همه چیز در مورد زندگی سیاسی منتظری
ا مروری گذرا به مواضع و عملکردهای منتظری به خصوص در چند ماه پیش از برکناری، به خوبی می توان دریافت که تا چه میزان تحت تاثیر القائات نادرست و براساس تحلیل ها و اخبار مغرضانه که از سوی اطرافیان ناصالح به ایشان منتقل می شد
افکارنیوز: بي ترديد منتظري از مبارزان برجسته دوران ستم شاهي و از شاگردان نامور امام خميني محسوب مي گردد. او پس از انقلاب اسلامي سال ها بر مسند قائم مقام رهبري و به عنوان دوم شخص در ايران پس از انقلاب بود. براساس همين جايگاه و نيز آرا و انديشه هايي كه بعضاً با دگرديسي و چرخش كامل صورت گرفته، پرداختن به منتظري از اهميت خاص خود برخوردار است. براي بررسي جامع درباره ايشان بايد سه دوره را از هم تفكيك كرد: دوران مبارزه تا پيروزي انقلاب اسلامي، پيروزي انقلاب اسلامي تا عزل، از دوران عزل تاكنون.
الف. دوران مبارزه
منتظری از مبارزان نستوه در دوران مبارزات ضد رژیم شاه بود. او از شاگردان برجسته امام خمینی(ره) محسوب می گردد، به گونه ای که امام درباره ایشان فرمودند: «من ایشان را بزرگ کرده ام.» او در دوران زندگی متحمل شکنجه ها و تبعیدهای فراوانی شد و جزء شش نفر از روحانیونی بود که با صدور فتوایی «در زندان بر نجاست کفار و ملحدان و منکران خدا و اسلام و پرهیز از اختلاط در لباس و غذا» تاکید کردند.
افزون بر این، مقدمه ای که منتظری بر کتاب شهید جاوید نعمت الله صالحی نجف آبادی نگاشته بود، منشأ جنجال و سروصدای بسیاری در سال های قبل از انقلاب شد.
مولف کتاب شهید جاوید با طرح این پرسش که آیا امام حسین(ع) خود از رخداد کربلا و به شهادت رسیدنش خبر داشت یا اینکه فقط به قصد حکومت و پذیرش دعوت مردم به سوی کوفه حرکت کرد؟ که فرجام آن به شهادت رسیدن امام حسین(ع) و ۷۲ تن از یارانش بود. صالحی نجف آبادی با طرح این سوال آشکارا «علم امام» را زیر سوال برده و یکی از اعتقادات مسلم شیعیان را دچار خدشه و تشکیک کرده بود! اینک با چاپ کتاب و نقدهای فراوان به خصوص از سوی روحانیون، منتظری که بر کتاب مقدمه ای نوشته بود نیز در برابر محتوای کتاب و ادعای نویسنده باید پاسخگو می بود و لذا مورد آماج پرسش ها و نقدها قرار گرفت.
از جمله رخدادهای مهم مربوط به منتظری در دوران قبل از انقلاب اسلامی به «باند مهدی هاشمی و قتل آیت الله شمس آبادی» باز می گردد. شمس آبادی از روحانیون سرشناس اصفهان بود که به همراه تنی چند از مردم معمولی اصفهان به دست باند مهدی هاشمی که نسبت خانوادگی با منتظری داشت، به قتل رسید. مدت ها این مسئله جنجال برانگیز شد و موجب صف بندی در میان بسیاری از روحانیون شد. بعداً براساس اعترافات و نیز اسناد به دست آمده معلوم شد مهدی هاشمی با ساواک همکاری داشته است.
به هر حال دوران قبل از انقلاب با این فراز و فرودها طی می شود و نام منتظری همواره در صدر مبارزان و روحانیون مجاهد قرار دارد تا اینکه انقلاب در بهمن ۱۳۵۷ به پیروزی می رسد.
ب. عصر طلایی منتظری
عصر طلایی منتظری با پیروزی انقلاب اسلامی آغاز می شود. دورانی که او همه کاره انقلاب می شود. بر مسند رئیس مجلس خبرگان تدوین قانون اساسی تکیه می زند. با فوت آیت الله سید محمود طالقانی با حکم امام خمینی(ره) به عنوان امام جمعه تهران برگزیده می شود و سال ها نیز ریاست هیات امنای دانشگاه امام صادق(ع) را برعهده می گیرد. بخش زیادی از اختیارات حکومتی و اداره کشور از سوی امام خمینی(ره) به منتظری تفویض می گردد:
عزل و نصب قضات سراسر کشو؛
مسئولیت تمیشت نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاه ها و عزل و نصب آنها؛
ارجاع بسیاری از احتیاطات فقهی از سوی امام(ره) به منتظری؛
نامبرده با استفاده از اختیارات حکومتی در ذیل «مفسد فی الارض» رویکرد تندی در نظام قضایی و امنیتی کشور به وجود آورد؛ چرا که از نظر منتظری کسانی که در کار مواد مخدر و تشکیل مرکز فساد هستند، چون منافقین و افرادی که مبارزه مسلحانه علیه نظام جمهوری اسلامی دارند، به عنوان «محارب و مفسد فی الارض» هستند و حکم آنها اعدام است.
دامنه قدرت منتظری آن قدر بالا گرفت که مولف کتاب نتایج انقلاب ایران می نویسد:
اوج قدرت نمایی منتظری اعلام قائم مقامی رهبری او توسط مجلس خبرگان رهبری است. این جایگاه قانونی که دومین مقام کشور محسوب می شد، اجازه عمل گسترده تری به ایشان در مداخله امور می داد.
بسیاری از عزل و نصب های نمایندگان رهبری در نهادهای انقلابی و وزارتخانه ها با نظر ایشان صورت می گرفت.
ملاقات ها ودیدارهای مردمی به طور منظم در دستور کار قرار می گیرد و مسئولان کشور، گروه گروه برای ارائه گزارش کار و اخذ رهنمود عازم قم می شوند و مطبوعات و رسانه ملی به طور منظم به بازتاب اخبار، رویدادها و مواضع منتظری می پردازند. اما با کمال تاسف و تاثر، منتظری به جای انجام وظیفه قائم مقامی و توجه به رهنمودها و نصایح حضرت امام خمینی(ره) و نیز حمایت از آرمان های انقلاب و نهادهای مستقر در نظام جمهوری اسلامی، به تدریج زاویه و فاصله خود را با امام و نظام بیشتر و بیشتر می کند و به همین دلیل با سرعت بیشتری کنار گذاشتن منتظری از عرصه سیاسی توسط امام(ره) و نظام کلید می
خورد.
