او در برنامه جدید «Arab Views» گفت یمن، تنگه هرمز، بازدارندگی آمریکا و جاه‌طلبی‌های هسته‌ای ایران در حال تغییر محاسبات امنیتی عربستان هستند.
محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، روز چهارشنبه در سخنرانی سالانه خود در برابر شورای مشورتی این کشور تأکید کرد که ریاض همچنان به دیپلماسی و تنش‌زدایی متعهد است، اما در برابر تهدیدهای علیه عربستان قاطعانه واکنش نشان خواهد داد.
محمد بن سلمان گفت: «ما تمام تلاش‌های ممکن را برای کاهش تنش و حمایت از راه‌حل‌های دیپلماتیک انجام می‌دهیم، بدون آنکه حتی اندکی در زمینه حفاظت از امنیت خود کوتاه بیاییم.»
او هشدار داد که عربستان «در پاسخ قاطعانه به هر تهدید یا حمله‌ای که هدف آن تضعیف این کشور باشد، تردید نخواهد کرد.»
در نخستین قسمت برنامه جدید و اصلی «Arab Views» که توسط فیصل ج. عباس، سردبیر عرب‌نیوز، اجرا می‌شود و گفت‌وگوهای صریح و بدون محدودیت با رهبران جهان و تصمیم‌گیرندگان اصلی را ارائه می‌کند، شاهزاده ترکی الفیصل، رئیس پیشین دستگاه اطلاعات عربستان، درباره سخنان ولیعهد توضیح بیشتری داد.
او گفت خویشتنداری همواره یکی از ویژگی‌های اصلی سیاست عربستان بوده، اما این خویشتنداری دیگر قابل ادامه نیست.
ترکی الفیصل گفت: «خویشتنداری از زمان ملک عبدالعزیز، همواره یکی از ویژگی‌های سیاست و اقدامات عربستان بوده است.»
او برای توضیح این اصل، به دو نمونه تاریخی در عربستان اشاره کرد.
تجربه یمن در دهه ۱۹۳۰
او گفت: «در اوایل دهه ۱۹۳۰، امام یحیی، رهبر فقید یمن، به عربستان سعودی در مناطق نجران، جازان و عسیر حمله کرد و مدعی شد این مناطق متعلق به یمن هستند.»
ترکی الفیصل افزود: «ملک عبدالعزیز خونسردی خود را حفظ کرد و اجازه داد میانجی‌ها به تلاش‌های خود ادامه دهند. او به همکارانش گفته بود: من حاضرم بگذارند من را ترسو بدانند... تا از شهروندان و اموال آنها محافظت کنم.»
اما به گفته او، ملک عبدالعزیز در عین حال تأکید کرده بود: «وقتی پای حاکمیت کشور در میان باشد، صبر من حد و مرزی دارد.»
ترکی الفیصل گفت پس از شکست مذاکرات، ملک عبدالعزیز سرانجام واکنش نظامی نشان داد و سپس در سال ۱۹۳۴ به یک توافق صلح‌آمیز دست یافتند که مرز عربستان و یمن را مشخص کرد.
او نمونه دومی را نیز به دهه ۱۹۶۰ مربوط دانست؛ زمانی که عربستان با پیامدهای انقلاب یمن و مداخله نظامی مصر به رهبری جمال عبدالناصر مواجه شد.
ترکی الفیصل گفت: «ملک فیصل فقید نیز پنج سال با جمال عبدالناصر درباره دستیابی به یک توافق در یمن مذاکره کرد؛ مذاکراتی که در نهایت به عقب‌نشینی نیروهای مصری از یمن و به رسمیت شناختن جمهوری یمن به عنوان یک کشور مستقل از سوی عربستان منجر شد.»
او تأکید کرد:«بنابراین، خویشتنداری یک ویژگی و اصل تاریخی است که پادشاهی عربستان به آن پایبند است.»
«این توصیه از سوی آمریکایی‌ها پذیرفته نشد»
ترکی الفیصل گفت همین رویکرد در رویارویی کنونی نیز دنبال شده است.
او گفت: «پیش از آنکه درگیری آمریکا، اسرائیل و ایران آغاز شود، والاحضرت محمد بن سلمان با ریاست‌جمهوری آمریکا تماس گرفت و توصیه کرد هیچ اقدام نظامی انجام نشود؛ نه فقط برای جلوگیری از پیامدهای پیش‌بینی‌نشده، بلکه برای جلوگیری از مرگ و ویرانی احتمالی، نه فقط در ایران بلکه در سراسر خلیج فارس و کشورهای عربی عضو شورای همکاری خلیج فارس، در واکنش به اقدامات ایرانی‌ها.»
