تبلیغات
کد خبر: ۳۱۸۱۱۱

پیدا و پنهان سیاست خارجی در گفت‎وگوی خواندنی با ظریف

من فکر می‎کنم رفتاری که آمریکا طی سه ماه گذشته انجام داده است، اعتماد همه مردم ایران را نسبت به خودش کم کرده است.

پیدا و پنهان سیاست خارجی در گفت‎وگوی خواندنی با ظریف

به گزارش افکارنیوز، محمدجواد ظریف، متولد تهران، درسخوانده دبستان علوی. پیش از پیروزی انقلاب برای ادامه تحصیلات به آمریکا رفت و آنجا به پیشنهاد دوستش حسین شیخالاسلام قدم در راه دیپلماسی گذاشت.

با پیروزی انقلاب وارد نمایندگی انقلاب در سازمان ملل شد و همکاری خود را با وزارت امور خارجه آغاز کرد. بیشتر دوران خدمتش را در نمایندگی ایران در نیویورک گذراند و پستهای مختلفی از کارشناس تا سفیر را تجربه کرد. ظریف پس از شش سال دوری از مسئولیت بیش از شش ماه است سکان دستگاه دیپلماسی و مذاکرات هسته ای را در دست گرفته.

مصاحبه با دکتر محمدجواد ظریف را از دو سه ماه قبل، پیگیری می‎کردیم اما حجم فعالیت‎ها هم در مذاکرات هسته‎ای و هم در سایر امور محوله به وزارت خارجه به‎گونه‎ای بود که تنظیم وقت برای مصاحبه امکانپذیر نمیشد.

بالاخره در فاصله ۲ دور مذاکرات هسته‎ای وین و در اولین روز‎های اسفند ۱۳۹۲، دکتر ظریف در اتاق خود در ساختمان شماره یک وزارت خارجه، از ما استقبال کردند. دقت دکتر در بیان جملات به‎گونه‎ای بود که تقریبا هیچ کلام غیرمرتبط و حاشیه‎ای مطرح نشد.

بنا بر این بود که مصاحبه چالشی‎مان با دکتر ظریف ۲ ویژگی داشته باشد؛ اول اینکه از حدود انصاف خارج نشویم و دوم اینکه با پرداختن به مسائل حاشیه‎ای از اصل مصاحبه دور نشویم. ظریف، هم به غربی‎ها هشدار داد و هم از برخی داخلی‎ها گلایه کرد. صد البته از حمایت‎‎های رهبر معظم انقلاب از تیم هسته‎ای یاد کرد و نخبگان را به توجه به این حمایت‎ها دعوت کرد.

شما حضور جدی و پررنگی در رسانه‎ها، اعم از داخلی، خارجی و شبکه‎‎های اجتماعی دارید. با توجه به پیامد‎های بعضا منفی و حاشیه‎‎هایی که گاهی طی دوران مسئولیت شما شاهد بوده‎ایم، با چه انگیزه و هدفی این حضور جدی را در برنامه خود قرار داده اید؟

من معتقدم که مقام مسئول باید پاسخگو باشد و حضور در رسانه را فقط از این دید ضروری می‎دانم. تمام کسانی که با من آشنایی دارند، می‎دانند که در تمام مدتی که مسئولیت داشته‎ام، همواره حضور پررنگی در رسانه داشته‎ و هر زمانی که مسئولیت نداشته‎ام نه حضور کم‎رنگ بلکه هیچ حضوری در رسانه نداشته‎ام.

البته این عدم حضور به‎دلیل عدم درخواست از سوی رسانه‎ها نبوده بلکه درخواست‎‎های فراوانی، از داخل و خارج کشور بوده ولی من نه‎تنها در رسانه حضور نداشته‎ام بلکه مواقعی که امکان صحبت عمومی برایم فراهم بود و احتمال انتشار آن در رسانه وجود داشت، در آن جلسه یا اصلا حضور نیافتهام یا تقریبا حضورم نزدیک به صفر بوده است.

