سبحانی: اطلاعاتی درباره جریان انحرافی ندارم
انتقاد از سیاست هااقتصادی کنونی، درهم تنیدگی شاخص های اقتصادی، سیاسی و فرهنگی، انتقاد از نگاه فرد گرایانه و تاکید بر اصالت جمع، عدم اعتقاد به ستاد های انتخاباتی، تاکید بر یارگیری فکری، بی اطلاعی از جریان انحرافی، تاکید براجرای اقتصاد اسلامی، رد تقلب در انتخابات، تمکین به قانون و انتقاد از کارکرد کنونی احزاب از مهمترین سر فصل های گفتگو با حسن سبحانی است.
به گزارش افکارنیوز،دکتر حسن سبحانی استاد تمام اقتصاد دانشگاه تهران معتقد است: ارتباط با توده را بلد است و تنها شعارهایی را سر می دهد که بتواند آن ها را عملی کند و پیروزی را به آخر خط رسیدن نمی داند. سبحانی می گوید بارش را با نخبگان تقسیم می کند و برای هر ایرانی ۵ ریال هزینه می کند. شعار دولت قانون سبحانی، دولت اقتصادی بدون ربا همراه با قانون گرایی، حق جویی و اخلاق محوری است
سبحانی متولد دامغان است، دوران کودکی خود را در خانواده ای پایین تر از سطح متوسط گذرانیده و می گوید: ارباب زاده نبودم، باید همیشه کار می کردم تا بتوانم تحصیل کنم و به همین علت توده مردم را درک می کنم. سوابق اجرایی چون رئیس کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی، نماینده مردم دامغان در ادوار ۵ و ۶ و ۷ مجلس شورای اسلامی، عضو ناظر مجلس شورای اسلامی در شورای پول و اعتبار، عضو ناظر مجلس شورای اسلامی در شورای اقتصاد، رئیس کمیسون تلفیق بودجه مجلس شورای اسلامی، رئیس کمیسیون تلفیق برنامه چهارم توسعه سبب شده تا دغدغه اصلی وی ترمیم اقتصاد موجود باشد تا از بستر
اقتصاد صحیح مشکلات حوزه های فرهنگی، سیاسی و اجتماعی بهبود یابد.
مشروح مصاحبه با حسن سبحانی را در ادامه می خوانید:
دکترسبحانی می توانست همانند ادورار قبل به عنوان یک فعال سیاسی در انتخابات حضور داشته باشد و یا از فردی حمایت کند. چه نکته مهمی را مفغول دیده اید که می خواهید وارد این عرصه شوید. وقتی شما شخصا وارد شدید مشخص است دغدغه ای وجود داشته است. دغدغه شما چیست؟
نکته ای که می توانم به عنوان یکی از مهمترین محور های تصمیم به این اعلام آمادگی بگویم این است که از نظر من توسعه یافتگی امور کشور یک مجموعه درهم تنیده است که درست است وجوه مختلف داد، اما این وجوه از هم غیر قابل تفکیک نیست. اگر وجه سیاسی یا فرهنگی برای مسائل توسعه کشور قائل باشید این امور غیر قابل تفکیک از یکدیگر است، در عین حال در گذر زمان از شرایطی برخوردار است که از زمانی تا زمان دیگر از هم متفاوت است.
نمره توسعه در ایران ۴۰ از ۱۰۰ است
ایران کشوری در حال توسعه است و در مقایسه با کشوری که توسعه یافته است؛ اگر آن کشور نمره ۸۰ در توسعه بگیرد ایران نمره ای بین ۳۰ تا ۴۰ می گیرد. کشورها در درجه توسعه یافتگی بر روی طیفی حرکت می کنند ما هم بر روی این طیف جایگاهی داریم. اما نکته مهم این است که وجوه مختلف امر توسعه درهم تنیده و غیر قابل تفکیک است؛ این حرف من معنایش آن است که اگر امتیاز و نمره ای به اقتصاد می دهیم باید تا حد نسبتا زیادی مشابه آن نمره را به امور فرهنگی و سیاسی بدهیم. نمی شود خیلی اختلاف فاز داشته باشند و کشور روی طیف توسعه یافتگی جایگاه و امتیازی برای خود دارد.
نامتناسب بودن سیاست های اقتصادی با شرایط کشور
نکته دوم مکمل نکته اول است. ما به بیانی حدود ۲۰ سال به دنبال توسعه یافتگی هستیم اما واقعا سوال این است چرا این دوره تا این حد طولانی شده است؟ برداشت علمی و تجربه من این است که ما چون شرایط هر مرحله ای از کشور را به لحاظ برخورداری از نمره توسعه یافتگی خوب ارزیابی نکرده ایم، سیاست متناسب با آن را، برای حرکت دادن از جایی که بوده به سمت نقطه بالاتر اتخاذ نکرده ایم.
مثلا در دوره قاجاریه در حالی که بیش از ۹۰ درصد مردم بی سواد بودند، عده ای از مشروطه خواهان به دنبال این بودند که ایران را همانند اروپای آن زمان بکنند. بدیهی است آن شرایط متناسب با سیاست کشور نبود.
اقتصاد فعلی ایران هر نمره ای که بگیرد محصول همه این ۳۲-۳۳ سال است
در بعد از انقلاب هم چنین سیاست هایی دیده می شود. سیاست های که در ۲۵ سال گذشته بعد از جنگ در اقتصاد اتخاذ کردیم تحت عنوان سیاست اصلاح ساختار برنامه ریزی در کشور، البته در دولت سازندگی خیلی در قانون برنامه گنجانده نشد و فقط اجرا شد اما در دولت اصلاحات در قوانین برنامه های سوم و چهارم جا خوش کرد و در دولت مهرورزی بی مهابا و بدون احتیاط تعدادی از آن ها اجرایی شد. بنابراین اقتصاد فعلی ایران هر نمره ای که بگیرد محصول همه این ۳۲-۳۳ سال است.
از این نظر چون نمره خوب نمی گیرد اشکال را بر عهده نامتناسب بودن سیاست های اقتصادی با شرایط کشور می دانم. بدیهی است با مقدمه اول که فرهنگ و سیاست متاثر از اوضاع اقتصادی است؛ اگر اقتصاد به لحاظ شاخصی مشکل دارد فرهنگ هم به لحاظ شاخص مشکل خواهد داشت. از مجموع بینش و نگاه کسانی که خود را مطرح کردند و یا داوطلب هستند بر می آید که یا در تایید و حمایت از سیاست های حاکم گام برداشته اند و یا آن را ادامه خواهند داد. به نظر من استمرار این سیاست ها استمرار توسعه نیافتگی است. هیچ فردی نمی تواند نسبت به سرنوشت کشور که برگرفته از یک انقلاب دینی و مجاهدت شهدای انقلاب و جوانان است بی
تفاوت باشد.
