههای آمریکایی گواهی میدهد که واشنگتن با یکی از پیچیدهترین بحرانهای نظامی چند دهه اخیر خود دستوپنجره نرم میکند.