عواملی چون عدم استقلال شخصیت سیاسی و اجتماعی، سادگی، خودمحوری، خود بزرگ بینی، عدم اعتقاد قلبی به باورها، عدم ثبات فکری، تاثیرپذیری از لیبرال ها و منافقین، قدرت طلبی، نداشتن تحلیل جامع از اوضاع ایران و جهان را می توان درباره شخصیت منتظری و دلایل عزل او مورد توجه قرار داد.
آیت الله مهدوی کنی از مبارزان پیشتاز و یاران حضرت امام خمینی(ره) تکروی را مورد تاکید قرار می دهد و بر این باور است:
آقای منتظری نوعی تکروی در مسائل داشت و نظرات خودشان را بیان می کردند. نقدهایی نسبت به مسائل سیاسی کشور از جمله سپاه، قوه قضائیه و دولت داشتند گاهی به خود امام(ره) مستقیم و غیر مستقیم اشکال وارد می کرد… یک بار آقای منتظری خودش به من گفت: امام مرا خواسته است و گفتند چرا حرفهایی می زنید که رادیو بغداد اینها را می گوید؟
برخی تحلیل گران، سادگی، احساسی بودن و عدم تحلیل جامع را مورد توجه قرار داده اند. این دسته از تحلیل گران، به صدور بیانیه توسط آقای منتظری در حمایت از منافقین که علیه نظام مبارزه مسلحانه به راه انداخته بودند، اشاره می کنند. منتظری طی نامه ای از امام خمینی(ره) از منافقین با عنوان «جوان های مسلمان و متدین که تصلب آنان نسبت به شعایر اسلامی و اطلاعات عمیق و وسیع آنان بر احکام و معتقدات مذهبی معروف است» یاد می کند و از امام خمینی(ره) «جهت تقویت و حفظ دماء آنان که مخالفین سعی می کنند آنها را منحرف قلمداد کنند» استمداد می طلبد؟!
نمونه دیگر، معرفی محمد منتظری(پسر ارشد و مبارز وی) به عنوان «شخصیتی مریض، روانی، عصبی و غیر متعادل و جنجال آفرین» به جامعه است.
گذشته از عوامل شخصیتی و روان شناختی باید به مواضع و رویکردهای منتظری نسبت به انقلاب، نظام و امام(ره) پرداخت. منتظری که خود به نوعی «همه کاره» و نفر «دوم انقلاب» بود، مواضعی اتخاذ کرد که به عزل وی از «قائم مقام رهبری» و «مخالفت او با نظام» منجر شد. این مواضع عبارتند از:
تضعیف نهادهای انقلاب اسلامی برآمده از بطن مردم و مواضع ارزش های نظام؛
تضعیف دادگاه های انقلابی و زیر سوال بردن احکام صادره توسط مراجع قضائی به خصوص در رفتار با گروهک های محارب، معاند و برانداز؛
انتقاد مستمر از نیروهای ارتشی و انقلاب و نزدیکی و همفکری و غالباً حمایت از لیبرال ها و ملی گرایان؛
ساختارشکنی و حرمت شکنی در نادیده انگاشتن فصل الخطاب بودن رهنمودها و دیدگاه های رهبری و غالباً نوعی صف آرایی و رودررویی در برابر امام خمینی(ره)؛
حمایت بی حد و حصر از باند تبهکار و جنایتکار مهدی هاشمی که به رغم تذکرات اکید امام خمینی(ره) و مقامات ذی صلاح، منتظری همچنان می گفت:
سید مهدی آدم درستی است و او را فردی سودمند و مفید می شناسم.
برتر دانست رژیم شاه نسبت به اوضاع پس از انقلاب:
من بارها عرض کردم که متاسفانه در زمان شاه هر کار می کردند کار خلاف زیاد می کردند اما به اسم دین و مذهب نبود و دین و مذهب را ابزار قرار نمی دادند. ولی حالا متاسفانه افراد را بازداشت می کنند، برای آنها پرونده می سازند و اینها همه به اسم دین و به اسم اسلام انجام می شود و در نتیجه سبب بدبینی جوانان به اسلام و دین می شود.
تضعیف سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در کوران دفاع مقدس و تن دادن به القائات مهدی هاشمی در این خصوص. آیا این همه مواضع منفی علیه تمامیت نظام، آرمان ها و ارزش های اصیل آن و بالاخص رهبری آن برای برکناری و عزل منتظری کفایت نمی کرد؟
عزل منتظری از مقام قائم مقامی
اینجا بود که امام(ره) پس از ناامید شدن از تذکرات، راهنمایی ها، پیام ها و هشدارها وارد عمل می شود. ششم فروردین ۱۳۶۸ حکایتگر اقدامی سرنوشت ساز و عبرت آموز از سوی امام خمینی(ره) در واپسین ماه های عمر خود است. عزل منتظری از قائم مقامی رهبری در این روز اتفاق افتاد.
امام(ره) که با صبر و تحملی وصف ناپذیر مصائب و مشکلات را تحمل می کردند و تا آنجا که امید به هدایت و اصلاح افراد داشتند سعی می کردند تا شخص را راهنمایی و هدایت نمایند. در برخورد با این ماجرا نیز بیش از دو سال از زمانی که مهدی هاشمی به اتهام اقدام ها و جنایات سنگینی توسط مسئولان دستگیر گردید، خون دلها خوردند.
بدون شک این واقعه برای امام(ره) بسیار جانگداز بود که او یکی از شاگردان مورد علاقه خود را که عنوان قائم مقامی رهبری داشت و امید امام و امت خوانده می شد، همسو با انقلاب نمی دید و پس از ماه ها مطالعه و بررسی در یک آینده نگری خردمندانه به دلیل عدم تاثیر نصایح، به این نتیجه می رسند که رهبری منتظری برای آینده انقلاب زیانبار است. به عنوان نمونه به فرازهایی از سخنان امام(ره) در پانوشت توجه کنید.