من معتقدم هرکسی که مسئولیتی دارد باید در برابر مردم پاسخگو باشد. باید در برابر مردم شفاف باشد. مردم حق دارند که بدانند و بههمین دلیل هم سعی کردم در حد ممکن در رسانه حضور داشته باشم. البته این بدان معنا نیست که همهچیز را می‎شود و باید گفت.

در بحثپرونده هسته‎ای این سوال در افکار عمومی ایجاد شده که برخی از مسائل، ناگفته و پنهان مانده است. من معتقدم که در بحثهسته‎ای از هر زمان دیگری، اطلاعات بیشتر در اختیار مردم گذاشتم اما جایی هم که فکر می‎کردم نباید اطلاعات بدهم آنقدر شفاف بودم که گفتم این بحثمحرمانه است. علت این مسئله هم این است که شما در بحثهسته‎ای یا در هر مذاکره‎ بین‎المللی، اصولا اگر با یک نفر صحبت ‎کنید، یعنی با همه صحبت کرده‎اید. یعنی شما نمی‎توانید در حین مذاکره گزارش ریز از مواضع‎تان به مردم بدهید.

ضمن اینکه مردم حق دارند بدانند اما متاسفانه دنیای امروز ما به‎گونه‎ای است که وقتی شما حرفی را برای گروهی محدود بیان می‎کنید، اگر برخی نکات رعایت نشود، فورا در همه دنیا انعکاس پیدا می‎کند.

شما وقتی که مذاکره می‎کنید، اگر بخواهید با مردم صادقانه صحبت کنید، باید حداقل‎‎ها و حداکثرهایتان، چیز‎هایی که می‎گویید و می‎خواهید را در گفت‎وگو با مردم مطرح کنید و در این صورت، بدون تردید برخی از مسائل محرمانه منتشر خواهد شد. لذا چاره‎ای ندارید جز اینکه اگر می‎خواهید با مردم شفاف باشید، بگویید بعضی از موضوعات را نمی‎خواهم بگویم. نه به‎خاطر اینکه مردم محرم نیستند، بلکه به این دلیل که طرف دیگر محرم نیست.

منظورتان اشاره به آن اتفاقی است که در جلسه کمیسیون امنیت ملی افتاد؟


بله، در جلسه کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی، من به صراحت گفتم برخی از حرف‎‎هایی که می‎خواهم بگویم سری و محرمانه است و ریاست محترم کمیسیون هم گفتند که بله، می‎توانی بگویی و من مطرح کردم. متاسفانه فردای آن روز دیدیم که این صحبت‎ها آن هم به‎صورت تحریف شده از روزنامه‎‎ها سر درآورد.

لذا من اعتقاد دارم باید با مردم شفاف بود و در عین‎ حال معتقد هستم و در این حوزه هم با مردم شفاف بوده‎ام که برخی از موضوعاتی را که هنوز در مذاکره به نتیجه نرسیده است، نمی‎توانید علنی مطرح کنید به این دلیل که طرف مقابل مذاکره از موضع‎تان خبردار می‎شود.

تا چه زمانی باید به این شکل رفتار کرد؟

تا وقتی به نتیجه رسید. به محض اینکه ما در ژنو به نتیجه رسیدیم، من متن توافقنامه را چاپ کردم. من این متن را عینا در اختیار خبرنگاران قرار دادم. این در ‎حالی است که می‎بینیم کشوری مانند آمریکا که ادعا می‎کند شفافیت دارد متن توافق را چاپ نکرد، بلکه ‎چیزی به نام Fact Sheet را منتشر کرد. بعد از گذشت ۲ هفته، واشنگتن پست اعلام کرد مهم‎ترین مشخصه این Fact Sheet چیز‎هایی است که در آن حذف شده. تعامل جدی با رسانه‎ها و افکار عمومی، روشی است که من به آن علاقه داشته‎ و دارم و امیدوارم تا زمانی که مسئولیت دارم همین روش را ادامه بدهم.

اما این موضوعی است که طرف غربی رعایت نمی‎کند. نمونه این‎ها هم زیاد است. این رفتار دو طرف قابل تأمل است.

واقعیت این است که آنچه آن‎ها علنی مطرح کردند، مسائل مطرح در مذاکرات نبوده است بلکه فضاسازیای بوده که آن‎ها می‎خواستند انجام بدهند. ما هم بهموقع با آن فضاسازی برخورد کردیم.

