تبلیغات
کد خبر: ۱۹۵۲۸۴

یادداشتی از مرتضی طلایی

مواظب انحرافات در اخلاق سیاسی باشیم / امام(ره) سیاست هابزی را زیر سوال برد

در اسلام سیاست برای کسب قدرت نیست، بلکه این قدرت است که در راستای اصول انسانی و اخلاقی قرآن، برای رشد و اعتلاقی امور جامعه به کار برده می شود. اسلام با بهره گیری از قدرت سیاسی هدف نهایی خود را خارج از منافع عده یا گروه خاصی تعریف می کند و همواره سعی دارد که افراد جامعه را از عالی ترین صفات انسانی برخوردارسازد.

مواظب انحرافات در اخلاق سیاسی باشیم / امام(ره) سیاست هابزی را زیر سوال برد
افکار گروه سیاسی:

مرتضی طلایی در یادداشتی به ضرورت و اهمیت اخلاق در جامعه و به خصوص نظام اسلامی پرداخته است. متن این یادداشت را می خوانید:

امروزه سیاست، به مثابه یک عمل در دنیا از قالبی دوگانه و متفاوت برخورداراست، این دو گانگی تاثیرات فراوانی برزندگی جوامع بشری ازخود برجا گذاشته و نوع نگاه به انسان و نیازهای او و آینده زندگی اجتماعی از بطن این تعابیرشکل می گیرد. اگر بخواهیم تقسیم بندی ای ماهوی از تعابیر این موضوع ارائه دهیم می توان، آن را به دو قسم مجزا و نامرتبط تقسیم کرد:

۱ - سیاست با تعبیری ماکیاولیستی
این سیاست مخالف دین و اخلاق است و مبتنی بر حیله و مکر و فریب و انواع حقه بازی ها و دغلکاری ها است. دراین سیاست فرد می تواند برای رسیدن به اهداف خود ازهرنوع ابزار و وسیله ای استفاده کند. نوع نگاه «هابزی» حاکم براین نوع نگرش، نشان می دهد که اصول اخلاقی و انسانی در فرایندی به دست گیری قدرت به پایین تر رتبه و درجه خود تنزل پیدا می کند. تعبیری که هابز در این خصوص ارائه می دهد، همان مثال معروف «انسان گرگ انسان» است. چنین تعبیری، مفهوم شناسی نفس انسانی را بعنوان شاکله هویت یابی فردی و جمعی، در دنیایی از تناقضات و تضاد های کشنده تعبیر می نماید و هر گونه بی اخلاقی سیاسی را در راستای کسب منافع سیاسی بیشتر توجیه می نماید.

۲ - سیاست با تعبیر اسلامی
اساس این تعبیر از سیاست با توجه به آیات قرآن هیچگاه از مختصات جامعه انسانی و شعور و آگاهی جمعی انسان خارج نیست. هدف این سیاست حرکت به سمت مدینه فاضله و رساندن جامعه به کمال نهایی در اخلاق و فضیلت است. در اسلام سیاست برای کسب قدرت نیست، بلکه این قدرت است که در راستای اصول انسانی و اخلاقی قرآن، برای رشد و اعتلاقی امور جامعه به کار برده می شود. اسلام با بهره گیری از قدرت سیاسی هدف نهایی خود را خارج از منافع عده یا گروه خاصی تعریف می کند و همواره سعی دارد که افراد جامعه را از عالی ترین صفات انسانی برخوردارسازد. برمبنای این نگرش، سیاستمدار اسلامی حق ندارد که خارج ازچارچوب و اصول مسلم دین و قرآن در راستای منافع گروهی یا حزبی خود حرکت کند.

مقایسه این دو رویکرد درفضای سیاسی جابجایی و انتقال قدرت، به وضوح نشان می دهد که غایت و سرانجام جوامعی که ازهر کدام از این رویکرد ها تاثیرمی پذیرند، چه خواهد شد. پیروی جوامع غربی از رویکرد ماکیاولیستی سیاست، به سمت و جهتی حرکت کرد که واضح ترین نتیجه آن درگذشته علاوه بر پدیده استعمار و استثمار، وقوع دو جنگ خانمان سوز جهانی بود که کشورهای زیادی با آثار آن تا سال های بعد درگیر بودند. مقایسه این نگاه با نگاهی که در اسلام در خصوص سیاست وجود دارد، به خوبی مرزهای تفاوت را آشکار می کند. بنیان سیاست در اسلام، برمبنای اخلاق محوری و برجسته سازی اصول و ارزش های انسانی بنا شده است. نوع نگاه قرآن کریم به سیاست برارزش محوری و احترام به انسان به عنوان بنیان جامعه و خواست خیر عمومی برای آن است که شاهد قطعی آن آیه ۷۵ سوره مبارکه اسراء است: «و لقد کرّمنا بنی آدم و حملناهم فی البرّ و البحر و فضّلناهم علی کثیر ممّن خلقنا تفضیلا…» اسراء / ۷۵.