او افزود: «متأسفانه دوستان آمریکایی ما به این توصیه توجه نکردند و امروز شاهد آنچه هستیم هستیم.»
اما به گفته او، شرایط اکنون تغییر کرده است.
«خویشتنداری دیگر قابل ادامه نیست»
ترکی الفیصل گفت: «تعهد پادشاهی به خویشتنداری در تمام سیاست‌های آن ریشه دارد. اما اکنون که حوثی‌ها اقدامات نظامی خود را به داخل خاک عربستان گسترش داده‌اند و همچنین نیروهای موسوم به حشدالشعبی از عراق نیز عربستان را بمباران کرده‌اند و پیش از این نیز حملاتی از سوی ایران انجام شده است، این خویشتنداری دیگر قابل ادامه نیست.»
آخرین تشدید تنش در یمن بر پیشروی حوثی‌ها در امتداد ساحل دریای سرخ متمرکز بوده و نگرانی‌های جدیدی را درباره امنیت باب‌المندب، یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های دریایی منطقه، ایجاد کرده است.
اما ترکی الفیصل این دیدگاه را که حوثی‌ها به یک برتری نظامی پایدار دست یافته‌اند، رد کرد.
او گفت: «این همچنان یک درگیری ادامه‌دار است.»
او یادآوری کرد که پس از تصرف صنعا توسط حوثی‌ها در سال ۲۰۱۴ نیز ارزیابی‌های مشابهی مطرح شده بود.
ترکی الفیصل گفت: «اما با حمایت پادشاهی و ائتلافی که در آن زمان توسط عربستان تشکیل شد، دولت قانونی توانست حضور خود را نه فقط در شمال یمن، بلکه در سراسر بخش شرقی یمن، از عدن تا حضرموت و مرزهای عمان حفظ کند.»
او گفت حوثی‌ها بعداً آتش‌بس قبلی را نقض کردند و حضور خود را در امتداد ساحل دریای سرخ گسترش دادند، اما درگیری همچنان حل‌وفصل نشده است.
ترکی الفیصل گفت: «فکر نمی‌کنم بتوانیم صرفاً بگوییم که آنها در پیشروی خود به برتری دست یافته‌اند. داستان هنوز ادامه دارد.»
ارتباط حملات حوثی‌ها با تنگه هرمز
از او پرسیده شد چرا حوثی‌ها پس از آنکه در بیشتر سال نسبتاً آرام بودند، بار دیگر تنش را تشدید کردند.
ترکی الفیصل اقدامات حوثی‌ها را مستقیماً به رویارویی گسترده‌تر مرتبط با ایران دانست.
او گفت: «مطمئنم این موضوع با اتفاقات مربوط به تنگه هرمز و خلیج فارس مرتبط است.»
او افزود: «جاه‌طلبی‌های ایران در این زمینه به‌وضوح از سوی ایران بیان شده است. آنها می‌خواهند حقوق حاکمیتی بر تنگه هرمز داشته باشند و آن را قلمرو ایران تلقی کنند؛ چیزی که نه فقط از دیدگاه عربستان سعودی، بلکه بر اساس حقوق بین‌الملل نیز غیرقابل قبول است.»
او گفت این دو آبراه از نظر راهبردی به یکدیگر مرتبط هستند. «تمام تنگه‌های این منطقه، یعنی هرمز و باب‌المندب، آبراه‌های بین‌المللی هستند. بنابراین هیچ کشوری بر آنها حاکمیت ندارد.»
او ادامه داد: «ما در اینجا ارتباط میان این دو موضوع را می‌بینیم؛ ایران تلاش می‌کند حاکمیت خود را بر تنگه هرمز گسترش دهد و در سوی دیگر دریای عرب، حوثی‌ها را برای ایجاد نوعی کنترل بر باب‌المندب پیش می‌راند.»
او تأکید کرد: «این دو موضوع قطعاً به یکدیگر مرتبط هستند.»
ترکی الفیصل همچنین گفت: «مطمئنم اگر حمایت و تشویق ایران نبود، حوثی‌ها این اقدام را انجام نمی‌دادند.»
ورود بیشتر آمریکا و اروپا به پرونده یمن
با افزایش نگرانی‌ها درباره پیامدهای اقتصادی و امنیتی بی‌ثباتی در اطراف هرمز و باب‌المندب، مشارکت بین‌المللی در یمن نیز افزایش یافته و دولت‌های آمریکا و اروپا همکاری خود با کشورهای خلیج فارس را بیشتر کرده‌اند.
ترکی الفیصل از این تغییر استقبال کرد.
او گفت: «خب، می‌توانم بگویم بالاخره وقتش رسیده بود.»