حضرت امام(ره) از سال ها پیش پیوسته به بزرگان و مسئولان نسبت به اطرافیان و نزدیکان و عوامل نفوذی در بیوت آنها و دستگاه ها هشدار می دادند. پیام تاریخی رهبر فقید انقلاب اسلامی در ۲۳/۴ / ۱۳۶۲ هنگام افتتاح مجلس خبرگان، هشدار شدید و قاطعی به همه به ویژه آقای منتظری بود که در همان مجلس به قائم مقامی رهبری انتخاب شد. امام(ره) در این پیام به رهبر آینده فرمودند:
باید بدانید که تبهکاران و جنایت پیشگان بیش از هرکس چشم طمع به شما دوخته اند و با اشخاص منحرف نفوذی در بیوت شما به چهره های صددرصد اسلامی و انقلابی ممکن است خدای نکرده، خدای ناخواسته فاجعه به بار آورند با یک عمل انحرافی نظام را به انحراف کشانند و با دست شما به اسلام و جمهوری اسلامی سیلی زنند. الله الله در انتخاب اصحاب خود. الله الله در تعجیل در تصمیم گیری خصوصاً در امور مهمه، و باید بدانید و می دانید که انسان از اشتباه و خطا مامون نیست، به مجرد احراز اشتباه و خطا از آن برگردید و اقرار به خطا کنید که آن کمال انسانی است و توجیه و پافشاری در امر خطا، نقص و از شیطان است.
در امور مهمه با کارشناسان مشورت کنید و جانب احتیاط را مراعات نمایید.
شاید خطر نفوذ افراد ناصالح، سرخورده و ایادی دشمن در بالاترین و خطیرترین مرکز نظام پس از مقام رهبری و احساس خطر تهدید انقلاب از این ناحیه، علیرغم هشدارها و پیغام های مکرر حضرت امام و دیگر علاقمندان به نظام و ایشان، امام راحل را بر آن داشت که تا نظر خود را نسبت به آینده رهبری اعلام کرده، تصمیم به برکناری ایشان بگیرند.
با مروری گذرا به مواضع و عملکردهای منتظری به خصوص در چند ماه پیش از برکناری، به خوبی می توان دریافت که تا چه میزان تحت تاثیر القائات نادرست و براساس تحلیل ها و اخبار مغرضانه که از سوی اطرافیان ناصالح به ایشان منتقل می شد و بی توجهی به توضیحات و دلایل علاقمندان به انقلاب و ایشان به خط امام(ره) و انقلاب فاصله گرفتند. ایشان که تا چندی پیش از اینها، به عنوان عالمی با سابقه مبارزاتی و روحیه انقلابی، پشتوانه محکمی برای نهادها و نیروهای انقلابی در برخورد با گروهک ها، لیبرال ها، دشمنان خارجی و داخلی بود، کارش به جایی رسید که همه عملکردها و مواضع اصولی مسئولان نظام جمهوری
اسلامی ایران از جمله برخورد با منافقین و گروهک های ضد انقلاب، جنگ تحمیلی، برخورد با جهان استکبار و مستکبرین را زیر سوال برد.
برای روشن شدن هر چه بیشتر موضوع، برخی اظهارنظرها و سخنرانی های منتظری و پاسخ های حضرت امام(ره) را ملاحظه می کنیم.
آقای منتظری در یکی از مصاحبه ها در بهمن ۱۳۶۷ می گوید:
متاسفانه ما به جای عمل و حفظ ارزش ها، شعار دادیم و به جای بها دادن به مردم و حفظ آنان در صحنه، روز به روز نیروی عاقل و فعال آنان را ناراضی و منزوی از صحنه کنار زدیم. قهراً کارمان به جایی رسید که برای حفظ خود، ناچار باید در عمل برخلاف شعارهای اولیه خود قدم برداریم و همه ارزش ها را فراموش کنیم.
در ۲۲ بهمن ۱۳۶۷ نیز طی یک سخنرانی عمومی چنین گفت:
خیلی جاها گوش به حرف ندادیم، افراد عاقل تذکر دادند و در روزنامه ها و جراید، اعلامیه ها، از داخل و خارج راهنمایی و وساطت می کردند، اما ما قبول نمی کردیم. حالت لجبازی و گوش نکردن به نصیحت ها، خودمحوری ها، کنار زدن نیروهای فعال و منزوی کردن افراد دلسوز به ضرر انقلاب بوده است. بیاییم حساب کنیم آن نیروها، هماهنگی ها، وحدت، ایثار و فداکاری ها چه شده است؟ آیا در طول جنگ تحمیلی توانستیم خوب عمل کنیم یا دشمنان ما که این جنگ را تحمل کردند، پیروز از کار در آمدند؟
حساب کنیم چقدر نیرو از ایران ما از دست رفت و جوان ها مثل قرص ماه شهید شدند، چه شهرهایی از ما خراب شد، اینها را حساب کنیم بعد ببینیم اگر اشتباهی کرده ایم توبه کنیم. چقدر در این مدت شعارهایی دادیم که غلط بود و خیلی از آنها ما را در دنیا منزوی کرد و مردم دنیا را نسبت به ما بدبین نمود. باید بفهمیم اشتباه کرده ایم. خیلی جاها لجبازی کردیم و شعارهایی دادیم و دنیا را از خود ترساندیم، جهانیان خیال کردند در ایران کار ما کشتن مردم است. یکی از خواسته های ما آزادی بود، اما نه به معنای فساد و فحشا، به این معنی که اگر کسی انتقاد دارد بکند، تا کسی حرف زد نباید برای او پرونده سازی کرد…
زندان پر کردن دردی را دوا نمی کند، فکر غلط را نمی توان زندانی کرد.
از آنجا که انعکاس این گونه اظهارنظرها و مواضع، می توانست چنین القاء کند که جمهوری اسلامی ایران از مواضع اصولی خود عدول کرده و نیز در جنگ تحمیلی که هدف دشمن نابودی انقلاب اسلامی بود شکست خورده است، باعثسلب اعتماد مردم و سستی نظام جمهوری اسلامی ایران می شد؛ بار دیگر امام راحل، خروش برآوردند و به این گونه اظهارنظرها و سخنان به شدت انتقاد کرده، آنها را رد کردند.
حضرت امام(ره) در پیام بسیار مهم خود در سوم اسفند ۱۳۶۷ که خطاب به حوزه ها و روحانیت صادر فرمودند، اظهار کردند:
چه کوته نظرند آنهایی که خیال می کنند چون ما در جبهه به آرمان نهایی نرسیده ایم، پس شهادت، رشادت و ایثار و از خود گذشتگی و صلابت بی فایده است، در حالی که صدای اسلام خواهی آفریقا از جنگ هشت ساله ما است؛ علاقه به اسلام شناسی مردم در آمریکا و اروپا و آسیا و آفریقا یعنی در کل جهان از جنگ هشت ساله ما است.