البته این روش به هیچوجه مورد تایید من نیست و من هیچ‎وقت این کار را نخواهم کرد. من روزی که خواستم از مجلس رای اعتماد بگیرم، به نمایندگان محترم مجلس گفتم و قول دادم که من به شما دروغ نخواهم گفت.

گاهی حرف‎‎هایی بوده که در مذاکره همه ما گفتیم و توافق کردیم و بعضی از حرف‎‎ها هست که یک طرف گفته و طرف دیگر نگفته است. این قبیل حرف‎ها اگر به‎عنوان توافق مطرح شده، دروغ است و خواسته‎اند فضاسازی کنند. اگر بخواهیم یک مقدار دیپلماتیک‎تر صحبت کنیم، واقعیت مذاکره را مقداری به‎اصطلاح رسانه‎ای پیچ داده‎اند.

آقای دکتر! بار‎ها طرف ایرانی اعلام کرده که موضوع موشکی و توان نظامی ما روی میز نیست، اما به کرات طرف مقابل این مباحثرا مطرح می‎کند. حد این موضوعات کجاست؟


ما معتقدیم که موضوعاتی از جمله بحثغنی‎سازی یا مثلا بحث‎‎های موشکی، روی میز نیست. البته من هیچ‎وقت نگفتم که طرف مقابل این موضوعات را مطرح نکرده. ما همیشه گفته‎ایم که اصلا اجازه نخواهیم داد این موضوعات مطرح بشوند اما اینکه طرف مقابل چه موضوعی را مطرح می‎کند یا نمی‎کند، بحثدیگری است.

شما باید به این هم توجه داشته باشید که اگر من بگویم این موضوع مطرح شده، به این معناست که من خودم دارم به این موضوع اعتبار می‎دهم.

براساس توافق ژنو، برخی از موضوعات مثل توان نظامی ما اصلا روی میز نیست و ما هم این را در جلسه به صراحت گفتیم، البته طرف مقابل هم حرف‎‎های خودش را زده است، اما اینکه چه موضوعاتی مورد بحثقرار می‎گیرد، آن موضوعات را داریم در موردش بحثمی‎کنیم و اختلاف ‎نظر‎هایی داریم.

اما آنچه که ما گفتیم مطرح می‎‎کنیم و آنچه که گفتیم با آن موافق نیستیم و از دیدگاه ما روی میز نیست، کاملا مشخص است. اگر من بخواهم وارد جزئیات مذاکرات بشوم و سیر تحولی مذاکرات را مطرح کنم، اولا به بعضی از موضوعات که جایگاهی ندارند، جایگاه می‎دهد و به مصلحت مذاکرات ما نیست و ثانیا ورود به برخی از جزئیات ممکن است مانع از به نتیجه رسیدن مذاکرات شود.

البته این روش غربی‎ها را ما هم بلدیم انجام بدهیم، اما من ترجیح می‎دهم که لااقل با مردم خودمان آنچه که واقعیت دارد را مطرح کنم و تلاش نکنم برای راضی کردن بعضی‎‎ها و برای کم‎ کردن فشار‎ها، حرف‎‎هایی بزنم که واقعیت بیرونی ندارد.

موضوع حق غنی‎سازی و به رسمیت شناخته شدن آن، یکی از اصلی‎ترین موضوعات مورد مناقشه است. آنچه از حواشی مربوط به این موضوع به‎نظر می‎رسد، تا حدی جدی است که برخی می‎گویند ۲ طرف ۲ متن مجزا امضا کرده‎اند.

حتما شاهد بودید که در مورد غنی‎سازی به چه شکلی صحبت کردند و بعد خود آقای اوباما و خانم وندی شرمن در سرزمین‎‎های اشغالی در مورد غنی‎سازی چه صحبتی کردند. یک روز گفتند که غنی‎سازی نیست یا مثلا آمدند و خواستند که یک چارچوب حقوقی بدهند و گفتند که آمریکا حق غنی‎سازی را برای هیچ کشوری به رسمیت نمی‎شناسد.