جعبه سیاه نیستم / با سیاست های جاری کشور سر و سری نداشتهام
این شاخص ترین قاعده ای است که مرا به این تصمیم واداشته است. این حقیر جعبه سیاهی نیستم و افکار و دیدگاهایم را در سال های طولانی در کتاب هایم عنوان کردم. در گذشته هم بارها گفته ام که با سیاست های جاری سر و سری نداشته و رابطه خوشی برقرار نکرده ام. می خواهم بگویم در عرصه عمل این شاخص ها خوب نشان نداده که من را وادار می کند به امید تغییر ریل در این سیاست ها گام بردارم.
رفع فقر معیشتی از اولین گام هایی است که در تفکر توسعه باید دنبال شود
شما را به عنوان اقتصاددان می شناسیم. در این دوره انتخابات ریاست جمهوری چند نفر اقتصاددان دیگر هم مطرح هستد. تفاوت عمده شما تاکید بر اقتصاد با نگاه به حوزه معیشت است که می تواند متغیر موثری در رای مردم باشد. وضعیت اقتصاد کنونی قابل مشاهده است با توجه به همبستگی میان اقتصاد و دیگر حوزه ها چه اتفاقی افتاد که توانست وضعیت فرهنگی و سیاسی را تحت تاثیر قرار دهد و وضع کنونی را شاهد باشیم؟ شما آمده اید که اقتصاد را اصلاح کنید تا فرهنگ هم اصلاح شود؟
سوالات شما، سوالات کلان اقتصادی است. پیدا شدن راه حل برای این سوالات یادآور این جمله معروف است که «چون که صد آید ۹۰ هم پیش ماست». مسائل معیشتی مردم بسیار مهم و حیاتی ولی در عین حال مقدماتی برای توسعه کشور است. رفع فقر معیشتی از اولین گام هایی است که در تفکر توسعه باید دنبال شود. گفتمان دولت، اصول و مبنای قانون اساسی است. از این جهت است که نظام اقتصادی قانون اساسی نظامی بر اساس رفع نیاز های اساسی مردم است. معیشت در این نگاه یکی از مهم ترین جایگاه ها را دارد، اما این نگاه فقط معیشت نیست و باید مستلزم به وجود آوردن شرایطی باشد که در بلند مدت استعداد بالقوه نیروی انسانی
و امکانات را به فعلیت برساند. مقوله پیچیده ای است و سطوح خرد و کلان دارد. برنامهریزی سیستمی می خواهد که برخوردار از ساده انگاری نباشد در عین حال پشتیبانی میخواهد که تفکر حل مسائل اقتصادی کشور را که به شدت به هم پیچیده شده، در کوتاه مدت نداشته باشد.
تغییر ریل در اقتصاد ایران سالها طول می کشد
با توجه به مشکلاتی که در شرایط فعلی با آن مواجه هستیم، تغییر ریلی که گفتم، اگر با عنایت خدا شروع شود چند سالی طول می کشد تا موثر واقع شود و مسائل اقتصادی فعلی را مهار کند تا بتواند تغییر ایجاد کند. باید حداقل هایی در زندگی مردم مد نظر باشد، اما راه توسعه یافتگی راهی نیست که در کوتاه مدت همه مسائل اقتصادی مردم را حل کند. الان نیز به علت مسیری که آمده ایم به اینجا رسیده ایم.
نسبت این اقتصاد با مسائل فرهنگی چیست؟ اعتقاد شما شروع اصلاحات فرهنگی و اجتماعی است اما سوال اینجاست که چه اقتصادی را در نظر گرفتم که اکنون به اینجا رسیدیم؟
در گذشته کسانی واژگان خوبی چون سازندگی، اصلاحات و عدالت را به کار بردند ولی الان شاهد شرایط موجود هستیم. علی غم تلاش های فراوان به شرایطی رسیدیم که الان شاهدش هستیم.
با تاسی از دین که می گوید " نزدیک است که فقر به کفر منجر شود " یا " جامعه ای که مبتلا به ریا باشد هلاک خواهد شد ". این شرایط را فراوان در اقتصاد فعلی می بینیم. سیاست هایی که درمقابل مفاهیم دینی بوده از جمله سیاست بیش از حد متعارف توجه به فرد گرایی، که اصالت فرد ر ا پررنگ کرده است. در فرهنگ هم توجه به فرد گرایی و اصالت فرد، فرهنگ را نشانه گرفته است. جامعه ای که مبنایش اصالت فرد بوده و برای جمع اصالتی قائل نباشد، جمع را تحت تاثیر خود قرار می دهد. اکنون در اقتصادی و فرهنگی که صحبت از ارزش های دینی کردیم به جایی رسیده ایم که حتی بر زبان عالی ترین رهبران ما وجود مشکلات ژرف
فرهنگی است.
بعد از این همه تلاش احساس می کنیم اگر مختصر اعانه ی شب عید به مردم ندهیم بسیار در مضیقه خواهند ماند. آنچه که باعثاین وضعیت سیاسی و فرهنگی شده، اتخاذ سیاست های تغیر ساختار بر مبنای لیبرالیسم است که ما این کار را انجام داده ایم. البته اینجا کشوری دینی است و کسی علنا و رسما مبتنی بر لیبرالیسم عمل نمی کند. اما نیاز نیست اسم آن را بیاوریم مهم این است که آن را عمل کنیم که ما این کار را انجام دادیم.
آقای سبحانی! رقبای شما در انتخابات آتی از نحوه اجرا و ادامه برنامه های اقتصادی که شما آنها را لیبرالیستی می خوانید صحبت می کنند، در حالی که شما اساس این برنامه ها را اشتباه و باعثتخریب می دانید. در این فضا مهمترین رقیب را چه کسی می دانید و چه کسانی اگر بر سر کار آیند این تخریب را بیشتر انجام می دهند؟
من ایجابی صحبت می کنم و با افراد کاری ندارم. فرهنگ، اقتصاد و سیاست کاملا در هم تنیده و غیر قابل تفکیک هستند. من گاهی سر کلاس ها به شوخی می گویم اگر مارکس نگفته بود اقتصاد زیر بنا است، که ما متهم به طرفداری از مارکس نشویم، اسلام می گوید اقتصاد در حد زیر بنا است. در احادیثآمده است خدایا ما از ترس فقر به تو پناه می بریم. مساله این است که ما به دنبال اقتصاد اسلامی هستیم.
از این زاویه قانون اساسی را نسخه ای از اقتصاد اسلامی می دانیم که محل اتفاق همه است. قوانین کشور ذیل آن سنجیده و تصویب می شود و من آن را مترقی می دانم. ما دولت قانون تشکیل می دهیم و گفتمان این قانون هم، اصول و مبانی قانون اساسی است. در بعد برنامه های اقتصادی، اقتصاد قانون اساسی را به عنوان نماینده ای از اقتصاد اسلامی دنبال می کنیم. بنابراین همه کسانی که از این مقوله حمایت نکنند یا به نحوی تلویحا مقابل این قانون باشند باعثتخریب می شوند.
شعار من «دولت قانون» و «اقتصاد بدون ربا» است
شعار دولت شما چیست؟
اسم دولت، دولت قانون است و شعار دولت اقتصاد بدون ربا، همراه با قانون گرایی، حق جویی و اخلاق محوری.
شما در قامت یک استاد دانشگاه وارد عرصه رقابت می شوید. مردم به چه دلایلی باید به شما اعتماد کنند؟ چه خطری از سوی افراد دیگر حس می شود که مردم را قانع کند برای روی کار نیامدن آنها به شما رای بدهند؟ بالاخره افرادی که در آن مقطعی که شما می گویید مسیر حرکت کشور به خصوص در حوزه اقتصاد منحرف شد، در مصدر کار بودند، برای تغییر ریل خطر جدی تری هستند و ممکن است کسانی که روی کار بیایند که این تغیر ریل با سرعت بیشتری انجام شود؟
دو گروه را باید در نظر بگیریم. کسانی که برنامه ریزی کردند و این مسیر را گذاشتند و گروهی که مجری این برنامه ها هستند. کسانی که برنامه های اقتصادی کشور را نوشته اند با نیت های خوبی این کار را کرده اند، اما باید به کارکرد ها توجه کرد. این برنامه ها، برنامه هایی است که برای آن بسته های سیاستی در نظر گرفته شده است. یعنی کوچک سازی دولت، هدفمندی یارانه ها، اصلاح تعرفه ای بازرگانی، اصلاح نرخ ارز و اصلاح قیمت ها. علی رغم ادعای همه کسانی که برنامه ریزی کرده اند و آن را برای شرایط ایران مناسب دیده اند تجربه عملی می گوید نتایج اجرای این بسته ها مناسب نبوده است. الان شاخص های
اقتصادی بیانگر این است. اگر سهم کمی هم برای سیاست در نظر بگیریم شرایط خیلی وخیم تر است که بگوییم عوامل غیر اقتصادی دخیل بوده اند. بدیهی است حضور تلویحی این تفکر در هر برنامهریزی معطوف به هر داوطلب باشد از نظر من برنامه مناسبی برای شرایط ایران نیست و نامتناسب است.
اگر حول حوش قانون نباشیم ره به جایی نمی بریم / دست دولت در اصلاح قوانین باز است
مشکلی که در برنامه ریزی داشتیم اتکا بر نگاه فرد گرایانه بوده و مشکلات حاضر بخش زیادی به نحوه اجرا و مجریان و بخشی به سیاست گذاران برمی گردد، چگونه می شود برای اجرا کاندید شوید اما نگاهتان تصحیح برنامه ریزی باشد، برنامه توسعه ۵ ساله کاملا با نگاه لیبرالیستی شکل گرفته است نمونه آن اصل ۴۴ قانون اساسی و اصلاحی که صورت گرفته است. شما با این دست برنامه ریزی های کلان چه خواهید کرد؟
این سوال دو قسمت دارد. در قسمت اول قوه مجریه پیشنهاد کننده لوایح به مجلس است. در خصوص لوایح مهمی مثل لایحه بودجه منحصرا قوه مجریه این لایحه را به مجلس می دهد. لایحه برنامه معمولا از سوی دولت طراحی می شود. ما که قصد نداریم کشور جدیدی تاسیس کنیم. کشور با قوانینی که دارد اداره می شود و معتتقدیم با رفع بعضی از این کاستی ها می توان آن را کارامد تر کرد. من به لحاظ اینکه با مطالعه زیاد ضرورت این مرحله از حیات سیاسی کشور را توجه به قانون و قانون گرایی دانستم به قوانین موجود تمکین می کنم؛ اگر حول حوش قانون نباشیم ره به جایی نمی بریم. اما این به آن معنا نیست اگر انتقاداتی
کارشناسانه پس از مراجعه به عقل جمعی برای اصلاح برخی از قوانین وجود داشته باشد دولت دستش بسته باشد. هم در بودجه و هم برنامه پیشنهادهایی کاملا مشخص دارم که به اصطلاح وضع موجود می انجامد. اگر قانون را اجرا نکنیم به این دلیل که آن را قبول نداریم خلاف سنت خواهد بود. معتقدم با تعامل با نمایندگان می توان همه یا بخشی از آن را اصلاح کرد. این مساله در خصوص قانون هدفمندی یارانه ها هم مطرح است که دو سال از اجرای آن گذشته و شرایط اجتماعی و اقتصادی و سیاسی به واسطه اجرای آن نسبت به دو سال قبل تفاوت هایی داشته است. باید آسیب شناسی نسبت به اصلاح قانون را از طریق مجاری قانونی برنامه
ریزی واعمال کرد.
تردیدی نیست که شما از مسیر قانون پیش می روید. اما برنامه بالادستی داریم که به شکل ساختاری با آنچه در ذهن شما است تعارض دارد، چگونه می شود دولت شما با نگاه جمع گرایانه از دالان همین برنامه توسعه عبور کند. اکنون با هدفمندی یارانه ها و خصوصی سازی مواجه هستیم. که نقطه مقابل نگاه شما است. به نظر میرسد لازم است تغیرات جدی در حوزه برنامه ریزی شکل بگیرد.
من با برنامه بالاتر از توسعه ۵ ساله هم مشکلی ندارم. از این جهت که این قوانین از کلیت برخوردار هستند و مشکلی برای اجرا ندارند. مثلا سیاست های رهبری در بخش اداری، انرژی و چشم انداز ۲۰ ساله آن قدر از کلیت برخوردار است که هر اقدام متناقضی را هم می شود به نحوی به آن ربط داد. فکر نمی کنم با برنامه بالا دستی بالای برنامه ۵ ساله مشکلی وجود داشته باشد.
در ذهنیت قوه مجریه و مجلس برنامه ۵ ساله یک کتاب ۲۵۰ صفحه ای است که حاوی سیصد چهارصد ماده است، که برای همه شئون نوشته شده است. اما به نظر من برنامه هم به لحاظ تئوریک و هم عملی اینگونه نیست. برنامه مجموعه اولویت ها است که ۱۵ تا ۲۰ اولویت کشور را برای یک دوره ۵ ساله معین کرده است. مملکت قوانین عادی دارد که با آن اداره می شود ما معمولا مسیرهای غلطی را شروع می کنیم و ذیل آن، تفکر و امکاناتمان را معطوف به آن می کنیم. تجربه من می گوید اگر لایحه ای سنجیده و از سوی قوه مجریه ارائه شود با کمترین تغیرات از تصویب می گذرد. نقش کارشناسی دولت در قانون گذاری بسیار مهم است. در برنامه و
بودجه درخصوص هدفمندی یارانه ها و قانون اجرای اصل ۴۴ به اندازه کافی زمان گذشته و کسانی که باور نداشتند این خسارت ها وجود داشته باشد الان این خسارت ها را می بینند.
درباره هدفمندی در نامه ای که به رئیس دستگاه قضا نوشتم پیش بینی وضعیت موجود را کرده بودم
آنچه را که در خشت خام می بینند جهان در آیینه نمی بیند. ما درباره اصل ۴۴ همین را گفتیم. در خصوص هدفمندی هم پیش بینی این وضعیت را می کردیم، در نامه ای که به قوه قضایی نوشتیم و در خصوص عواقب تصویب آن توضیح دادیم و گفتیم اگر تصویب شود جرم خیز است و شما در آینده مجرمانی را محاکمه می کنید که قاضی شما می داند که این مجرم به واسطه این قانون که او را به فقر مبتلا کرده است دست به ارتکاب جرم زده است.
شما گفتید با سیاست بالا دستی مشکلی ندارید. سیاست کلی اصل ۴۴ و آنچه ابلاغ شده بعد از اصلاح قانون اساسی به عنوان سند بالا دستی است.
کسی که با عنایت خدا و پشتیبانی مردم این مسئولیت را بر عهده می گیرد، یکی از مفاد سوگندنامه اش پرهیز از استبداد رای است. قرار نیست افراد هرچه را می پسندند اجرا کنند. بین قانون سیاست های اصل ۴۴ و خود سیاست های اصل۴۴ باید تفاوت قائل شد. انصافا در سیاست های اصل ۴۴ در بند الف تاکید فراوانی بر بخش خصوصی شده است. آنچه که قانون شد و آنچه ک در عمل اجرا شد انصافا خیلی هم منطبق با اصل سیاست ها نیست.
شما با اصل سیاست اصل ۴۴ مشکل ندارید. از آنجایی که به صورت ریز و قانونی در مجلس درآمده است؟
با آنچه سیاست های رهبری و قانون است به خاطر کار جمعی موافق هستم. انسان اگر در یک موردی اختلاف نظر داشته باشد قرارنیست فقط مسائل خود را دنبال کند. ولی سیاست ها با قانونی که شکل گرفته تفاوت های معنا داری دارد.
در دولت قانون دکتر سبحانی مجلس چه جایگاهی دارد و اگرمجلس در برنامه ای با شما مخالفت کرد، شما در این جایگاه با مجلس چه می کنید؟
سوال سختی است. در بخش اول گفتم، ما جامعه توسعه نیافته ای هستیم؛ این طور نیست که بگوییم قوه مجریه و قضاییه و مقننه توسعه یافته اند، اما توده مردم توسعه نیافته تلقی کنیم؛ وقتی می گوییم توسعه نیافتگی این در همه قسمت ها وجود دارد. یکی از ضعف های ما وجود نظام بوروکراسی در ایران و موانع توسعه سازمان اداری است. مجلس هم با همان دیدگاه وهمین ضعف تشکیل شده است. کما اینکه این ضعف در قوه قضایی هم دیده می شود. این طور نیست که یک دولت امکان کارامدی داشته باشد ولی قانونگذاری مشکل داشته باشد. در مواردی هم ممکن است مجلس متاثر از اجرا، مشکل داشته باشد و تحت تاثیر آن قرار بگیرد. به هر
حال ما قوانینی تعریف کردیم؛ من مجلس را خوب می شناسم. ما قبول کردیم که یک مجلس داشته باشیم و با همین سیاست قبول کریم مردم نمایندگانی انتخاب کنند و به مجلس بفرستند. به خاطر توسعه سیاسی ما که در این حد است؛ این مجلس به عنوان تبلور افکار عمومی است.
دولت برای اصلاح روند تقنینی کشور باید در سازمان نمایندگان پارلمانی خود تجدید نظر کند
من معتقد به تقلب و تخلف نیستم، مردم نمایندگانی را انتخاب می کنند و به مجلس می فرستند. همه باید تلاش کنیم همین وضع موجود را ارتقا دهیم، نباید کسی ادعا کند من در ۸ سال کشور را توسعه یافته می کنم. مهم این است که از این نقطه ای که هستیم بالاتر رویم. البته من فکر میکنم روش هایی وجود دارد که به کارآمدتر شدن مجلس از طریق قوه مجریه کمک کند. میتوانم مثال هایی بزنم که چه کارهایی می شود انجام داد. دولت اگر لوایح کم و سنجیده ارائه کند و به خصوص در سازمان نمایندگان پارلمانی خودش تجدید نظر کند می تواند مصوبات مجلس را کارآمد تر بکند. دولت با ظرفیت های یک مجلس با درجه توسعه یافتگی
ایران می تواند فعالیت کند و خیلی انتظار معجزه نباید داشته باشیم.
یعنی نگاهی که شما سابقا داشتید که هر نماینده مجلس یک نماینده ملی است نه فقط نماینده شهر و استان خودش، در دولت هم هر وزیر قبل از آنکه وزیر باشد عضوی از هیئت دولت است.
مطابق قانون اساسی وزرا در مقابل تصمیمات هیئت وزیران مسئول هستند.
قانون اساسی یک مهم فراموش شده، عمل نشده و مغفول مانده است
چه تضمینی برای این ایده های جدید وجود دارد، اکنون که در یک مقیاس بین المللی رقابت می کنیم، چقدر زمان داریم که یک ایده جدید را تجربه کنیم. آیا از همسایگانمان عقب نمی افتیم؟
الان ۲۵ سال سیاستهای اقتصادی و فرهنگی در حال اجرا است. این به آن معنا نیست که افرادی مدام برای آن ۲۵ سال تلاش کردند. ریل هایی درسال های اول گذاشته شده و روی آن حرکت شده است. باید نقطه عطفی داشته باشیم تا جامعه راهش را طی کند. آنچه مهم است جامعه الگویی به نام اسلام دارد ما یک کشور صرفا اقتصادی نیستیم که بخواهیم به توسعه اقتصادی بدون توجه به فرهنگ و سیاست برسیم. قانون اساسی یک مقوله و برنامه جدید نیست. یک مهم فراموش شده وعمل نشده است که مغفول مانده است. ثمره خون شهیدان است و چون مورد وفاق همه است فقط نیاز به همکاری دارد. تا هرجا که توانستیم عمل می کنیم و پیروز هستیم.
بنده صرفا برای صحبت کردن داوطلب نشده ام و پیروزی را به آخر خط رسیدن نمی دانم. اگر صحیح و متناسب با ارزش های دینی عمل بکنم پیروز هستم حتی اگر به آخر خط نرسم. اگر آنچه را که می گویم متاثر از کردار های دینی نباشد شکست خورده ام حتی اگر به آخر خط رسیده باشم.
وقتی گفتم بانکها بر محور ربا می چرخند در تلویزیون بایکوت شدم
شما به عنوان یکی از منتقدان دوران اصلاحات شناخته می شوید. در ابتدای این دولت هم به فراخور نقدهایی که داشتهاید ویکی ازمهم ترین آنها هدفمندی یارانه ها بود. یکی دو سال است ساکت شده اید، علت چیست؟
ساکت نشده ام. مجاری ارتباطی من رادیو تلویزیون و مطبوعات بود. رادیو و تلویزیون در مجموع نسبت به بعضی از نیروهای انقلابی از جمله من استفاده ابزاری داشته است؛ در جاهایی که فرض می کرده صحبتهای من در جهت منویات آنهاست از من استفاده کرده است. در یکی از برنامه هایی که با مدیرعاملان بانکها درشبکه ۲ صحبتی داشتم که در آنجا به صراحت اعلام کردم بانکها بر محور ربا می چرخند. از آن جلسه به بعد ابزار تلویزیون از من گرفته شد. البته صدا و سیما می تواند شواهدی دال بر نقد حرفهای من بیاورد. مثلا دعوت به شبکه قرآن در ساعت ۱ بامداد!
با روزنامه های موصوف به اصولگرا کمتر تماس داشتم / از وقتی اعلام کاندیداتوری کردم تلویزیون چند بار مرا دعوت کرده که نپذیرفتم
درخصوص روزنامه ها؛ کسانی که می خواستند با من گفتگو کنند به آنها نه نگفتم چراکه هیچ روزنامه ای را حق یا باطل مطلق نمی دانم و با روزنامه های اصولگرا و اصلاح طلب صحبت کردم. البته درسالهای اخیر با روزنامه های موصوف به اصولگرا کمتر تماس داشتم. در سه سال گذشته خودم با سه روزنامه جمهوری اسلامی، همشهری و جام جم همکاری داشتم. در روزنامه جمهوری تا سال گذشته یک ستون داشتم، در روزنامه همشهری در خصوص مسائل اقتصادی و در روزنامه جام جم درباره الگوی ایرانی اسلامی و پیشرفت یادداشت می نوشتم. از بهمن پارسال چون می دانستم وارد صحنه انتخابات می شوم بدون آنکه کسی دلیلش رابداند نوشتن
در این روزنامه ها را قطع کردم تا مبادا در ذهن خودم بگنجد که شاید از این فرصت سوء استفاده می کنم. از دی ماه امسال که اعلام کاندیداتوری کردم تلویزیون چند بار مرا دعوت کرد اما نرفتم چون من اعلام کردم می خواهم کاندیدا شوم این را فرصتی نابرابر با بقیه کاندیداها می دانستم. تا آنجا که امکان بود صحبت کردم و آنجا هم که فرصت نبود، شخصا در مطبوعات یادداشت می نوشتم.
چرا روزنامه های اصولگران کمتر سراغ شما آمدند؟
نمی دانم. البته با یکی از روزنامه های اصولگرا فروردین در خصوص کار، تولید ملی و بیانات رهبری همکاری داشتم. من از مصاحبه های تلفنی پرهیز کردم اما اگر مجموعه سوالاتی به صورت مکتوب باشد برای آن وقت می گذارم.
اصولگرا و اصلاح طلب هیچکدام منشور و یا برنامه ای ارائه نکرده اند / اختیارم را به اینها نمی دهم
دکتر سبحانی معتقد است که هیچ یک از دو طرف را حق یا باطل نمی داند. آیا این به این معنا است که خود را مستقل معرفی کرده اید که نسبتی با این دو جریان ندارد؟
نه از اصولگرا و نه از اصلاح طلبان منشور، اصول یا برنامه ای که متوجه شوم چه می گویند، ندیده ام. قطعا اختیار خودم را، به جریان هایی که عقبه آن آدم هایی هستند که امروز یک چیز می گویند فردا ممکن است آدمها عوض شوند و چیز دیگری بگویند قرار نمی دهم. اگر کسی مطلبی را منتشر کند روال فکری و موضعم را نسبت به آن اعلام می کنم.
بالاخره این افراد و گروه ها در طول این دو سه دهه یک عملکرد و یک مشی و مرامی دارند. برآیند وضع رویکرد و عملکرد آنها را که می شود سنجید. بالاخره در مجموع دو گرایش و مزاج سیاسی کلی در کشور وجود دارد. شما خود را به هیچ کدام از این دو گرایش نزدیک نمی بینید؟
وقتی می گویم مستقل هستم یعنی تفکر و روال فکری خودم را دارم. اگر دیگران مکتوب اعلام موضع کنند و بیان کنند می گویم با این موافق هستم یا به آن نقد دارم. من روی آدمها صحبت نمی کنم. من نمی دانم آدمها چه فکری می کنند.
نگاهتان به احزاب هم همین گونه است؟ آیا دولت شما یک دولت غیر حزبی است؟
نگاه به احزاب در کشوری مانند کشور ما که احزابش به انتخابات متکی است، باید مورد تشریح قرار گیرد. من به حزبی که در چارچوب قانون اساسی شکل بگیرد مقید هستم. احزابی که الان وجود دارند ضمن اینکه قائل به وجودشان هستم اما ا حزاب فعال و کارآمدی نیستند. در زمان انتخابات بعضی احزاب به وجود می آیند و بعضی هم که وجود داشتند اسم و رسمشان پیدا می شود. ۴ سال که از یک دولت و مجلس می گذرد این احزاب کجا هستند. من به کارکرد احزاب فعلی انتقاد دارم چرا که کارکرد احزاب فقط در انتخابات نیست. احزاب باید قبل از انتخابات نیز فعالیت داشته باشند تا در زمان انتخابات، مردم انتخابشان کنند. اما
اینکه دولت من حزبی خواهد بود یا نه من، معتقدم که نیروهای ملی کارآمد و متخصص با سلایق مختلف در کشور فراوان است وخیلی ها دلشان برای مملکت می سوزد از هر نیروی کارآمدی برای اداره کشور متناسب با ظرفیتش وجایگاهش استفاده می کنم. هیچ تعصبی ندارم و معتقدم سرمایه اجتماعی را باید حفظ کرد وسرنوشت آنها را دچار حزب گرایی نکرد.
توجه شما به حزب گرایی چقدر است؟ الان به نقطه ای رسیدیم که سیاسیون تاکید دارند کشور به یک فرد حزبی نیاز دارد، تا بدانند روابطش چیست، چه تیمی دارد و باچه دولتی روبرو هستیم. مشکل دولت فعلی آن است که آدم های مستقل که هیچ کدام از روابطشان را نمی دانستیم و حزبی نبودند سر کار آمدند که از درون آن جریان انحرافی نیز بیرون آمد.
اگر نقدی باشد هم متوجه احزاب است و هم افراد مستقلی که کار کرده باشند. الان احزاب موجود که سابقه و پیشینه دارند کدامیک کاندیدای مستقل معرفی کرده اند، این حرف برای زمانی است که احزاب فعال باشند به طور مستمر و نه فقط در زمان انتخابات فعال شده باشند و این فرد از بدنه حزب بالا بیابد. اکنون فرق بین افراد مستقل و کسانی که حزب دارند چیست؟
دولت دکتر سبحانی ائتلافی و بر مبنای شایسته سالاری خواهد بود؟
من اگر افراد شایسته ای وجود داشته باشند ونسبت به انقلاب دغدغه های اصیل داشته باشند انتخاب می کنم به سلایق چندان توجه نمی کنم.
تقسیم بندی اصلاح طلب و اصولگرا شامل دولت من نمی شود
حتی اگر اصلاح طلبان باشند؟
عرض کردم آن تقسیم بندی شامل دولت من نمی شود. البته در مجموعه ها باید روح واحد حاکم باشد. هیات وزیران اگر ۲۰ وزیر دارد اما باید یک روح بر آن حاکم باشد. هرکس که فقط به وزارتخانه خود بپردازد یک آفت است. دولت باید از نیروهای کارآزموده در جمهوری اسلامی و صاحب اندیشه تشکیل شده باشد، ولو اینکه باتفکر بنده تفاوت داشته باشد.
قبل از انتخابات بخشی از کابینه خود را معرفی می کنید؟
الان نمی توانم پاسخ این سوال را بدهم. به تناسب پیشرفت های کاری واگر بدانم معرفی بعضی چهره ها درپیشبرد هدف موثراست اعلام خواهم کرد.
آقای دکتر صحبتهای شما علمی است و نخبگان متوجه آن می شوند اما در رقابتهای انتخاباتی باید صحبتهای ملموس باشد و مردم آن را درک کنند که رئیس جمهور چه برنامه ای دارد. رئیس جمهور باید شعار سیاسی داشته باشد شعار شما چیست؟
اینکه می گویید مطالب علمی است و افراد علمی متوجه آن می شوند، نیاز است، چون الان در آن مرحله هستیم. من بارها تجربه شرکت در مجلس را دارم وبا توده های مردم ارتباط داشته ام. بر خلاف کسانی که می گویند به حوزه انتخابی توجه نمی کنیم من به دور افتاده ترین روستاها سفر کرده ام و زبان ارتباط با توده را بلد هستم البته از اصطلاحاتی که بتوانم از آنها دفاع کنم، استفاده می کنم. من تجربه عملی مجلس را دارم در خصوص شعار سیاسی خودم را در یک قالبی که دیگران برای من طراحی کنند قرار نمی دهم چون دیگران ائتلاف تشکیل می دهند من هم باید بگویم، چه لزومی دارد. به علت توسعه نیافتگی شرایط حزبی
کشور آن هایی که حزب دارند با کسانی که مستقل هستند ازنظر کارکرد تفاوت معناداری ندارند. البته کسانی که حزبی هستند پشتوانه تدارکاتی مالی بهتری دارند نسبت به کسانی کمثل ما که مستقل می آیند. آنهایی که باحزب بیایند تا به حال نگفته اند که کابینه مان را با نیروهای خودشان که سالیان سال در آن حزب بودند تشکیل می دهیم. من با کسانی که متخصص و متشرع و به معتقد به مبانی جمهوری اسلامی باشند کار می کنم تمام مملکت اصولگرا و اصلاح طلب نیست. توده های مردم نیروهای کارآمدی دارند البته از نخبگان که درآن ها هم اصلاح طلب وهم اصولگرا هست استفاده می کنم. من برای استفاه از آنها حجابی قائل
نخواهم بود.
در ۴ دوره انتخابات مجلس ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان خرج کردم
آخرین انتخاباتی که شرکت کردید هزینه انتخاباتتان چقدر بود؟
دقیق نمی توانم بگویم، جمعا در ۴ دوره انتخابات چهار میلیون و۲۰۰ هزار تومان خرج کردم ولی سال اول ۷۰۰ هزار تومان بود. بعد از تورم سالهای آخر، این هزینه خود به خود بیشتر شد.
برای تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری برای هر ایرانی ۵ ریال هزینه تبلیغ در نظر گرفته ام
برآوردتان از هزینه انتخاباتی این دوره چقدر است؟
برای هرایرانی ۵ ریال هزینه انتخاباتی می کنم. جمعا بین ۳۵ تا ۳۷.۵ میلیون تومان برای راه اندازی سایت و اداره کردن آن خرج می کنم و اگر سفر رفتم هزینه سفر را از این مقدار استفاده می کنم. ستاد به آن معنا نخواهم داشت. من بارم را نخبگان توزیع می کنم چراکه کار جمعی است. بدون آنکه من بر آنها منتی داشته یا آنها منتی بر من داشته باشند. بنابراین برای این که به مسئولیت برسم یک ریال هم از کسی پول قرض نمی گیرم و این پول را از هزینه کتاب وتدریسم برداشته ام. لازم نیست دولت کمک کند. الان جامعه مجازی فعال است و جامعه تحصیل کرده ای هم وجود دارد. اگر کسی که اعلام آمادگی کرد بقیه نیز
منویاتشان با آن فرد هماهنگی داشت از آن حمایت می کنند. این تفکر که کسی می آید و خودمان را به آب و آتش بزنیم که رای بیاورد و فردای بعد از پیروزی هم بگویند برای ما این کار ها را انجام بده، این گونه که نمی شود مملکت را اداره کرد. در کار جمعی نخبگان تحصیل کرده ها، مراجع و سیاسیون وظیفه دارند یارگیری سیاسی فکری را که به دنبال آن هستیم، دنبال کنند. اگر به فکری قائل شد شرعا وظیفه دارد از آن فکر حمایت کند. احتمالا سراغ بعضی از افراد که دانش آنها می تواند به من کمک کند می روم.
یارگیری شما فکری است یا به سراغ گروه های سیاسی و مراجع هم خواهید رفت؟
سراغ بعضی از افراد که احساس کنم دانستن آن ها می تواند کمک کند می روم و دیدگاههای خودم را توضیح می دهم. ممکن است به سراغ دیگرانی هم بروند.
آنچه در هدفمندی دولت فعلی پرداخت می کند را قطع نخواهم کرد
فرض کنیم به یک روستای دور افتاده رفته اید یک نفر سوال می کند با توجه به اینکه احمدی نژاد می خواهد یارانه ها را چند برابر کند اگر شما سر کارآیید چقدر پول می دهید؟ درجواب چه می گویید؟
امروز اگر بروم برای او توضیح می دهم آنچه را دولت فعلی می دهد من قطع نمی کنم چون قانون است که باید پرداخت شود. درهر حال کسانی که دراین مدت به این پول عادت کرده اند و زندگی شان را با آن تنظیم کرده اند، قدرت خریدشان به صفر می رسد در هیچ شرایطی نمی شود این را رها کرد. باید به نحوی هوای قدرت خریدآنها را داشته باشیم. دولت باید چشم بینایی باشد که با حفظ منافع محروم ترین آدم ها امور را به قانون برگرداند این ها از ویژگی های دوران انتقال است
اطلاعاتی درباره جریان انحرافی ندارم / بر اساس «جو» صحبت نمی کنم
نظر شما در خصوص جریان انحرافی چیست و آیا خطر آن ها را جدی می دانید؟
در خصوص جریان انحرافی واقعا اطلاعاتی ندارم. نوشته ای در خصوص آن ها نیست که بتوانم از آن استفاده کنم و نظر بدهم. ممکن است در یک جامعه انحرافاتی وجود داشته باشد باید مصادیقش را پیدا کرد، من روی جو صحبت نمی کنم و اطلاعاتی در این خصوص ندارم.
عیدانه پرداختی به مردم توهین به آنان است
شما به عنوان یک فرد صادق شهره هستید. اگر کسی شما بپرسد یارانه ها را ادامه می دهید یا خیر و شما می دانید این پول از محل غیر قانونی تامین می شود چه می کنید؟
من گمان نمی کنم بیان این حرف برای طبقات دو و سه و دهک های پایین ضرورتی داشته باشد. گفتن این حرف به بعضی ها اقشار مشکلی از آن ها را حل نمی کند. بعضی ها واقعا محروم زندگی می کنند. برای من خیلی سخت است که شب عید به مردم یک چیز بدهیم که شب عیدشان را سپری کنند به نظر من توهین آمیز است. چه ضرورتی دارد همه مسائل را برای محرومان بازگو کنیم باید کاری کرد آب رفته از جوی دوباره در کمترین زمان باز گردد. البته این کار زمان بری است.
در زمان انتخابات به سیاسیون برچسپ هایی زده می شود و برخی اصلاح طلبان و اصول گرایان را ساکت فتنه می دانند. اگر به شما این برچسپ را چسپاندند شما خود را ساکت فتنه می دانید؟
منظور شما کدام فتنه است؟
حوادثو قانون شکنی های سال ۸۸ را در ۱۴ یادداشت در روزنامه تحلیل کردم
منظور ما فتنه ۸۸ است. بحران ها و حوادثی که پیش و گس از انتخابات ریاست جمهوری رخ داد.
در آن سال ها من در دانشگاه و مشغول کارهای علمی بودم. لزومی ندارد هر جا رفتیم موضع گیری کنیم. اما در مورد اختلاف انگیزی و گریز از قانون و قانون شکنی روی خوشی ندارم و در ۱۴ شماره در روزنامه جمهوری اسلامی در خصوص این رفتارها مطلب نوشتم و آن حرکت را تحلیل کردم. ممکن است عده ای دوست داشته باشند با ادبیات آن ها صحبت کنم اما خودم را به آن ها تمکین نمی دهم. من در آن زمان جایگاه سیاسی نداشتم. تقلب در انتخابات معنی ندارد. حدود تخلفات جزئی همیشه در انتخابات ها بوده است. که تاثیر گزار در سرنوشت اصلی نیست. زمانی که در انتخابات مجلس شرکت کردم در انتخابات مجلس برای هر نماینده ای
صندوق بازرس قرار می دادند اما من بازرس نمی فرستادم و اعتقادی به آن نداشتم
خطرناک ترین جریان سیاسی در کشور را چه می دانید که شما را نگران کرده و پا به عرصه انتخابات گذاشته اید؟
جریان سیاسی که با قصد تمسک به ارزش های دنیای پیشرفته امروز اصول مربوط به حقوق ملت را تحت شعاع قرار دهد، و یک قالب آن دینی داشته باشد ولی مضامین غیر دینی درآن باشد خطرناک ترین جریان است چون با ظاهر آراسته می اید ولی مضامین غیر اخلاقی داشته باشد.
تلقی این است که در دل جریان اصول گرایی جریانی مغایر با اهداف و ارزش های انقلاب اسلامی و شعار هایی سر می دهد مانند ایرانی گرایی، اسلام بدون روحانیت تاکید زیاد بر بحثمهدویت با تاکید بر جنبه غیر روحانیت آن که تناسبی با اصل انقلاب ندارد اصول گرایان این را خطر احساس می کنند. شما هم این خطر ار احساس می کنید
اگر چنین جریانی باشد که دیگر اصول گرا نیستند. من بچه مسلمان هستم و از بچه گی پای منبر می رفتم وبه روحانیت احترام می گذاشتم مشی ما این است. اصول گرایی تدوینی را منتشر نکرده است برای اداره کشور. همانطور که اصلاح طلبان نکره اندمن نمی توانم کسانی که با ذهنیت خود در جامعه صحبت می کنند بعد بگویند هر کس خلاف این بود منحرف است صحبت کنم. باید مکتوب باشد تا ببینم با چه مواجه هستیم. آنچه نوشته شده با مبانی و نص مغایر است یا خیر. اگر منطبق با آن بود با آنچه خلاف است بسنجیم. شما الان نوشته مکتوبی دارید که به من بگوید هر یک از این جریان در سال های گذشته چگونه رفتار کرده اند.
آنجا که این دوجریان همدیگررا نقد کردند و با هم اصطکاک داشته اند مرزهای شان مشخص شده است تفاوت روشن است واصولشان مشخص شده است
مصداقی بگویید من جواب می دهم. من به دنبال حرف های دیگران نیستم. من را به آن جا نبرید که ببینم دیگران چه می گویند
اگر کاندیدای مورد حمایت دولت بخواهد در سیستم اجرایی بماند شما از این مساله احساس خطر نمی کنید
حقیقتش من به اندازه شما این احساس خطر را به این صورت ندارم، چرا که معتقدم هر فردی که حق شرکت در انتخابات را دارد می تواند در انتخابات شرکت کند. شورای نگهبان در خصوص افراد نظر می دهد که یا آن هارا یا تایید می کند یا رد می کند. این مساله خیلی پیچیده نیست.
معتقد به اجرای اصل ۲۷ قانون اساسی هستم / کسانی که در روز عاشورای ۸۸ آشوب کردند مصداق بارز فتنه گری هستند
آقای دکتر! بعد از انتخابات سال ۸۸ عده ای معتقدند مردم نسبت به حاکمیت بی اعتنا شدند شما این را قبول دارید؟ و اگر قبول دارید چه راه حلی برای آن دارید؟
حاکمیت به معنای نظام سیاسی باشد؛ به علت برخورد های غیر موجه با معترضان البته منظورم کسانی نیست که که آشوب کردند یاحوادثروز عاشورا به وجود آوردند. چرا که آن ها مصداق بارز فتنه گری هستند. کسانی که حرف سیاسی دارند. عده ای به خاطر مواجه غیر صحیح با بعضی اشخاص، رنجیده شدند. من معتقد به اجرای اصل ۲۷ قانون اساسی هستم. در جامعه دینی مجموعه ای که نسبت به امری اعتراض دارد باید به صورت قانون مجرایی برای اعتراض مسالمت امیز آن ها فراهم شود.
نباید هر کس را که خواست اعتراض کند ضد انقلاب بنامیم، این حق مردم است در قانون اساسی آمده است. کارهایی از این قبیل ممکن است عده ای را زده کرده باشد. باور دارم در حاکمیت اسلام مردم اگر به اصطلاح انتقادی هم داشته باشد در روزهای حادثه و نقطه عطف به کمک می آیند. اما این بدان معنا نیست که کسی اعتراض داشت، آن را سرکوب کنیم. باید مجرای اعتراض را تعریف کنیم. این گونه رفتارها سرمایه اجتماعی ار از بین می برد.
در خصوص ملی گرایی اشاره می کنم به شهید مطهری و کتاب خدمات متقابل اسلام و ایران که در آن جا می گوید ایرانی ها به خوشان ببالند که علی رغم اینکه یک ملت متمدن بودند وقتی اسلام به آن ها عرضه شد با اشتیاق آن را پذیرفتند. و اسلام به خود ببالد که چنین محتوایی داشت خود را به مملکت فرهیخته ای عرضه کرد. ایرانی بودن با اسلام منافاتی ندارد.
در صورت انتخاب شدن لایحه نحوه تشکیل اجتماعات را به مجلس ارائه می کنم
اگر در زمان ریاست جمهوری شما عدهای معتقد بودند در انتخابات تقلب شده و در خواست تجمع کردند شما چه می کنید؟
من حتما لایحه ای را به مجلس ارائه می کنم در خصوص نحوه تشکیل اجتماعات و مسئولیت برپایی اجتماعات. زمانیکه مجلس این ها را تصویب کرد، کسانی که اعتراض دارند چه اشکالی دارد در چارچوب قاون تظاهرات کنند؟
شما گفتید مردم در روزهای حساس به کمک می آیند، منظورتان کدام روزهاست؟
روز ۲۲ بهمن، روز قدس و ۹ دی.
روز ۹ دی از این روزها بود؟
روز ۹ دی میلیون ها نفر شرکت کردند. روز بزرگی بود و نمی توان آن را انکار کرد. اما این قدرت را نداریم که فرد انگاری کرده باشیم و اصلاح طلب و اصول گرایی کنیم. در بعضی موقعیت ها همه می آیند. شاید یک عده بیشتر آمدند و انگیزه بالاتری داشتند و یک عده علیه خود تلقی کرده و نیامدند. اما این نیامدن باز دلیل اینکه مبانی دینی را قبول نداشته باشند نیست.
از زندگی شخصیتان بیشتر بگویید. پسر شما زندگی سخت تری دارد یا شما؟
من پدرم کارگر ساده ای بود و زندگی سختی داشتیم. ارباب زاده نبودیم و پایین تر از سطح متوسط زندگی می کردیم. در مدرسه شبانه روزی درس می خواندم و همیشه شاگرد اول بودم. به همین دلیل به روستا برنگشتم. در شهر معلم شدم و دوره دانشگاه را با معلمی گذارندم. در زمان انقلاب هم فعالیت سیاسی داشتم. همیشه ناگزیر بودم که کار کنم تا زندگی ام را تامین کنم. متوجه هستم توده مردم چگونه زندگی می کنند. زمان پسرم با الان قابل مقایسه نیست. پسرم تا حد زیادی مشکلات مرا ندارد.
در دولت شما پسرتان با توجه به تخصصی که دارد چه جایگاهی دارد؟
من به دوستانم که درانتخابات مجلس حدود شانزده سال قبل به من کمک می کردند گفتم اگر بتوانید ژیان را تبدیل به ماشین دیگری نکنید خیلی خوب است. دیگرانی که در انتخابات مجلس به من کمک کردند، می گویند از شما آبی گرم نمی شود. مملکت بزرگ است و برای افراد کارامد و متخصص همیشه کار هست.
در سیاست خارجی رئیس جمهور رئیس یک کارگروه تخصصی است که تصمیم نهایی آن را رهبری می گیرد
مواضع شما نسبت سیاست خارجی چگونه است و برنامه های شما در این حوزه چیست؟
سیاست خارجه ما این افتخار را دارد که نه سلطه قبول دارد و نه از آن طرفداری می کند. تاکید بر همکاری با دول غیر محارب دارد. اصول سیاسی خارجه همان است که در قانون اساسی آمده است. در منافع ملی به موجب قانون اساسی، مصوبات شورای امنیت ملی با تائید مقام معظم رهبری اجرایی می شود. رئیس جمهور به نوعی رئیس یک کار گروه تخصصی است که تصمیم نهایی را رهبری می گیرد. با توجه به شناختی که وجود دارد، می شود در اجرای سیاست خارجی در راستای همین اصول، روش های بهبود یافته ای را طی کرد که اندکی ازاین فضای یخ زده وتا حدودی مشکوک که علیه ما است کاست تا هزینه های پاسداری از اصولمان کم و کم تر شود.
به موجب قانون تصمیم نهایی را رهبری می گیرد، اما روابط سیاسی و دیپلماتیک می تواند را از طریق متخصصین کارامد پیگیری شود تا تلاش شود تا این مناسبات از سردی بیرون آید. اعتقاد دارم اجرای سیاست خارجی کاستی های دارد، که می توان شرایط را بهتر کرد. در سیاست خارجی شاخص منفع ملی است.
قشر دانشگاهی چه جایگاهی در دولت شما دارند و چه میزان به رای دانشگاهیان امید دارید؟
نخبگان در همه جا هستند، اینطور نیست که نخبگان محدود به دانشگاه ها باشند. منطقا هر جا که سطوح مدیریت در کشور بر می گردد باید از نخبگانی استفاده کرد که تجربه کار در این سطح را دارند نه اینکه فرصتی برای آزمون و خطا باشد. از کسانی که نخبه هستند و امور را می شناسند چه دانشگاهی و چه از افراد دیگر برای اداره کشور استفاده می کنم. دانشجویان جز نخبگان هستند و فرصت بیشتری برای شناسایی دارند، امید دارم بدنه دانشجو از من حمایت کنند. همان طور که امید دارم قاطبه مردم از من حمایت کند. دانشجویان دائما در حال جستجو هستند که این و آن چه می گویند و چه آرمانی را دنبال می کنند، اما در کشور
آنقدر واقعیت نظری و عملی هست که بتوانند به تشخیص درست برسند.
آیا فکر می کنید کسی از میان کاندیداهای فعلی شایستگی لازم را برای رئیس جمهور شدن داشته باشد، که شما به نفع آن کنار بکشید؟
بالاخره برای داوطلبی در انتخابات کاندیدا که از خارج نمی آوریم! بله در این مجموعه هم افرادی هستند که شایستگی لازم را دارند. این مجموعه هم اگر روال قانونی را طی کنند می توانند شایستگی خود را مسجل کنند. ما باید قدر سرمایه اجتماعی را به خوبی بدانیم. اگر کسی برنامه و اصولی را که گفتم اعلام کند و گذشته او نیز نشان دهد که توانایی های لازم را دارد و به آن وفادار است، نه تنها به نفع آن کنار می شکم بلکه شرعا هم هیچ حجتی برای ماندن ندارم و از وی حمایت خواهم کرد.
در این مجموعه کسی را می شناسید که فارغ از تائید شورای نگهبان از ابراهیم یزدی تا هاشمی رفسنجانی شایستگی لازم را برای احراز این پست داشته باشند؟
باید فکر کنم. لابد وجود دارد. مگر این که کسی بگوید حوصله کار سیاسی ندارم.
نظام انتخابات ایران توده ای و به صورت رویکردی است اگر به هر دلیلی رویکرد متوجه شما نشد تکلیف چیست؟
تکلیف را که همه انجام دادیم. من تکلیفم را انجام داده ام. مردم هم تکلیفشان را انجام داده اند و رای شان فرد دیگری بوده است. ما هم به رای ملت احترام می گذاریم. چه به من رای دهند و چه رای ندهند.
حتی اگر در نظرسنجی ها رای بالایی نداشته باشم کنار نخواهم کشید
اگر در روزهای آخر نظر سنجی ها نشان دهد که شما علی رغم ویژگی هایی که دارید رای نمی آورید چه می کنید
من کنار نمی روم. مردمی که رای می دهند باید در مقابل رای شان پاسخگو باشند؛ من نیز باید پاسخگو باشم و خودم را کنار نکشم. ملاک را از صحنه بیرون نمی برم. من هدفم این نیست که کنار بکشم تا شخصیتم حفظ شود. شخصیتم زمانی حفظ می شود که مطابق موازین عمل کنم.