من در اینجا از مادران و پدران و خواهران و همسران و فرزندان شهدا و جانبازان به خاطر تحلیل های غلط این روزها رسماً معذرت می خواهم و از خداوند می خواهم مرا در کنار شهدای جنگ تحمیلی بپذیرد. ما در جنگ برای یک لحظه هم نادم و پشیمان از عملکرد خود نیستیم؛ راستی مگر فراموش کرده ایم که ما برای ادای تکلیف جنگیده ایم و نتیجه فرع آن بوده است. ملت ما تا آن روز که احساس کرد توان و تکلیف جنگ دارد به وظیفه خود عمل نموده و خوشا به حال آنان که تا لحظه آخر هم تردید ننمودند، آن ساعتی هم که مصلحت بقاء انقلاب را در قبول قطعنامه دید و گردن نهاد باز به وظیفه خود عمل کرده است.
آیا از اینکه به وظیفه خود عمل کرده است نگران باشد؟ نباید برای رضایت چند لیبرال خود فروخته در اظهارنظرها و ابراز عقیده ها به گونه ای غلط عمل کنیم که حزب الله عزیز احساس کند جمهوری اسلامی دارد از مواضع اصولیش عدول می کند. تحلیل این مطلب که جمهوری اسلامی ایران چیزی به دست نیاورده و یا ناموفق بوده است، آیا جز به سستی نظام و سلب اعتماد مردم منجر نمی شود؟ تأخیر در رسیدن به همه اهداف دلیل نمی شود که ما از اصول خود عدول کنیم، همه ما مأمور به ادای تکلیف و وظیفه ایم نه مأمور به نتیجه؛ اگر همه انبیا و مصعومین(ع) در زمان و مکان خود مکلف به نتیجه بودند، هرگز نمی بایست از فضای
بیشتر از توانایی عمل خود فراتر بروند و سخن بگویند و از اهداف کلی و بلند مدتی که هرگز در حیات ظاهری آنان جامه عمل نپوشیده است، ذکری به میان آوردند.
در حالیکه به لطف خداوند بزرگ، ملت ما توانسته است در اکثر زمینه هایی که شعار داده است به موفقیت نایل شود. ما شعار سرنگونی رژیم شاه را در عمل نظاره کرده ایم، ما شعار آزادی و استقلال را به عمل خود زینت بخشیده ایم، ما شعار مرگ بر آمریکا را در عمل جوانان پر شور و قهرمان و مسلمان در تسخیر لانه فساد و جاسوسی آمریکا تماشا کرده ایم، ما همه شعارهایمان را با عمل محک زده ایم.
حضرت امام(ره) در پیامی که در دوم فروردین ماه ۱۳۶۸ خطاب به مهاجرین جنگ تحمیلی فرستادند، در همین رابطه فرمودند:
نفوذی ها بارها اعلام کرده اند که حرف خود را از دهان ساده اندیشان موجه نمی زنند. من بارها اعلام کرده ام که با هیچکس در هر مرتبه ای که باشد عقد اخوت نبسته ایم، چارچوب دوستی من در درستی راه فرد نهفته است، دفاع از اسلام و حزب الله اصل خدشه ناپذیر سیاست جمهوری اسلامی است.
سرانجام حضرت امام خمینی(ره) پس از سال ها نصیحت و ارشاد به این نتیجه قطعی می رسند که مشکل آقای منتظری خیلی فراتر از ساده اندیشی است و رهبری نظام نوپای اسلامی در جهان وانفسای امروز، طاقت و توانی بیش از قدرت و ظرفیت ایشان می طلبد، لذا طی نامه ای در مورخ ۶/۱ / ۱۳۶۸ نظرات خود را پیرامون ایشان اعلام می دارند؛ البته متن این نامه منتشر نشد.
منتظری پس از دریافت نامه حضرت امام(ره) و آگاهی از نظرات معظم له درباره خود، طی نامه ای استعفای خویش را اعلام می دارد. متن نامه چنین است:
بسم الله الرحمن الرحیم
محضر مبارک حضرت آیت الله العظمی امام خمینی مدظله العالی
با سلام و تحیت، مرقومه شریفه مورخ ۶/۱ / ۶۸ واصل شد. ضمن تشکر از ارشادات و راهنمایی های حضرت عالی به عرض می رساند، مطمئن باشید همانگونه که از آغاز مبارزه تاکنون، در همه مراحل همچون سربازی فداکار و از خود گذشته و مطیع در کنار حضرت عالی و در مسیر اسلام و انقلاب بوده ام، اکنون نیز خود را ملزم به اطاعت و اجرای دستورات حضرتعالی می دانم؛ زیرا بقا و ثبات نظام اسلامی مرهون اطاعت از مقام معظم رهبری است.
برای هیچکس قابل شک نیست که این انقلاب عظیم تاکنون در سایه رهبری و ارشادات حضرتعالی از خطرات مهمی گذشته است و دشمنان زیادی همچون منافقین کوردل که دستشان به خون هزاران نفر از مردم و شخصیت های عزیز ما و از جمله فرزند عزیز خود من آغشته است و سایر جناح های مخالف و ضد انقلاب و سازشکار و لیبرال مآب های کج فکر و رسوا را از صحنه خارج نموده است. آیا جنایات هولناک و ضربات ناجوانمردانه این روسیاهان کوردل به انقلاب و کشور و ملت عزیز و فداکار ما فراموش شدنی است؟ و اگر بلندگوهای آنان و رادیوهای بیگانه خیال می کنند با جوسازی و نشر اکاذیب و شایعه پراکنی ها به نام این جانب می توانند
به اهداف شوم خود برسند و در همبستگی ملت ما رخنه کنند، سخت در اشتباهند؛ و راجع به تعیین اینجانب به عنوان قائم مقام رهبری، خود من از اول جداً مخالف بودم و با توجه به مشکلات زیاد و سنگینی بار مسئولیت، همان وقت به مجلس خبرگان نوشتم که تعیین اینجانب به مصلحت نبوده است؛
و اکنون نیز عدم آمادگی خود را صریحاً اعلام می کنم و از حضرتعالی تقاضا می کنم به مجلس خبرگان دستور دهید مصلحت آینده اسلام و انقلاب و کشور را قاطعانه در نظر بگیرند و به من اجازه فرمایید همچون گذشته یک طلبه کوچک و حقیر در حوزه علمیه به تدریس و فعالیت های علمی و خدمت به اسلام و انقلاب، زیر سایه رهبری حکیمانه حضرتعالی، اشتغال داشته باشم و اگر اشتباهات و ضعف هایی که لازمه طبیعت انسان است رخ داده باشد، ان شاءالله با رهبری های حضرتعالی مرتفع گردد. و از همه برادران و خواهران عزیز و علاقمند تقاضا می کنم مبادا در مورد تصمیم مقام معظم رهبری و خبرگان محترم، به بهانه حمایت از
من، کاری انجام دهند و یا کلمه ای بر زبان جاری نمایند؛ زیرا مقام معظم رهبری و خبرگان جز خیر و مصلحت اسلام و انقلاب را نمی خواهند.