ما هم هیچ‎وقت نگفتیم از آمریکا خواسته ایم که حق غنی‎سازی را به رسمیت بشناسد. من اتفاقا همان روز اول بعد از تصویب توافق در مصاحبه ام در ژنو توضیح دادم و گفتم که حق ما در NPT(ان‎پی‎تی) به رسمیت شناخته شده و در دو اجلاس بازنگری این معاهده مجددا به‎صورت ریز و جزئی مطرح شده است که انتخاب کشور‎ها در حوزه چرخه سوخت باید مورد احترام قرار بگیرد.

بنابراین در توافق ژنو یا برنامه مشترک اقدام ژنو، غنی‎سازی هست و قرار بر این است که در مرحله آخر غنی‎سازی باشد و تحریم نباشد؛ یعنی ما این حق خودمان را اعمال خواهیم کرد و طرف مقابل موانعی که برای اعمال حق ماست، یعنی تحریم‎‎ها را برمی‎دارد.

این واقعیتی است که در سند وجود دارد و امروز هم شما شاهد هستید که بعد از گذشت سه ماه بالا و پایین رفتن خانم شرمن در سرزمین‎‎های اشغالی، آمده، مصاحبه کرده و گفته در نهایت براساس توافق ژنو، ایران غنی‎‎سازی خواهد داشت. معلوم شد که از روز اول ما راست گفته‎ایم و دیگران تنها با الفاظ بازی کرده‎اند. من دوست دارم و می‎پسندم که سه ماه فشار را تحمل بکنم، اما حرفی را بزنم که مستند باشد و منافع ملی را حفظ بکند و در آخر هم تاریخ قضاوت خواهد کرد و نتیجه خواهد گرفت.

اما واژه‎‎هایی از قبیل برچیده شدن تاسیسات هسته‎ای ایران(Dismantle)، موضوع نگرانی، موضوع دفاعی و… به کرات توسط مقامات آمریکایی عنوان شده است. هنوز معتقدید متنی را که امضا کردید، حافظ منافع ملی‎مان است؟

در مورد متن، جمع‎بندی من این است که از دو طرف اصلی این بازی که ما و آمریکا هستیم، این ما بودیم که عین متن مورد توافق را منتشر کردیم. لذا خیال من از این متن راحت‎تر است تا طرف آمریکایی. طرف آمریکایی بود که آمد و متن را به‎عنوان Fact sheet منتشر کرد.

من عینا این حرف‎‎هایی که الان می‎‎زنم را در مصاحبه‎‎های خارجی مطرح کرده‎ام. مثلا در مصاحبه با CNN گفتم که من کاخ سفید را به چالش می‎کشم اگر یک جا به من نشان بدهد که کلمه برچیده شدن وجود دارد. بنده تمام حرف‎هایم را پس می‎گیرم. شما شاهد بودید که دیگر بعد از آن، کسی از واژه برچیده شدن استفاده نکرد. لذا ما با این متن آنقدر راحت بودیم که آن را منتشر کردیم اما دیگران نه.

خانم راسل تینن، رئیس کمیسیون روابط خارجی مجلس نمایندگان آمریکا در نامه‎ای به آقای اوباما، درخواست کرده که متن توافق را در اختیار ما قرار بدهید. این وضعیت، وضعیتی است که ما علی‎الارض داریم و واقعیت این است. اما اینکه می‎گویند برخی کلمات ممکن است در متن به دو گونه تفسیر بشود، حتما به همین شکل است زیرا این متن، سخنرانی من نبوده بلکه توافقی بوده است که هفت کشور به‎علاوه یک سازمان بین‎المللی، یعنی شش کشور و خانم اشتون به‎عنوان نماینده اتحادیه اروپا در یک طرف و جمهوری اسلامی ایران در طرف مقابل، در آن حضور داشته است.

در این تفاهمی که باید هشت طرف را راضی بکند آیا شما می‎توانید تک‎تک کلمات را آن‎گونه بیاورید که دقیقا موضع شما باشد؟ آنکه می‎شود سند تسلیم طرف مقابل و من هیچ‎وقت نگفته‎ام که طرف مقابل تسلیم شده است.

این برد برد که اخیرا زیاد شنیده می‎شود، به چه معناست؟ به‎ویژه ما در این مذاکرات چه بردی داشته ایم؟

اول بیاییم این را تعریف بکنیم که بازی برد‎‎برد یعنی چه و ببینیم که در هشت سال گذشته چه اتفاقی افتاده است؟ در هشت سال گذشته طرفین مذاکره بازی برد‎باخت کرده‎اند و نتیجه‎اش این شده که آن‎ها تحریم‎‎هایی را بر جمهوری اسلامی اعمال کرده‎اند. این تحریم‎‎ها باعثنشد که برنامه هسته‎ای ما به هم بخورد یا متوقف شود، اما باعثشد در دورانی که بیشترین درآمد را داشتیم، نرخ رشد اقتصادی ما از رشد چهار درصدی به رشد منهای پنج درصد برسد.

البته مقدار قابل توجهی از آن به‎دلیل مدیریت غلط بود. مدیریت غلط به این دلیل که نیامدند پیش‎بینی سیاست‎های خودشان را بکنند و بدانند که این سیاست‎‎ها به تحریم می‎انجامد و اگر می‎خواهیم با این تحریم‎‎ها مقابله کنیم، نباید اقتصاد را به واردات وابسته کنیم، بلکه باید اقتصاد را به منابع داخلی وابسته کنیم که مقام معظم رهبری، بار‎ها در گذشته و هم در دولت کنونی به آن تاکید داشته‎اند. این یک طرف قضیه که علی‎القاعده به آن برد اطلاق نمی‎شود.

طرف مقابل چه به دست آورده است؟ طرف مقابل از ۲۰۰ سانتریفیوژ که ایران در زمان شروع تحریم‎‎ها داشته است، به ۱۹۰۰۰ سانتریفیوژ که دارد می‎چرخد رسیده است. یعنی اگر بیاییم سرجمع حساب کنیم، دستاورد طرف مقابل از تحریم‎ها، ۱۸۸۰۰ سانتریفیوژ بوده است پس آن‎ها هم باخته‎اند و چیزی به دست نیاورده‎اند. نتیجه این بازی در شرایط امروز بین‎المللی باختباخت می‎شود، البته ممکن است وزن میزان باخت طرفین فرق کند اما بازی، بازی باختباخت است.

ما به غرب می‎گوییم که شما ادعا می‎کنید ایران نباید دسترسی به سلاح هسته‎ای داشته باشد و این هدف شماست که ادعا و مطرح می‎کنید. هدف ما هم این است که یک برنامه هسته‎ای پیشرفته داشته باشیم. اگر شما برنامهریزی و طراحی کنید که هم آن طرف به هدفش برسد و هم شما به هدفتان برسید، در این بازی طرفین برده‎اند. حالا من می‎خواهم استدلال کنم که تنها بازی موجود، همین نوع از بازی است. چرا تنها بازی؟ یا باید برویم سراغ بازی باختباخت یعنی به‎سراغ تقابل برویم یا باید به‎سراغ این بازی برویم.

غربی‎‎ها باید به این نتیجه برسند که ما یک صنعت بومی هسته‎ای داریم و در زمانی که این صنعت بومی ما به‎صورت شفاف با نظارت بین‎المللی اجرا شود، می‎توان اطمینان حاصل کرد که صلح‎آمیز است. اگر هم غرب بخواهد فشار بگذارد و به فرض محال مانع از ایجاد صنعت هسته‎ای در ایران شود، هنوز این دانش در کشور موجود است و در صورت فشار، امکان دارد به زیر زمین برود. یعنی به فرض در بهترین حالت مورد نظر غرب، اگر ایران بپذیرد که صنعت هسته‎ای را کنار بگذارد، قطعا دانش دانشمندان، تکنولوژی، کارخانه‎‎ها و مواد این صنعت در کشور موجود است.