او معتقد است جامعه بین‌المللی در ابتدا اهمیت درگیری یمن را دست‌کم گرفته بود، اما پیامدهای اختلال در تجارت دریایی محاسبات را تغییر داده است.
او گفت: «با بسته شدن تنگه هرمز و پیامدهای اقتصادی آن، نه فقط از نظر تأمین انرژی و دیگر اقلام حیاتی مورد نیاز از خلیج فارس، بلکه همچنین احتمال بسته شدن باب‌المندب و تأثیری که این مسئله بر وضعیت اقتصادی سراسر جهان خواهد داشت، قطعاً این کشورها، چه آمریکا و چه کشورهای اروپایی، بریتانیا و دیگران، به اهمیت این اقدام واقف هستند.»
او افزود: «فکر نمی‌کنم این اقدام بیش از حد دیر شده باشد. فکر می‌کنم مهم است و با آشکارتر شدن ارزش و اهمیت واکنش به این تحولات، دامنه آن نیز گسترش خواهد یافت.»
چین، ایران و عربستان؛ آینده توافق ۲۰۲۳ چه می‌شود؟
این درگیری همچنین پرسش‌هایی را درباره آینده تنش‌زدایی ایران و عربستان در سال ۲۰۲۳ که با میانجیگری چین انجام شد، مطرح کرده است.
توافق پکن، ریاض و تهران را به اصولی از جمله عدم مداخله در امور یکدیگر و احترام به حاکمیت متعهد کرد.
ترکی الفیصل گفت هرگونه اعتماد آینده باید بر اساس اقدامات ایران شکل بگیرد.
او گفت: «اعتماد به ایران باید بر اساس اقدامات قابل مشاهده ایران باشد که نشان دهد می‌توان به آن اعتماد کرد.»
او افزود: «این بر عهده ایران است که با اقدامات خود نشان دهد می‌توان به آن اعتماد کرد و به وعده‌هایش پایبند خواهد بود.»
چین نیز به‌عنوان میانجی‌ای که دو طرف را به یکدیگر نزدیک کرد، نقشی بر عهده دارد.
ترکی الفیصل گفت: «من ده روز پیش در پکن بودم و آنجا گفتم چین وظیفه دارد همان نقشی را ایفا کند که هنگام گرد هم آوردن عربستان و ایران برای امضای این توافق احترام متقابل ایفا کرد.»
او افزود: «بنابراین باید منتظر بمانیم و ببینیم چین چه کاری انجام خواهد داد.»
آیا بازدارندگی آمریکا در خلیج فارس هنوز کافی است؟
ترکی الفیصل همچنین این پرسش را مطرح کرد که آیا مدل سنتی بازدارندگی نظامی آمریکا در خلیج فارس همچنان در دوره‌ای که پهپادها و موشک‌ها نقش اصلی دارند، کافی است یا خیر.
او گفت: «این موضوع هنوز در حال شکل‌گیری است. ارزش حضور آمریکا در این کشورها باید از نو مورد بازنگری قرار گیرد.»
او گفت حضور نیروهای آمریکایی نتوانسته مانع حملات اخیر شود و خود جنگ نیز تغییر کرده است.
ترکی الفیصل گفت: «ورود پهپادها و موشک‌ها شرایط جنگ را برهم زده یا تغییر داده است. جنگ دیگر صرفاً اعزام نیرو و کشتی و مانند آن نیست؛ بلکه حملات از آسمان نیز وجود دارد.»
از او پرسیده شد آیا خروج آمریکا از خاورمیانه می‌تواند به کاهش تنش با ایران منجر شود یا خیر.
او این فرضیه را رد کرد: «من هیچ نشانه‌ای ندیده‌ام که خروج [آمریکا] جاه‌طلبی‌های ایران را محدود کند.»
به گفته او، ایران همچنان از طریق شرکای منطقه‌ای خود به دنبال گسترش نفوذ خواهد بود.
او گفت: «حضور یا عدم حضور نیروهای آمریکایی یا دیگر نیروها در منطقه هیچ تضمینی نیست که ایران به همسایه‌ای صلح‌طلب و خواهان صلح تبدیل شود؛ نه فقط برای ما، بلکه برای دیگر کشورهای منطقه.»
او گفت ایران باید از جاه‌طلبی خود برای تبدیل شدن به قدرت مسلط منطقه دست بردارد.
برنامه هسته‌ای عربستان و احتمال دستیابی به سلاح هسته‌ای
ترکی الفیصل گفت: «عربستان سعودی می‌خواهد کل خاورمیانه عاری از سلاح‌های کشتار جمعی باشد.»