امید است این شاگر مخلص را همیشه از راهنمایی های ارزنده خود بهره مند و از دعای خیر فراموش نفرمایید.
والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته ۷/۱ / ۱۳۶۸
در جواب، حضرت امام(ره) چنین می فرمایند:
جناب حجت الاسلام و المسلمین آقای منتظری دامت افاضاته
با سلام و آرزوی موفقیت برای شما، همانطور که نوشته اید، رهبری نظام جمهوری اسلامی کار مشکلات و مسئولیت سنگین و خطیری است که تحملی بیش از طاقت شما می خواهد و به همین جهت هم شما و هم من از ابتدا با انتخاب شما مخالف بودیم و در این زمینه هر دو مثل هم فکر می کردیم؛ ولی خبرگان به این نتیجه رسیده بودند و من هم نمی خواستم در محدوده قانونی آنها دخالت کنم. از اینکه عدم آمادگی خود را برای پست قائم مقامی رهبری اعلام کرده اید، پس از قبول صمیمانه از شما تشکر می نمایم.
همه می دانند که شما حاصل عمر من بوده اید و من به شما شدیداً علاقمندم. برای اینکه اشتباهات گذشته تکرار نگردد، به شما نصیحت می کنم که بیت خود را از افراد ناصالح پاک نمایید و از رفت و آمد مخالفین نظام که به اسم علاقه به اسلام و جمهوری اسلامی خود را جا می زنند، جداً خودداری کنید. من این تذکر را در قضیه مهدی هاشمی هم به شما دادم. من صلاح شما و انقلاب را در این می بینم که شما فقیهی باشید که نظام و مردم از نظرات شما استفاده کنند. از پخش دروغ های رادیو بیگانه متاثر نباشید؛ مردم ما شما را خوب می شناسند و حیله های دشمن را هم خوب درک کرده اند که با نسبت هر چیزی به مقامات ایران،
کینه خود را به اسلام نشان می دهند.
طلاب عزیز، ائمه محترم جمعه و جماعات، روزنامه ها و رادیو و تلویزیون باید برای مردم این قضیه ساده را روشن کنند که در اسلام، مصلحت نظام از مسائلی است که مقدم بر هر چیز است و همه باید تابع آن باشیم.
جنابعالی انشاءالله با درس و بحثخود، حوزه و نظام را گرمی می بخشید.
والسلام علیکم روح الله الموسوی الخمینی.
بدین سان سرانجام یکی از مسائل مهم نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران که می رفت تا اساس و بنیان جمهوری اسلامی ایران را به خطر اندازد، با سرپنجه تدبیر حکیمانه بنیان گذار کبیر انقلاب اسلامی، از سر راه جریان قدرتمند انقلاب اسلامی برداشته شد.
ج. عصر انزوا و دگردیسی
دوره سوم حیات سیاسی اجتماعی منتظری با ارتحال رهبر کبیر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی آغاز می شود. در این دوره، منتظری چون دوران حیات که به نصایح امام(ره) عمل ننمود، برخلاف توصیه امام(ره) که در حکم عزل منتظری از او خواسته بود که مشغول تدریس در حوزه علمیه باشد؛ اما صد افسوس که وی همچنان راهبرد مقابله با نظام و رهبری آن را در دستور کار خود قرار داده است. ارتباط گسترده با اپوزیسیون، برقراری مصاحبه ها و گفتگوهای مستمر با رسانه های بیگانه، تبدیل کردن دفتر و حسینیه به عنوان کانونی برای رفت و آمد ضد انقلاب و اتخاذ مواضع ضد انقلاب و رهبری به طور مستمر از جمله رویکردهای
منتظری در این دوران است.
کتاب های آیت الله منتظری
منتظری فردی است که با نگارش کتاب دو جلدی ولایت فقیه به عنوان یکی از حامیان اصلی نظریه ولایت در دهه ۵۰ و ۶۰ شناخته می شد و همواره به منصوب بودن حاکمان فقیه از سوی خدا تاکید می کرد. اما او نیز مانند برخی، دیدگاه و حرف های جدیدتری یافته بود؛ دیدگاهی که با دیدگاه حضرت امام(ره) و حتی دیدگاه خودش در دهه ۶۰، فاصله فراوانی دارد.
حسینعلی منتظری در مصاحبه ای عنوان کرده است:
نظریه انتصاب فقیه پایه شرعی ندارد.
این شخصیت تجدیدنظر طلب تا آنجا از نظرات پیشین خود درباره ولایت فقیه، وظایف و اختیارات ولی حاکم و پایگاه مشروعیت آن بازگشته است که مخالف ترین عناصر ضد انقلاب و نظریه پردازان مقابله با ولایت فقیه از او تمجید می نمایند. عزت الله سحابی از فعالان نهضت آزادی چنین می گوید:
امروز دیگر حتی منتظری پایه گذار! اندیشه ولایت فقیه هم از اندیشه خود عدول کرده و در درون حاکمیت هم زمزمه هایی در مورد تعدیل ولایت فقیه به گوش می رسد!
ایشان در تازه ترین دیدگاهش درباره ولایت فقیه و رای ندادن به ولایت مطلقه فقیه می نویسد:
مبنای فقهی اینجانب در مورد ولایت فقیه با مبنای فقهی مشهور و مرحوم امام در کتب فقهی ایشان تفاوت دارد. ایشان ولایت فقیه را از باب نصب می دانستند و طبعاً لوازم خاص خودش را خواهد داشت، ولی اینجانب ادله نصب را از نظر ثبوت و اثبات مخدوش می دانم که در جلد اول کتاب ولایه الفقیه به تفصیل متعرض آن شده ام. بنابر نظریه نخست، مشروعیت ولایت «فقیه جامع الشرایط» موقوف به انتخاب صحیح او توسط مردم و بیعت آنان با او می باشد، و قهراً مردم که یک طرف عقد بیعت هستند حق دارند ضمن بیعت و انتخاب، مدت ولایت را محدود و نیز شرایطی را که خلاف شرع نباشد و مصلحت می بینند در آن مقرر نمایند؛ و فقیه
منتخب نیز شرعاً باید مطابق شرایط مندرج در بیعت عمل نماید.