با توجه به این آیه و دیگر آیات، عنایت ویژه قرآن به ساختار جامعه همواره مبتنی بر اصل سلامت جامعه و تامین بودن آن در پناه اصول و ارزش های اخلاقی بوده است که به مراتب در قرآن کریم از آن نام برده می شود. تحقیقات قرآنی نشان می دهد که بخش اعظمی از آیات مبارکه قرآن به مسائل اجتماعى که مهم ترین آن مسائل سیاسى است، اختصاص یافته است.

از دیدگاه قرآن کریم سیاست عملی است که به عنوان پاداش به کسانی خواهد رسید که عمل نیکو داشته باشند و از سنن نیکو پیروی کنند، چنان که خداوند در آیه ۵۵ سوره مبارکه نور به خوبی به این موضوع اشاره می کند: «وعدالله الذین امنوا منکم و عملوا الصالحات لیستخلفنهم فی الارض کما استخلف الذین من قبلهم ولیمکنن لهم دینهم الذی ارتضی لهم و لیبدلنهم من بعد خوفهم امنا یعبدوننی لایشرکون بی شیئا» براساس این آیه شریفه خداوند وعده حکمرانی و خلافت خود را به کسانی می دهد که به عمل صالح و انجام کار نیکو اقدام کنند. از این دست آیات فراوان دیگری نیز در قرآن کریم یافت می شوند که عمده تاکیدات به تعبیری، بر محوریت اخلاق در سیاست و رجحان ارزش ها و اصول انسانی و اخلاقی بر امور دنیوی و بی ارزش سیاست است.

وارد شدن اندیشه اخلاقی سیاست در اسلام به بطن مفهوم حکمرانی در طول قرون متوالی سیری تحولی را پشت سرگذاشته است که امروزه تکامل آن را در اندیشه سیاسی حضرت امام(ره) و مقام معظم رهبری به صورت آشکار وجود دارد.

نوع اندیشه حاکم بر رفتار سیاسی پیامبر و امامان، حاکی از پافشاری و استمرار بر اصولی اساسی بوده است که از آن تعبیر به سیاست اخلاقی می نماییم. اخلاق گرایی سیاسی و فاصله گرفتن از سیاست ماکیاولیسیتی رایج در غرب در ایران حداقل قبل از پیروزی انقلاب اسلامی هیچ گونه جایگاهی نداشت. با پیروزی انقلاب اسلامی و گسترش و اشاعه اصول ارزشی و اخلاقی قرآن کریم به واسطه نوع نگاه دین مدارانه حضرت امام به اصول سیاسی و پیروی ایشان ازسنت پیامبر و آموزه های صریح و روشن قرآنی، تعبیر ماکیاولیستی و هابزی قدرت و سیاست دچار تغییرات بسیار جدی شد که ثمرات ارزنده آن امروزه به وضوح قابل مشاهده است.

در روند حکومت اسلامی همواره باید مراقب بود که خطر انحراف و حرکت به سمت بی اخلاقی سیاسی، به عنوان تهدیدی جدی همواره نظام های سیاسی اسلامی را به چالش می کشاند. به گواهی تاریخ هرگاه که کارگزاران نظام اسلامی از ارزش های اصیل انسانی و الهی عدول کرده و نیل به هدف را به هر وسیله ای توجیه کرده اند منفور و مذلول جامعه شده اند. نگاهی به پیشینه تاریخی و سیاسی حکومت ها از صدراسلام تا کنون نمود بارز این امر است و دلیل آن، این است که اسلام بعنوان دینی انسان مدار و اخلاق محور اندیشه نیل به هدف را به هر وسیله و قیمتی نمی پذیرد.

رفتار حضرت علی(ع) در برخورد با مسائل پیش روی نظام سیاسی نمونه ای بارز، از این اصل الهی و اسلامی است. در اندیشه سیاسی اسلام، اخلاق سیاسی و سوء استفاده از قدرت به عنوان امری قبیح در نظر گرفته می شود و به هیچ عنوان تأیید نمی شود.

ضرورت داشتن نگاهی اسلامی و دینی به سیاست، مسئله ای است که وجود آن برای استمرار حکومت اسلامی لازم و می بایست آن را به عنوان یکی از الزامات حکمرانی خوب در سطوح مختلف حاکمیت درنظرگرفت، چرا که انحراف از اندیشه های الهی و اخلاقی در اداره امور جامعه علاوه بردور شدن ازهدف غایی و الهی مکتب اسلام، بی اعتمادی بین مردم و حکومت را به صورت فزاینده ای ایجاد می کند و این نكته ای است كه رهبر معظم انقلاب بارها به آن تاكید داشته اند.

تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
ارسال نظرات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات