صورت مسئله واقعی در مذاکرات هسته ای چیست؟
منظر درست برای فهم راهبرد امریکا درباره موضوع هسته ای نگاه از دریچه دستکاری در مناسبات قدرت در ایران است.
به گزارش افکارنیوز، وطن امروز نوشت: همه طرف ها اذعان دارند که مذاکرات هسته ای اکنون وارد دورانی سخت و حساس شده و سرعت پیش روی در این مذاکرات حتما به اندازه مذاکرات قبلی نخواهد بود. با این حال، روشن است که هر دو طرف عجله دارند.
هم طرف ایرانی(در دولت) و هم امریکایی ها می خواهند کار هر چه زودتر به نتیجه برسد و می توان فهمید به همین دلیل تصمیم گرفته اند دشواری های مسیر را تا می توانند کم کنند و هر جا نشد، آن را نادیده بگیرند.
دور اول مذاکرات درباره توافق جامع در وین نشان داد که احتمالا سرعت کار بیش از آن چیزی خواهد بود که تا کنون تخمین زده می شده است. تیم ایرانی تلاش می کند هدف را چنان بزرگ جلوه بدهد که مشکلاتی که در مسیر پیش خواهد آمد خود به خود معنای خویش را از دست بدهد، گویی برای رسیدن به هدفی چنان بزرگ، خردمندانه نیست که کسی دشواری های سر راه را بزرگنمایی کند.
زمان بندی مذاکرات بر سر گام نهایی ۴ ماه قرار داده شده است و نشانه هایی هست که دو طرف ظرف ۴ ماه به متنی مشترک خواهند رسید و آن وقت است که تیم ایرانی از نظام خواهد خواست درباره این متن تصمیم بگیرد. همین که موضوعی دشوار مانند تعیین موضوعاتی که روی میز مذاکره است چنین به سادگی حل و فصل شده، و مدالیته ای پنهان تدوین شده که معلوم می کند ایران به چه نحو نگرانی های غرب را به رسمیت خواهد شناخت و آن را رفع خواهد کرد.
تیم ایرانی با طرف غربی به زبانی مشترک رسیده است. بالاتر از یا «ف می توان گفت امریکایی ها به اهداف این تیم اطمینان پیدا کرده اند. امریکایی ها دانسته اند که این تیم حقیقتا هدفی مهم تر از ارتقاء روابط با غرب ندارد و به موضوع هسته ای هم نه به عنوان یکی از مولفه های قدرت ملی بلکه به عنوان مانعی بزرگ بر سر راه این ارتقاء روابط نگاه می کند که باید آن را از سر راه برداشت.
امریکایی ها البته دانسته اند که این «برداشته شدن» یا «برچیده شدن» با فرمول نتانیاهو رخ نخواهد داد اما تلاش می کنند فرمولی جانشین آن کنند که عملا همان اتفاق را محقق کند اما هزینه های داخلی آن برای تیم ایرانی به اندازه ای نباشد که آینده سیاسی آنها را بویژه در تعامل با جامعه و نهادهای انقلابی به مخاطره بیفکند.
سوال های مهم اینهاست:
۱ - چرا عجله دارند؟
۲ - آیا مسیر به راستی آن مقدار که جلوه داده می شود ناهموار است؟
۳ - آیا تنها راه تنفس کشور این است که این مسیر پیموده شود؟
۴ - آیا همان سناریوی اجتماعی - رسانه ای - سیاسی که منجر به توافق ژنو شد، برای توافق نهایی هم تکرار خواهد شد؟
۵ - هدف نهایی –به فرض حصول - چقدر با ارزش است؟
۶ - وقتی مذاکرات هسته ای به نتیجه رسید بعد چه اتفاقی خواهد افتاد و امریکایی ها سراغ کدام بازی خواهند رفت؟
صورت مسئله را باید درست دید. یکی از اشتباه ترین تحلیل های ممکن است که کسی تصور کند اکنون دعوا بر سر موضوع هسته ای است. هم امریکایی ها و هم طرف های متعددی در داخل ولو نمی گویند اما کاملا در این باره به جمع بندی رسیده اند که مسئله هسته ای صرفا گام اول است و به مثابه سکویی برای گام های بعدی که همه آنها در محیط سیاست داخلی ایران بویژه انتخابات مجلس و خبرگان تعریف می شود، عمل خواهد کرد. و این هدف، یعنی تغییر دادن معادله قدرت در ایران برای امریکایی ها آنقدر مهم است که برای رسیدن به آن حاضر خواهند بود در موضوع هسته ای عمیقا متفاوت تر از آن چیزی رفتار کنند که تا کنون پنداشته
می شده است.
تغییر دادن معادله قدرت در ایران به نفع غربگرایان، اخراج جریان انقلابی از صحنه سیاسی کشور، آراستن فضا برای حمله همه جانبه به آرمان های اصلی انقلاب و اجتماعی کردن خط سازش، آنقدر برای امریکایی ها اهمیت دارد که مسئائل تکنیکال و مذاکراتی در این باره که با برنامه هسته ای ایران چه باید کرد، به مرتبه سوم و چهارم اهمیت منتقل می شود. مسئله ای که دارای اهمیت درجه اول این نیست که برنامه هسته ای چگونه باید متوقف شود، بلکه مسئله این که چگونه معامله ای با کدام زمان بندی باید شکل بگیرد تا جریان غربگرا در ایران بتواند بیشترین استفاده را از آن ببرد.
موضوع صرفا زمانی درست فهمیده شده است که از این منظر به آن نگاه شود. منظر درست برای فهم راهبرد امریکا و طرف های داخلی مرتبط، درباره موضوع هسته ای نگاه از دریچه دستکاری در مناسبات قدرت در ایران است. این هدفی است که پیش پای آن موضوع هسته ای بدل به مسئله ای فرعی می شود و دشواری های مذاکرات رنگ می بازد.
مقام های دولت امریکا در چند ماه گذشته در این باره صریح بوده اند که دولت روحانی و تیم فعلی مذاکره کننده را یک فرصت بزرگ و غیر منتظره می دانند که باید آن را پاس داشت، از آن حداکثر بهره را برد، برای عمیق تر کردنش برنامه ریخت و اجازه نداد که هیچ بازیگری که عمیق مسئله را نفهمیده بازی را به هم بزند.
در چندماه گذشته همه همت جامعه اطلاعاتی و تیم اوباما این بوده که به کنگره و اسراییلی ها بفمانند که باید قدر این فرصت را دانست. هدفگذاری براندازی نظام جمهوری اسلامی از دید امریکایی ها لااقل فعلا غیر ممکن است. آنچه اکنون ارزش سرمایه گذاری دارد این است که تغییر محاسبات ایران از موضوع هسته ای به سایر موضوعات(منطقه و بویژه حقوق بشر) بسط پیدا کند و تبدیل به تغییر سیاست و تغییر رفتار شود. وقتی همه رفتارها تغییر کرد در واقع براندازی رخ داده است. به مسئله واگذار کردن فناری هسته ای باید به عنوان نقطه شروع چنین مسیری نگاه کرد. مسیری که امریکا را به این جمع بندی خواهد رساند که
در همه کیس های دیگر هم می توان همین راه را رفت و به نتیجه گرفتن امیدوار بود.
نقطه شروع این فرآیند از دی امریکایی ها تغییر آرایش در محیط سیاست داخلی ایران در آستانه انتخابات گذشته بوده است. در پی آنند که نقطه پایان هم از همین جنس باشد یعنی غیر قابل بازگشت کردن فرآیند سازش در ایران از طریق فشار اجتماعی.
این نوع نگاه به مسئله روشن می کند که ۴ ماه آینده تا چه حد حساس است. ما درباره تغییر شکل برنامه هسته ای ایران صحبت نمی کنیم، بلکه در حال صحبت درباره روی میز ماندن یا از روی میز برداشته شدن یک ابزار جدید برای قلب ماهیت انقلاب اسلامی و هماوردی راهبردی آن با امریکا هستیم.
این مقدمه بماند تا بعد.