مطابق نظریه نخبگان، همانگونه که اصل نصب به ولایت از نظر دلیل مخدوش است، به طریق اولی دلیل ولایت مطلقه فقیه به معنای رایج و معمول فعلی نیز مخدوش می باشد. به همین جهت اینجانب در همه پرسی بازنگری قانون اساسی که ولایت مطلقه را به آن اضافه کردند شرکت جامع الشرایط موقوف به رای مردم است، مشروعیت اجرایی قانون اساسی که ضوابط کلی مدیریت کشور را معین می کند نیز بستگی به آرای مردم دارد، زیرا اعمال قانون اساسی در کشور نوعی تصرف در مقدرات مردم و ایجاد محدودیت برای سلطه آن نسبت به نفوس و اموال و کشورشان می باشد، و تصرف در سلطه دیگران بدون اجازه شارع مقدس و رضایت آنان جایز
نیست.
او در مصاحبه ای گفت:
در نوشته های من بود که ولایت فقیه اینجور که آقایان می کنند، از آقای خمینی شروع شد و به این آقا[آیت الله خامنه ای] ختم می شود. دیگر بعدش ولایت فقیه جا نمی افتد. با این روشی که آقایان پیش گرفته اند، در نوشته هایم هم هست.
حصر خانگی منتظری
منتظری به خصوص پس از رخداد دوم خرداد ۷۶ که موج تجدیدنظرطلبی، ساختارشکنی و هنجارشکنی کشور را فرا گرفته بود و با بهره گیری از فضای حاکم، موضع گیری تندتری نسبت به گذشته علیه نظام اتخاذ کرد. این سخنرانی که به سخنرانی ۱۳ رجب(۲۳/۸ / ۱۳۷۶) معروف است، بازتاب های گسترده ای پیدا کرد. تظاهرات و راهپیمایی های سراسری در کشور در محکوم کردن آن صورت گرفت که متعاقب آن شورایعالی امنیت ملی «حصر آقای منتظری» را به تصویب رساند.
این نیز محملی برای تشدید فعالیت ها و مواضع کینه توزانه و انتقام جویانه منتظری علیه نظام، امام و رهبری گردید. انتشار کتاب خاطرات، انجام مصاحبه های متعدد(حضوری و مکتوب) با رسانه های بیگانه، راه اندازی مجدد تدریس، انجام پرسش و پاسخ های جهت دار تحت پوشش استفتاء مقلدین، انجام مصاحبه های پر مسئله از سوی فرزندان وی(احمد و سعید) برگزاری ملاقات ها و دیدارها از جمله اقدام ها و فعالیت های نامبرده در این دوران است.
به طور نمونه، کتاب خاطرات آقای منتظری حاوی ادعاهای فراوانی علیه امام، نظام و انقلاب می باشد. این کتاب متضمن توهین های فراوانی به حضرت امام و بسیاری از شخصیت های حقوقی است. جهت روشن شدن بیشتر موضوع تنها به چند جمله از این کتاب اشاره می شود:
امام در ایجاد دشمنی با کشورهای منطقه نقش اول را داشته و نسبت به تذکرات من بی تفاوت بودند و می گفتند: ول کن بابا ما کاری به این دولت ها نداریم.
این اولین بار نبوده که به منزل ما حمله می شد، قبلاً هم به دستور رهبری همه چیز را غارت کرده بودند.
در مورد آمار جنگ به امام دروغ می گفتند و امام همین دروغ ها را در سخنرانی ها مطرح می کردند.
اعدام منافقین که در زندان ها به دستور امام انجام شد، یک جنایت بزرگ بود.
رهبری در ظلمی که به من شده بود، مهر تایید زدند.
جملات مذکور تنها از خروارها ادعای دروغ، تهمت، افترا، تحریف و تاریخ سازی هایی است که قبل از هرگونه گشایشی در وضعیت آقای منتظری می بایست پاسخگوی آن باشد.
به هر حال آنچه که در خاتمه باید گفت، عبرت آموزی از فراز و فرود آقای منتظری است. مبارزه و مجاهد نستوه دوران رژیم شاه، امام جمعه تهران، قائم مقام رهبری پس از انقلاب اسلامی، رئیس مجلس تدوین قانون اساسی، هم اکنون اپوزیسیون جمهوری اسلامی شده است. اگر منتظری دیروز مشهور به دفاع سرسختانه از تصویب ولایت فقیه در قانون اساسی و حتی انتخاب رئیس جمهور از سوی ولی فقیه بود، امروز مخالف ولایت مطلقه و ولایت فقیه را مقید به تعهدهایی در برابر مردم که در زمان انتخاب شدن به آنها متعهد شده است می داند و ولی فقیه را صرفاًً در حد یک کارشناس دینی می داند.
در سال های اخیر برخی از چهره های روحانی که به نوعی با منتظری و بیت ایشان ارتباط داشته و دارند، درصدد تجدیدنظرطلبی، جریان سازی و پررنگ نمودن مخالفت خود با جمهوری اسلامی بوده اند که در ادامه به برخی از آنها اشاره می شود.
آیت الله طاهری و نمایندگی مردم اصفهان
آیت الله سید جلال الدین طاهری از روحانیون با سابقه در انقلاب اسلامی است که در سال ۱۳۰۵ ه. ش در اصفهان متولد شد. او پس از پیروزی انقلاب اسلامی از سوی امام خمینی(ره) به امامت جمعه شهر اصفهان منصوب شد. وی در سال های آغازین انقلاب، نماینده مردم اصفهان در مجلس خبرگان تدوین قانون اساسی بود. او سه دوره از استان اصفهان به عنوان عضو مجلس خبرگان رهبری برگزیده شد. نامبرده در سال ۱۳۸۲ با انگیزه کمک به سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی که توسط جامعه مدرسین حوزه علمیه قم نامشروع اعلام شد، از سمت خود کناره گرفت. این اقدام با صدور بیانیه تندی که حکومت روحانیان را مورد حمله قرار می داد
همراه بود. او بعداً جزء سردمداران جریان دفاع از محکومیت بازداشت خانگی آقای منتظری شناخته شد.
بیانیه آیت الله طاهری
معلوم نیست آقای طاهری که در بیانیه صادره به هنگام استعفا اینگونه از بی کفایتی مدیریتی می نالد، چه توجیهی در دفاع از دولت وقت(دولت خاتمی) داشته است و در انتخابات به او رای داده است؟ اگر مراد طاهری دولت قبل از خاتمی باشد، باز این پرسش مطرح می شود که چگونه ایشان برخلاف نص صریح قانون اساسی خواهان تمدید مهلت سه دوره ای برای ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی بوده است؟ نکته دیگر اینکه چه رابطه معناداری میان استعفای آقای طاهری با بیانیه جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در مورد یک حزب سیاسی وجود دارد؟ اگر علت استعفا کناره گیری آقای طاهری از سمت نمایندگی ولی فقیه در استان و امام جمعه
اصفهان اعتراض به بیانیه جامعه مدرسین بوده است، پس چرا بیانیه صادره مخاطب خاصی را مورد اشاره قرار نداده است؟
به هر حال آقای طاهری در زمره روحانیون معترض و منتقد است. او روزگاری یک قطب نیرومند در برابر جریان روحانیت اکثریت به رهبری آیت الله خادمی در اصفهان بود. در بسیاری از چالش ها و مسائل و رخدادهای به وقوع پیوسته در ارتباط با بیت آقای منتظری، عبدالله نوری، باند مهدی هاشمی و اغتشاشات استان در سال های نخست پیروزی انقلاب به نوعی ایشان حضور داشته است. آقای طاهری هرچند گفتمان یا دیدگاه روشنی برای تبیین و بررسی ندارد، اما به دلیل آنکه از نسل روحانیون با سابقه در انقلاب بوده است، مخالفت او با نظام جمهوری اسلامی قابل تاسف و تاثر است. او در این سالها سکوت اختیار کرده است و جز در
برخی مراسم که از سوی رادیکال ها و افراطیون دوم خردادی در محله حسین آباد اصفهان برگزار شده، در محفلی حضور پیدا نکرده است.
حجت السلام نوری یک روحانی مخالف
حجت الاسلام عبدالله نوری روحانی دیگری است که در طیف جریان روحانیون مخالف، منتقد و تجدیدنظرطلب در جمهوری اسلامی قرار می گیرد.
عبدالله نوری به واسطه ارتباط با بیت آقای منتظری و در دوران قائم مقامی رهبری ایشان با حمایت او و حکم امام خمینی(ره) سالها بر مسند نمایندگی ولی فقیه در جهاد سازندگی تکیه زد. در همان سالها او نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی شد. در مجلس دوره سوم که حاکمیت اکثریت آن به جریان چپ متعلق بود، سهم عبدالله نوری ریاست کمیسیون برنامه و بودجه مجلس بود.
نوری همزمان سالها با حفظ سمت در جهاد سازندگی، نمایندگی امام خمینی(ره) در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را برعهده داشت و بدین سان به یک روحانی و مدیر پرنفوذ و با اهمیت تبدیل شد.
با تشکیل کابینه اول هاشمی رفسنجانی، عبدالله نوری جایگزین علی اکبر محتشمی پور وزیر کشور شد. در دوره مدیریت نوری در وزارت کشور بود که طرح ادغام ژاندارمری، شهربانی و کمیته انقلاب اسلامی مطرح، تصویب و اجرایی شد.
نقش عبدالله نوری در تشکیل نیروی انتظامی جدید برآمده از سه نهاد انتظامی گذشته، بسیار تاثیرگذار بوده است و بر همین اساس بود که برخی رجال سیاسی کشور با نگاه تردید آمیزی به این اقدام نگریستند. نوری در جریان انتخابات پنجمین دوره مجلس شورای اسلامی به عنوان نماینده تهران از سوی کارگزاران و جناح چپ با حمایت هاشمی رفسنجانی به مجلس راه یافت و دامنه رقابت را آنقدر بالا برد به گونه ای که علی اکبر ناطق نوری به سختی توانست صندلی ریاست قوه مقننه در مجلس پنجم را از آن خود نماید.
عبدالله نوری و وزیر کشور
پس از دوم خرداد ۱۳۷۶ و پیروزی محمد خاتمی باز این عبدالله نوری بود که به عنوان وزیر کشور راهی وزارت کشور اما در ابتدای راه با استیضاح مجلس پنجم که اکثریت آن از جریان راست بودند از کار برکنار شد.
او بلافاصله در اولین انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا شرکت کرد و رئیس شورای شهر تهران شد. نوری با راه اندازی روزنامه «خرداد» آشکارا مخالفت خود را با برخی از اندیشه های حضرت امام(ره) و انقلاب اسلامی در حوزه هایی مانند حمایت از انتفاضه مردم فلسطین و جایگاه ولایت فقیه ابراز داشت و به واسطه ارتکاب برخی جرایم به زندان محکوم شد.
آیت الله مهدوی کنی در کتاب خاطرات خود از تلاش های عبدالله نوری برای جلوگیری از ایجاد آرامش در اصفهان یاد می کند. رد پای نوری را در بسیاری از جریان های پر راز و ابهام می توان دید. باند مهدی هاشمی نمونه ای از آن است.
ادعای نوری در بیگناهی و تبرئه مهدی هاشمی در خصوص قتل مرحوم شمس آبادی در حالی مطرح می شود که وی خود در اعترافاتش که از رسانه ملی پخش شد و در کتاب خاطرات سیاسی محمدی ری شهری وزیر وقت اطلاعات کشور و مسئول پیگیری پرونده باند مهدی هاشمی که توسط امام(ره) ماموریت یافته بود، نیز منعکس شده است.
نکته قابل تامل آن است که مهدی هاشمی در بخشی از اعترافات خود می گوید:
زمانی که می خواستیم مطلب مهمی را به منتظری تفهیم کنیم، نوری را می فرستادیم و پس از مدتی همان سخنان منتظری که توسط عبدالله نوری تفهیم شده بود، از رادیو و تلویزیون پخش می شد.
برخی از تحلیل گران بر این باورند که عبدالله نوری از ابتدا اعتقادات اصیل و روشنی نداشته و برخی از دگردیسی مواضع او سخن می گویند. نوری در جریان محاکمه خود در دادگاه در دفاعیاتش از «لزوم برقراری رابطه با اسرائیل» و «تشکیک و مخدوش کردن برخی نامه های امام(ره) به منتظری و نوعی تطهیر وی» سخن می گوید.
دیدگاه و مواضع او متاثر از جریان موسوم به منتظری است، چرا که او همواره از نیروهای عملیاتی جریان منتظری بوده است.
حجت السلام کدیور منتقد جمهوری اسلامی
حجت الاسلام محسن کدیور نیز به مانند سید جلال الدین طاهری و عبدالله نوری از چهره های منتقد و مخالف در جمهوری اسلامی به شمار می آید. او از جمله روحانیون جوان(متولد ۱۳۳۸ ه. ش) بود که تحصیلات اولیه را در شیراز گذراند و بعد از انقلاب اسلامی، همزمان تحصیلات حوزه و دانشگاه را دنبال کرد.
