رحیم پور ازغدی: انقلابی بودن با رعایت محذورات دیپلماتیک منافاتی ندارد
حسن رحیمپور ازغدی گفت: میشود زبان و ادب دیپلماتیک همچون مدارا با همه، اخلاق انسانی، ادب و منطق را رعایت کرد، یعنی از محذورات دیپلماتیک خارج نشویم و از آن سو خیلی صریح و شفاف انقلابی باشیم.
به گزارشافکارنیوز،شنبه شب در سلسله برنامههای " طرحی برای فردا " که از شبکه اول سیما پخش شد، حسن رحیمپور ازغدی استاد حوزه و دانشگاه در جمع برخی از دیپلماتهای کشورمان به بررسی سیاست خارجی پیامبر اسلام(ص) و امام خمینی(ره) پرداخت که با توجه به اهمیت این سخنان، خبرگزاری تسنیم متن کامل مکتوب آن را منتشر میکند:
* تشریح دو محذوریت در دیپلماسی ایران
رحیمپور در این سخنرانی با بیان اینکه شما در عرصه بینالملل محذوراتی دارید، به تشریح این محذورات پرداخت و گفت: محذوراتی که در سطح جهان دارید دو طرفه و دو لبه است. شما از یک طرف نمیخواهید در ادبیات و گفتمان حاکم بر جهان هضم شوید زیرا که چشم و گوش و زبان و چهره یک نظام ایدئولوژیک و انقلابی هستید و از دیگر سو این محذوریت را دارید که اگر بیملاحظهگی شود، ممکن است همان اندک فرصتی که در اختیار دیپلماسی است، از ما گرفته شود.
وی با اشاره به اینکه برخی فرصتهایی که در جهان بوجود آمده - حالا چقدر ما دخیل و دست اندرکارش بودیم بحثدیگری است - را معمولا فرصتهای دیپلماتیک محسوب نمیکنند در حالی که پشتوانه حقیقی دیپلماسی همانها هستند، به ذکر خاطرهای پرداخت و اظهار داشت: در اوج درگیری بوسنی و بالکان، سفری به صربستان داشتم. در آن سفر با اینکه با کارت تحتالحمایه سازمان ملل تردد میکردیم، دو یا سه بار بازداشت شدیم. در بلگراد زمانی که سوار اتوبوس میشدیم یک نوجوان که کفش واکس میزد و صرب بود، کنار ایستگاه اتوبوس از ما پرسید اهل کجائید؟ گفتیم ایران. تا گفتیم این نوجوان انگشتانش را به شکل
V(نماد پیروزی) نشان داد و گفت خمینی.
این استاد حوزه و دانشگاه با طرح این پرسش که آیا اینها میتواند پشتوانهای برای دیپلماسی ما باشد یا نه؟، تصریح کرد: دیپلماسی با قطع نظر از پشتوانه عظیم بینالمللی، مسلمان و غیر مسلمان نمیشناسد. در سمینارهایی از غیر مسلمانان شنیدم که صریح می گفتند اگر روزی آمریکا بخواهد به ایران حمله کند، ما در کنار شما میجنگیم.
* زبان دیپلماسی آمریکا و اسرائیل آلوده به تعارفات نیست
رحیمپور در ادامه به بیان این سوالات «که ما باید چقدر از این فرصت و زمینه به عنوان پشتوانهای برای دیپلماسی استفاده بکنیم؟ آیا غرب آنطور که ما فرض میکنیم در دیپلماسی خودش اهل مماشات و رعایت ضوابط مورد قبول کل جهان است؟ یعنی غرب یک زبان دموکراتیک در دیپلماسی خودش دارد یا خیر؟ آیا فاصلهای بین زبان دیپلماتیک غرب و آمریکا با زبان ایدئولوژیکش هست؟ گفت: علیرغم اینکه تحت لفافههای آکادمیک علمی مدام به امثال ما توصیه میشود که دیپلماسی از شعار انقلابی جداست، ما در رسانه های عمومی هیچ وقت فاصلهای بین زبان ایدئولوژیک و زبان دیپلماتیک غرب و به طور اخص آمریکا و
رژیم صهیونیستی نمی بینیم؛ زبان آنها اساسا آلوده به تعارف نیست.
وی ادامه داد: حتی معمولا دیده میشود که وزیر خارجه و سخنگویان دیپلماسی آمریکا از رئیسجمهور این کشور تندتر صحبت میکنند. ما نمی خواهیم بگوئیم این به عنوان یک اصل در همه جا تعقیب شود. ما معتقدیم حتما زبان دیپلماتیک با زبان انقلابی تفاوتهایی دارد اما سوال این است که آیا در عرصههای دیپلماسی ما با زبان دیگری باید همان ایدئولوژی انقلاب را بگوئیم یا باید اساسا چیزهای دیگر بگوئیم؟
* آمریکا و اسرائیل دارای ایدئولوژیکترین دیپلماسی
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی از احتمال تفاوت نمادین بین دو زبان ایدئولوژیک و دیپلماتیک گفت و افزود: ممکن است این تفاوت معنادار باشدکه عیبی ندارد چرا که غرب این فاصله را بین دیپلماسی و ایدئولوژی و منافعش ایجاد نکرده و خیلی صریح و گستاخ صحبت میکند. معتقدم که دیپلماسی آمریکا و رژیمصهیونیستی از هر دیپلماسیای در دنیا ایدئولوژیکتر و صریحتر است و هیچگاه خلاف منافع و عقایدشان چیزی را نمیگویند مگر به عنوان پوشش تبلیغاتی که جزوی از پروژهشان است.
رحیمپور با تاکید بر اینکه ما نمیخواهیم بگوئیم که دیپلمات باید مانند چریک حرف بزند، تصریح کرد: محذورات دیپلماسی روشن است اما آیا دیپلماسی ما باید همان ایدئولوژی انقلاب را بگوید منتها با زبان دیپلماتیک و با توجه به محذورات جهانی یا اساسا حق دارد چیزی غیر از او و خلاف او را بگوید؟
* ادبیات امام در سال آخر عمرشان نه تنها کندتر نشد، بلکه تندتر شد
وی با اشاره به مکتب دیپلماسی امام(ره) اظهار داشت: عبارات مکرری که یکی دو تا نیست، هم به قبل از انقلاب و سال ۱۳۴۲ مربوز میشود، هم به اوایل تشکیل نظام و هم در آخر عمرشان. یعنی شما تقریبا حرکت سیاسی متفاوت و متضادی در ادبیات و ایدئولوژی و دیپلماسی امام نمیبینید بلکه درست در لحظهای که امام باید بیش از همه براساس منطق محافظهکار میشد - سال آخر عمرش - که ما مشکلاتی همچون جنگ داشتیم، قطعنامه امضا شد، حجاج را کشتند و مسائل مختلفی که اتفاق افتاد، ادبیات امام تندتر از ادبیات تمام عمرشان و حتی زمانی که در نجف در راس اپوزیسیون قرار داشت؛ تندتر، صریح تر، شفافتر و
انقلابیتر شد.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به برگزاری جلسهای که در آن تاکید بر بازخوانی وصیت نامه امام برای استخراج عقبماندگی مسئولین از امام، شده بود، تصریح کرد: من در آن جلسه بعضی عبارات امام در خصوص سیاستخارجی را خواندم و گفتم اگر نگویم این جملات برای کیست، مطمئنم اگر حکم بازداشت ندهید، قطعا با این حرفها برخورد فکری میکنید.
رحیمپور در ادامه به دو کتاب عربی درخصوص سیاستخارجی و دیپلماسی پیامبران و همچنین پیامهای سیاسی پیامبر اشاره کرد و گفت: در این تحقیق به ارتباطات سیاسی پیامبر با جهان خارج، روابط بینالمللشان با قدرتهای آن روزگار، ادبیات پیامبر و اینکه ایشان کجاها را هدف قرار می داد و از کنار کدام مسائل عبور میکرد پرداخته و درخصوص مجموعه پیمانهای سیاسی پیامبر بحثکرده و درباره نامههای پیامبر به قدرتها و ابرقدرتهای دوران خودشان به این نتیجه رسیدند که ظاهرا تمام نامههای صدور انقلاب یا گسترش اسلام بعد از صلح حدیبیه نوشته شده که این سالها بخشی از سختترین سالهای
پیامبر بود چرا که جنبش و اینرسی انقلابی در حال گسترش بود ولی به لحاظ شرایط مادی فشارهای سنگینی وجود داشت.
*تعجب مستشرقین از وضعیت مسلمین و نامهنگاری پیامبر به کشورها
وی افزود: ظاهر صلح حدیبیه عقبنشینی است. یعنی از بین راه مدینه و مکه به مدینه برگشتند و نتوانستند به مکه بروند ولی در واقع استارت جهانیسازی نهضت و صدور آن بلافاصله بعد از حدیبیه صریح و عجیب زده میشود. بعضی مستشرقین غربی که تفکر مادی و شطرنجی دارند، یعنی مثل شطرنجباز فقط به مساله نگاه میکنند، در اصالت نامههای پیامبر فقط با این استدلال تردید کردند که این طرز نامهنویسی و دیپلماسی مناسب آن شرایط سخت نبوده است.
به گفته این استاد دانشگاه، مستشرقین بر این باورند که این یک دیپلماسی غیرمنطقی و غیرهوشمندانه است و از مرد هوشمندی مثل پیامبر که توانست ظرف یک دهه کل جزیره العرب را در اختیار بگیرد، بعید است در آن شرایطی(حول و حوش جنگ خندق احزاب) چنین نامههایی بنویسد. این نامهنویسی خلاف محاسبات است چرا که ایشان احتیاج به دوستان هرچه بیشتر و دشمنان هرچه کمتر داشته و نامه به قدرتها و ابرقدرتها نوشتن، اساسا معقول نیست.
«مستشرقین میگویند در دورهای که ایشان نمیتوانسته به مکه برود یا مسلمانان برای مرگ و زندگیشان در محاصره سیاسی و تحریم اقتصادی و نظامی مجبور بودند اطرافشان در مدینه خندق بکنند تا زنده بمانند، چنین نامههایی هوشمندانه نیست. متعجبند یک آدمی که سواد ندارد، چشم انداز جهانی در مورد او یعنی چه؟ تو(پیامبر) در مطنقه قدرت خواستی، بدست آوری، پس دیگر چه کار داشتی به بیرون جزیرهالعرب آنهم با این لحن نامهنویسی؟»
رحیمپور این دیدگاه را بخشی از تفاوت بین دیپلماسی الهی و ماتریالیستی دانست و گفت: در دیپلماسی الهی، درست در لحظهای که باید عقب رفت، پیامبر شروع کرده به جلو رفتن؛ آنهم در ابعاد جهانی و با لحنی که از نظر دیپلماسی ماتریالیستی خیلی گستاخانه و غیرمنطقی است.
* پیامبر نهضت را از فاز قبیله ای به جهانی تعالی داد
وی با بیان اینکه پیامبر بعد از این شروع به تمرکر دادن قوای انقلابی اسلام برای یک جهش بینالمللی در سطح دنیا و گسترش نهضت میکنند، تصریح کرد: ایشان نهضت را از درگیری منطقهای و قبیلهای یک فاز بالا میآورند و به مواجهه بینالمللی و جهانی در یک زمان و درگیر شدن با همه قدرتهای محلی و منطقهای تبدیل میکند و به دو قدرت ایران و روم نامه مینویسد که در برابر حق تسلیم شوید.
به گفته عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، پیامبر زمانی خطاب به قدرتها میگوید " ما داریم میآئیم " که ظاهرا در حال عقبرفتن است و از راه مکه برمیگرداندنش به مدینه. در روایاتی که در منابع اهلسنت نیز آمده، لحظه ای که مسلمین در خندق محاصره بودند، در شرایطی که از گرسنگی سنگ به شکمشان میبستند و دنبال پوست دباغی نشده بز میگشتند که به دندان بکشند، پیامبر پس از دیدن جرقهای که از اصابت کلنگش به سنگ می خورد، میگوید که در پناه این جرقه فتح ایران و روم و مصر را دیدم. نقل شده بعضی از مسلمانانی که محاسبات ماتریالیستی داشتند به پیامبر نسبت هذیان میدادند که گرسنه شده و
زده به سرش(العیاذ بالله) آنها می گفتند پیامبر چطور نمیفهمد معادلات قدرت را؟ اینجا بحثمرگ و زندگی است و ما نمیدانیم به فردا میرسیم یا نه؟
* توصیه پیامبر به سختنگرفتن در تبلیغ دین
رحیمپور با تاکید بر اینکه اساس مناسبات پیامبر با دنیا و بشریت مدارا، بشارت، دعوت و دوستی است، خاطرنشان کرد: تز صدور نهضت پیامبر براساس نفرت پراکنی نیست. در روایات هم آمده که وقتی اصحاب را برای گسترش تعالیم اسلام به اطراف جزیرهالعرب و بعد خارج فرستادند، توصیه میکردند که آسان بگیرید و سخت نگیرید. اسلام سخت آرتودکسی را تبلیغ نکنید. آسان بگیرید و ظرفیتهای مخاطب را رعایت کنید. " زبان شما زبان بشارت باشد " نه نفرت پراکنی.
* دعوت پیامبر بر مبنای نفرتپراکنی نبود
وی ادامه داد: پیامبر اکرم با این ادبیات حرکت کرد و امام و انقلاب هم همینطور. اساس دعوت جهانی پیامبر نفرتپراکنی نبود. میفرمود خدا مرا مامور کرده است که همانطور که به تبلیغ رسالت پرداخته شود، به صدور نهضت هم مامور کرده. در روایت دیگری دارد که همانطور که امر کرده مرا به اقامه فرائض و واجبات، همانطور مرا امر به مدارا با بشریت کرده است.
* مدارا، روش است، نه هدف
این استاد حوزه و دانشگاه مدارا را روش و نه هدف دانست و اظهار داشت: مدارا و تساهل هدف نیست و یک روش است. این مدارا باید در خدمت مبارزه با ستم و گسترش مفاهیم توحیدی و عدالت جهانی باشد نه اینکه خود مدارا هدف شود. زیاد کردن دوستان و کاستن از دشمنان، هدف نیست. این یک استراتژی است نه یک هدف؛ هدف پیروزی پرچم حقیقت و توحید است.
رحیمپور با اشاره به ایجاد محبت در سیره رسول اکرم، گفت: ایشان کسی را متنفر نمیکرد. خوشرو، خوشخو و نرم گفتار بود؛ بدزبان و خشن نبود. رفتارش با مسلمانان وحدت و برابری بود و با سایر ادیان هم همینطور بودند. طبری در تاریخش نقل کرده که در متن نامهای که پیامبر اکرم حقوق اهل کتاب را تضمین کرد، آمده که برای اهل نجران و حاشیه و اطرافیانشان؛ شما را در جوار خدا و زیر سایه و تحت الحمایه پیامبر میپذیریم. اموالتان، جانتان و آبرویتان کم و زیاد به طور کامل تحت حمایت و ضمانت ماست و شما با اینکه مسلمان نیستید کاملا تحت حمایت ما هستید. هیچ اسقفتان را ما از اسقفیت عزل نمیکنیم.
تمام مقامات مذهبی و نظام حقوقی و دینی و روابطتتان عین قبل محفوظ است و کاملا تحت حمایت ما هستید.
وی با اشاره به نص صریح قرآن کریم درخصوص رابطه با مشرکین و پایبندی به پیمان با آنها مادامی که قصد جنگ ندارند، اظهار داشت: پیامبر اسلام در عین حال که این اخلاق را در دیپلماسی رعایت میکرد، در عین حال یک کلمه از حرفهایش کوتاه نیامده. نامههایی که ایشان به سران قدرتها و ابرقدرتها مینویسد، کوتاهترین نامههاست و از آن نمی توان کوتاهتر نوشت. می نوشتند اسلام بیاورید؛ تسلیم شوید و سالم بمانید که ما داریم میآئیم؛ در برابر ما مقاومت نکنید.
* دیپلمات بودن، اصل را بر معامله گذاشتن نیست
این استاد دانشگاه و حوزه ادامه داد: از این بخش نتیجه میگیریم که میشود زبان و ادب دیپلماتیک همچون مدارا با همه، اخلاق انسانی، ادب و منطق را رعایت کرد، یعنی از محذورات دیپلماتیک خارج نشویم و از آن سو خیلی صریح و شفاف انقلابی باشیم. انقلابی بودن بیادب بودن و اهانت کردن و هتکحرمت حقوق و حرمتها نیست ولی معنی دیپلمات بودن هم مسامحهکاری و اصل را بر معامله گذاشتن و کوتاه آمدن نیست.
* در دیپلماسی امام نشستن با آمریکا و حل همه مسائلمان وجود ندارد
رحیمپور در ادامه به مکتب سیاسی امام خمینی(ره) اشاره کرد با تاکید بر ضرورت بازخوانی مکتب دیپلماسی امام، تصریح کرد: باید بپذیریم امام و انقلاب ما دنبال ایجاد آرامش در منطقه و جهان نبوده است. بنای امام این نبوده که جمعتر بنشینید و یک جایی به ما بدهید تا ما هم بنشینیم و بعد دیگر نه ما کاری به کسی داریم و نه کسی لطفا کاری به ما داشته باشد. من فکر میکنم چنین چیزی در سیاست خارجی امام وجود ندارد. اصلا چنین هدفی که ما باید بنشینیم یک جا و یکبار برای همیشه کل مسائلمان را با آمریکا حل کنیم، در دیپلماسی امام وجود ندارد و خلاف دیپلماسی امام است.