در بحبوحه تلاش‌ها برای جلوگیری از دستیابی ایران به بمب هسته‌ای، برنامه هسته‌ای غیرنظامی در حال گسترش عربستان نیز این پرسش‌ها را ایجاد کرده است که آیا ریاض ممکن است در نهایت به دنبال توانایی ساخت سلاح هسته‌ای باشد یا نه؛ موضوعی که در مقاله اخیر واشنگتن‌پست به آن اشاره شده، اما هنوز راستی‌آزمایی نشده است.
ترکی الفیصل گفت: «مقام‌های ارشد عربستان، از جمله شاهزاده محمد بن سلمان، درباره این موضوع با رئیس‌جمهور ترامپ گفت‌وگو کرده‌اند و آنها به توافقی برای گسترش همکاری هسته‌ای میان دو کشور دست یافته‌اند.»
او افزود: «فرض من، البته، این است که طرف آمریکایی از موضع عربستان درباره دستیابی به سلاح‌های هسته‌ای اطمینان پیدا کرده است.»
او گفت موضع اعلام‌شده عربستان در عوض به پیشنهاد دیرینه ایجاد خاورمیانه عاری از سلاح‌های کشتار جمعی مربوط می‌شود.
ترکی الفیصل گفت: «سیاست اصلی پادشاهی درباره سلاح‌های هسته‌ای و مسائل مشابه، پیشنهاد ایجاد منطقه‌ای عاری از سلاح‌های کشتار جمعی در خاورمیانه است.»
او افزود: «این ایده از سال ۱۹۷۴ در حال پیگیری بوده است.»
او ادامه داد: «تعهد عربستان در همین چارچوب است. این کشور می‌خواهد کل خاورمیانه، از ایران تا موریتانی، عاری از سلاح‌های کشتار جمعی باشد. اگر چنین چیزی محقق شود، همه ما بر اساس این شرایط برابر خواهیم بود.»
«اسرائیل و ایران اکنون به یک اندازه تهدیدکننده‌اند»
از ترکی الفیصل پرسیده شد آیا همچنان اسرائیل را بزرگ‌ترین تهدید منطقه می‌داند؛ موضعی که پیش‌تر در یادداشتی در عرب‌نیوز بیان کرده بود.
او این بار ارزیابی متفاوتی ارائه کرد.
ترکی الفیصل گفت: «اسرائیل یک نیروی مخرب است که از فتح نظامی به‌عنوان وسیله‌ای برای تثبیت جایگاه برتر خود در منطقه بهره می‌برد و همچنین جاه‌طلبی‌های ارضی دارد.»
اما اکنون، به گفته او: «هم اسرائیل و هم ایران به یک اندازه برای امنیت و ثبات منطقه تهدیدکننده هستند.»
او اضافه کرد: «همان‌طور که می‌دانید، هشت یا ده ماه پیش شرایط متفاوت بود. اکنون ایران قطعاً یک تهدید برای بقیه ماست.»
ادعا درباره هشدار مصر به اسرائیل پیش از حمله ۷ اکتبر
درباره گزارش‌های رسانه‌ای مبنی بر اینکه اسرائیل هشدارهایی را که عباس کامل، رئیس پیشین دستگاه اطلاعات مصر، پیش از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به این کشور منتقل کرده بود، پیگیری نکرده است، ترکی الفیصل گفت نمی‌تواند به‌طور مستقل این گزارش‌ها را تأیید کند.
او گفت: «من از این مسائل اطلاع ندارم و البته نمی‌توانم قضاوت کنم که آیا چنین اتفاقاتی رخ داده است یا نه.»
اما او سپس به سیاست اسرائیل در قبال حماس پیش از حمله ۷ اکتبر اشاره کرد.
ترکی الفیصل گفت: «آنچه می‌دانم این است که اگر به واقعیت‌های موجود پیش از ۷ اکتبر نگاه کنید، اسرائیل میلیاردها دلار منابع مالی قطر را به حماس منتقل می‌کرد.»
او افزود: «از این منظر، به نظر من دولت کنونی نتانیاهو در حمایت از حماس و اجازه دادن به آن برای ایجاد منابع و توانمندی‌هایی که از آنها برای انجام اقدام ۷ اکتبر ۲۰۲۳ استفاده کرد، همدست است.»
او ادامه داد: «بنابراین اسرائیل و نتانیاهو نمی‌توانند از مسئولیت در قبال توانمندی حماس برای انجام کاری که انجام داد، مبرا شوند.»
با این حال، ترکی الفیصل گفت اینکه این موضوع یک شکست اطلاعاتی بوده یا اقدامی عامدانه‌تر، در نهایت مسئله‌ای است که خود اسرائیلی‌ها باید درباره آن تصمیم بگیرند.