کدیور گمنام به دلیل ارتباط فامیلی با عطاءالله مهاجرانی(عضو کابینه دولت هاشمی و خاتمی) در زمره حلقه یاران محمد خاتمی پس از استعفا از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در «گروه آئین» در آمد. این گروه تعدادی اعضای مشترک با حلقه کیان داشت.
او در زمره تجدیدنظر طلبانی است که در برابر حکومت دینی از سکولاریسم سخن می گوید و منتقد و مخالف نظام مبتنی بر ولایت فقیه است. کدیور با کتاب نظریه های دولت در فقیه شیعه به نقد آنها پرداخته و ولایت را مغایر جمهوری خواهی و با دموکراسی ناسازگار می داند.
افکار کدیور همانند اندیشه های سروش
افکار و اندیشه های کدیور به شدت متاثر از دکتر عبدالکریم سروش است. مشابهت های نظری و دیدگاه های نامبرده و تاثیر «حلقه کیان آئین» مؤید این نظر است.
چرا که کدیور نیز چون سروش می گوید:
اگر ظواهر دین با عقل ناسازگار به نظر برسند باید این ظواهر را از نو تفسیر کرد. فقه نیاز به بازنگری دارد که مستلزم دانش عمیق هم از فقه و هم از علوم طبیعی و انسانی معاصر است.
تلاش دیگر کدیور آن است که تفسیری از اسلام ارائه کند که با اعلامیه جهانی حقوق بشر سازگار باشد:
هر چند تفسیر رایج از اسلام از بسیاری جهات از آزادی دین و عقیده حکایت ندارد، اما تفسیر دیگری از اسلام که بر اصول اساسی اسلام مبتنی است با آزادی دین و عقیده که در اعلامیه جهانی حقوقی بشر ذکر شده سازگار است.
کانون تمرکز اندیشه کدیور تلاش برای «اثبات غیر عقلانی بودن ولایت فقیه در برابر دموکراسی» است. او در چند کتابی که تاکنون به چاپ رسانده است اهتمام دارد که «فقدان نیاز قرآنی یا عقلانی به ولایت فقیه، و فقدان مدرک در تایید آن را در سنت امامان معصوم خاطر نشان سازد». او می کوشد نشان دهد:
نه قرآن، پیامبر و سنت شیعی، ولایت فقیه را تایید می کنند و نه کاوش عقلی. او ولایت را مغایر جمهوری خواهی می داند و می گوید در حکومت جمهوری مردم برابرند و دارای صلاحیت به حساب می آیند، و رهبران باید به نظر رای دهندگان خود توجه کنند. او عقیده دارد که دموکراسی و ولایت فقیه ناسازگارند، یا باید یک فقیه منصوب از طرف خدا وجود داشته باشد یا یک رهبری انتخابی. به نظر او خدا اداره امور سیاسی را به مردم واگذار کرده است و آنها باید رهبران خود را انتخاب کنند و یک قانون اساسی سازگار با دین داشته باشند.
کدیور بر این باور است:
آیت الله خمینی نخستین فقیهی است که نظریه ولایت فقیه به ذهنش خطور کرده و بعد هم آن را عملی می کند و هرگز نمی توانیم رد پای آن را در مشروطه بیابیم.
کدیور نیز چون سایر تجدیدنظرطلبان، «جدایی دین و دولت را ناگزیر و الزامی» می داند.
او حتی از خاتمی رئیس جمهور خواست که چون لوایح مورد نظرش به تصویب نرسیده، از مسئولیت استعفاء دهد.
آنچه که بیشتر موجب شهرت کدیور بوده است، آثار و نظرات وی نمی باشد، چرا که مخالفت با نظریه ولایت فقیه یا حکومت دینی بسیار پیشتر از او مطرح شده بود، بلکه این ارتباط گسترده با مطبوعات، رفت و آمدهای فراوان به خارج از کشور و بهره گیری از رسانه های دیداری، شنیداری و مکتوب بیگانه و بازتاب گسترده ای که محافل رسانه ای و مطبوعاتی به محاکمه و زندانی شدن او اختصاص دادند بود، به شهرت او انجامید.
او در کسوت روحانیت، ارتباط نزدیک و نسبت با یکی از کارگزاران پر سابقه و پر سروصدای سالیان اخیر(عطاءالله مهاجرانی) به عنوان منتقد نظام جمهوری اسلامی و دفاع از دموکراسی و حقوق بشر، فعالیت سالیان اخیر خود را در این زمینه ها متمرکز کرده است.
انتقادات عمده به دیدگاه های کدیور آن است که مطالعات اسلامی او در حوزه علمیه از عمق و زمان لازم برخوردار نبوده است و براساس دریافت های خود حکم صادر می کند؛ از جمله اینکه او می گوید:
ولایت فقیه به معنای مصطلح کنونی صرفاً مربوط به اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) است؛ در حالیکه بسیاری از فقها و مجتهدان و صاحبنظران اسلامی، بسیار زودتر از امام(ره) مبحثولایت فقیه را در کتب و آثار خود مطرح کرده اند. فرق امام خمینی(ره) با فقهای پیشین آن بود که او توانست این نظریه را عملی کند و نظام جمهوری اسلامی را بر پایه آن بنا نهد.
دیگر آنکه کدیور ولایت مطلقه فقیه را مشابه سلطانیسم می داند؛ در حالیکه سلطانیسم یا تعبیر دیگری که کدیور از آن به خلافت یاد می کند، هیچ نسبتی با ولایت مطلقه فقیه که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران وظایف و اختیارات آن تصریح شده است، ندارد.
اندیشه های سکولاریسمی کدیور
انتقاد دیگر آن است که کدیور در ارزیابی ها و قضاوت های خود، درستی یا نادرستی دیدگاه ها و مدل های حکومتی را براساس دموکراسی و حقوق بشر که هر دو زادگاهشان در غرب بوده است تعریف می کند. این نقض غرض بزرگی است، چرا که جمهوری اسلامی بر اساس ولایت فقیه در ذات خود همه عناصر پیشرفته دموکراسی چون حقوق بشر را دارد و نگاه جمهوری اسلامی بس فراتر از این مقوله می باشد.
و بالاخره نگاه سکولاریستی کدیور مبنی بر جدایی دین از سیاست، بزرگترین خطای فاحشی است که در دیدگاه های او وجود دارد و به مثابه پارادایم حاکم بر اندیشه های او تقلی می گردد.
منبع: جريان شناسي سياسي در ايران دكتر علي دارابي چاپ هشتم ۱۳۹۰