بازگشت خاتمی، از کدام منظر؟
افکارنیوز: جعفر عابدی / تهران امروز
بازگشت خاتمي بهعرصه سياسي، موضوعي است كه در روزهاي اخير، سبب واكنشهاي بسياري شده است. اغلب اين واكنشها معطوف بهشروط اخير وي در ديدار با جمعي از اعضاي فراكسيون اقليت مجلس شوراي اسلامي است. اين شروط در حالي بهعنوان پيشزمينه بازگشت بهعرصه سياسي از سوي خاتمي طرح شده كه اندكي تامل نشان ميدهد با توجه بهواقعيتهاي سياسي جاري و انتظارات اصولگرايان، نوعي وارونهنمايي صورت گرفته است.
در مجموعه انتظاراتی که از خاتمی بخصوص در طول ایام پس از انتخابات و اوجگرفتن فتنههای سیاسی میرفت، دو شاخص، بهطور برجستهای خودنمایی میکرد. نخست اینکه او در مقام یک اصلاحطلب موضع خویش را در قبال فتنههای سیاسی و اخلاقی که از جانب اصلاحطلبان رخ داد، روشن سازد.
این موضع که ریشه در سوابق و مشی خاتمی در دوران ریاستجمهوریاش و همچنین منطبق بر نوعی عقلانیتورزی در عرصه سیاسی بود، اما خیلی زود رنگ باخت و عمده واکنش خاتمی بهاین مواضع، سکوت بود یا همراهی. شاخص دیگر، تعیین تکلیف رئیسجمهور سابق با اصول اساسی نظام که از سوی بزرگان سیاسی و مذهبی مورد تاکید قرار گرفته و در قانون اساسی نیز بدان تصریح شده، بود. مروری بر تازهترین مواضع خاتمی در دیدار با برخی نمایندگان اقلیت مجلس، حکایت از آن دارد که هیچیک از این دو شرط محقق نشده است. رویکرد خاتمی و مواضعش در برابر هنجارشکنیهای اخلاقی و سیاسی، کماکان مبتنی بر توجیه،
بهرهگیری از مفاهیم مبهم و دوپهلو بود و نشانهای از شفافیت مواضع دیده نمیشد. از سوی دیگر و با وجود نقشآفرینی وی در برخی غائلههای زیانبار از منظر امنیت ملی و اعتماد عمومی و ناخرسندی عمیق مردم از چنین رفتارهایی، خاتمی در موضع بالادست ظاهر شد و شرطگذاری کرد. بدون تردید ایشان با توجه بهسه دهه سابقه سیاستورزی نیک میدانند که «دست پیش گرفتن» هم آدابی دارد و سیاست هم دارای قواعد معمول و البته پیچیده خویش است.
چنین رویهای، دو نتیجه روشن دارد؛ نخست اینکه برخی گمانهزنیها مبنیبر جدایی منش و روش سیاسی خاتمی با سایر هنجارشکنان و فتنهآفرینان را بعیدتر میسازد و دوم، امکان بازگشت سیاسی او و همراهانش بهعرصه سیاست ایران را ناممکن میکند. همانگونه که در حوزه سیاست خارجی، در دشوارترین وضعیتها و حتی در آستانه جنگ، «مذاکره»، مولفهای نیست که فعالان عرصه سیاست از آن چشم بپوشند، در عرصه سیاست داخلی نیز «حضور» در عرصه سیاسی، شاخصی نیست که یک فعال سیاسی بهراحتی بتواند از آن چشم بپوشد.
بدين اعتبار بيراههروي كنوني كه در سياستورزي چهرههاي سياسي مانند سيد محمد خاتمي بهچشم ميخورد و نوعي لجاجت و عناد با واقعيتهاي سياسي ايران را تداعي ميكند، قابل فهم نيست. طرح بازگشت خاتمي بهعرصه سياسي، حتي اگر توسط فرد اصولگرايي طرح شود، درخواستي براي مقاصد صرف سياسي مانند رقيبتراشي انتخاباتي و امثالهم نيست، هدف مطلوب و مهمتر، جلوگيري از دوري فزاينده برخي از دامن نظام و مردم است. اين هدف كه منظري خيرخواهانه داشت، اينك با لجاجت آگاهانه برخي اهل سياست، فرصت و جايي براي تحقق ندارد.