*در دیپلماسی امام عدم تنشزایی قطعی نیست؛ اما چه نوع تنشی؟
این استاد حوزه و دانشگاه اظهار داشت: یکی از اهداف دیپلماسی نفی تنشهای غیر ضروری و مهار تنشهای تحمیل شده است. این ۱۰۰ درصد درست است اما جزئی از دیپلماسی امام این نیست که هیچ تنشی به هیچ قیمت و هیچ وقت نباید به وجود بیاید. بعضی از تنشها لازمه تولد یک مرحله جدید از تاریخ است. هیچ تمدن جدید بدون تنش متولد نشده. بعضی تنشها باید باشند ولی باید درست مدیریت شوند؛ بعضی تنشها حتما نباید باشند؛ بعضی تنشها باید نفی و بعضی باید مهار و بعضی باید مدیرت و ایجاد شوند.
رحیمپور ادامه داد: این کاری است که غرب دو قرن در حال انجام آن است. غرب تنش درست میکند، آن را مدیریت، بهره برداری و دوباره مهار میکند. آنگاه تنش بعدی را درست، بهره برداری و کنترل میکند. اصلا تاریخ بدون تنش تاریخ جلو نرفته، بنابراین نه تنش مطلقا «آری» و نه تنش مطلقا «نه». به نظرم این هم یکی از اصول سیاست خارجی امام است.
* امام نشان داد میتوان گفتمانی جدید در دنیا رقم زد
وی با بیان اینکه روابط بینالملل گرچه روابط بینالدول است اما جنبشهای فراملی و ایدئولوژیک در طول تاریخ و در این سه دهه به طور خاص انقلاب اسلامی و امام نشان داد که از طریق تاثثیرگذاری در روابط بین الملل میشود روابط بینالدول در منطقه و جهان را زیر و رو کرد و گفتمان جدیدی را در دنیا رقم زد، اظهار داشت: جهان جدیدی بعد از انقلاب شروع شده که ما باید آن را باور کنیم و جدی بگیریم زیرا دشمنانمان آن را باور کردند و جدی گرفتند. در دیپلمماسی ما باید جدی گرفته شود که روابط بینالدول و بینالملل یک مفهوم کاملا پویا و تغییر پذیر است.
* نوبت ملت ماست که قوانین دنیا را تغییر دهند
این استاد حوزه و دانشگاه تصریح کرد: اینکه قوانین دنیا قابل تغییر است باید یکی از مبانی دیپلماسی ما باشد. قوانین دنیا را میشود تغییر داد حتی اگر از سنگ ساخته شود منتها یک الیگارشی بر جهان حاکم است که آنها قوانین را تغییر میدهند و برای بقیه ملتها و دولتها کلیشه درست میکنند اما امروز نوبت ملتهاست.
رحیمپور با اشاره به فرمایش امام مبنی بر اینکه این قرن به خواست خدا قرن غلبه مستضعیفین بر مسکتبرین است، اظهار داشت: از این به بعد ما کلیشههای غرب را میشکنیم و میتوانیم در آن دست ببریم. البته هر از چندی ملتی و دولتی متکی به ملت پیدا میشوند که کلیشهها را میشکنند و میتوانند گفتمان بینالمللی را کم یا زیاد تغییر دهند.
* میخواهیم بازیچه باشیم یا بازیگر و یا بازیگردان؟
وی با بیان اینکه تغییر این شرایط به عهده ماست و باید ببینیم که میخواهیم جزو بازیچهها باشیم یا بازیگران یا بازیگردانها؟ گفت: در روانشناسی تربیتی میگویند هر طور خودت خودت را باور کنی، بقیه هم تو را همانطور باور میکنند. یعنی شما به چه چشمی خودت را نگاه میکنی، بر همان اساس هم دیگران در خانواده و جامعه با همان چشم به تو نگاه میکنند. در روابط بینالملل هم همینطور است. ما میتوانیم تعیین کنیم که ما را به عنوان بازیگر یا بازیچه یا بازیگردان بپذیرند. منتها باید کمی هزینههایش را بپردازیم و عقلانیت هم درست رهبری شود.
* مرزهای بین اقلیت و اکثریت شکستنی است
این استاد دانشگاه تاکید کرد: همه مساله این است که این مرزهایی که بین اقلیت و اکثریت سهگانه کاملا شکستنی است و این یکی از درسهای بزرگی است که امام در دوره معاصر به ما داد، به شرطی که این درسها را مدام مرور کنیم و یادمان نرود و سراغ درسهای دیگری نرویم.
ادامه دارد...