طرف دیگر قضیه برای ما این است که اگر ما این صنعت را ادامه بدهیم و دنیا تصور کند که ما به‎دنبال سلاح هسته‎ای هستیم، ما بردی به دست نیاورده‎ایم زیرا هم از نظر استراتژیک و هم از نظر فقهی، نظری و اعتقادی که فتوای مقام معظم رهبری است، منافع ایران در این است که دنیا باور کند برنامه هسته‎ای ما صلح‎آمیز است زیرا سلاح هسته‎ای نه در محیط پیرامونی و نه در سطح وسیع‎تر برای ما امنیت ایجاد نمی‎کند و حتی این تصور که ایران به‎دنبال سلاح هسته‎ای است نیز، برای ما ناامنی ایجاد می‎کند. لذا بازی بردبرد چیست؟ این است که ما اهداف را جوری تعریف کنیم که طرفین بتوانند وقتی به این اهدافشان می‎رسند، به ضرر دیگری عمل نکرده باشند. یعنی برای ما هیچ ضرری ندارد که دنیا بفهمد برنامه‎ ما صلح‎آمیز است و در واقع ما در آن نفع داریم و برای دنیا هم ضرری ندارد که ما برنامه صلح‎آمیز هسته‎ایمان را داشته باشیم. در واقع نفع آن‎ها در این است که ما این برنامه را روی زمین و آشکار داشته باشیم به‎جای اینکه به زیر زمین برود. این تعریف برنامه بردبرد و برنامه‎ای است که ما می‎توانیم با آن به نتیجه برسیم.

با توجه به فتوای رهبر انقلاب و دیگر دلایل مطرح، نظیر اقدامات گذشته ما و تعلیق و اعتمادسازی‎‎های مکرر، غرب بر چیزی تمرکز کرده که در اصل می‎داند ما به‎دنبال آن نیستیم؟ و به دنبال استفاده صلحآمیز هستیم؟

در غرب دو گروه وجود دارند، یک گروه هستند که از مسئله هسته‎ای به‎عنوان بهانه استفاده می‎کنند و می‎خواهند بهانه‎ای برای فشار به ایران داشته باشند و گروه دیگری هم هستند که تحت تاثیر فضاسازیای که شده است و تحت تاثیر اینکه متوجه اهداف ما نیستند، می‎گویند ایرانی که این همه نفت دارد چرا به‎خاطر تولید یک مقدار کمی انرژی هسته‎ای حاضر شده منابع انرژی خود را به خطر بیندازد؟

این یک تصور است و زمانی که شما وارد گفتمان منطقی با طرف مقابل نشوی و فقط گفتمان بازی برد باخت باشد که فقط به بازی باخت باخت می‎انجامد، این تصور در اذهان تقویت می‎شود که ایران برای چه‎چیزی دارد مقاومت می‎کند؟ امروز برای این‎ها مشخص شده که مقاومت ما بر مبنای عزت نظام است یعنی ما برای این مقاومت کردیم و برای این هزینه پرداختیم؛ نه برای یک تعداد سانتریفیوژ.

البته تعداد سانتریفیوژ خیلی هم مهم است. اما مهم‎تر این است که کسی نمی‎تواند به ما بگوید چه‎کار می‎‎‎توانیم بکنیم و چه‎کار نمی‎توانیم بکنیم. ما مردمی هستیم که خودمان برای خودمان تصمیم می‎گیریم. اگر این موضوع جا بیفتد لااقل آن‎هایی که در ذهنشان تصور باطلی بود حل می‎شود.

گروهی در غرب و به‎ویژه آمریکا هستند که به‎دنبال بهانه‎گیری اند و مدام حرفهایی را می‎زنند، لابی صهیونیست‎ها هم به همین‎ شکل. برخورد شما با این گروه‎ها تاکنون چگونه بوده است؟

گروهی در غرب هستند که به‎دنبال بهانه بودند و در قبال این‎ها وظیفه ما این است که بهانه را از آنها بگیریم. اینکه یک گروهی با ما بد بودند و از ما خوششان نمی‎آمده چیز تازه‎ای نیست اما اینکه این گروهی که از ما خوششان نمی‎آمده، توانسته‎اند در یک مقطعی یک اجماع بین‎المللی علیه ایران ایجاد کنند و الان این اجماع در حال فروریختن است، بسیار حائز اهمیت است.

در آستانه برگزاری اجلاس اخیر آی‎پک در آمریکا، نتایج نظرسنجی یک موسسه نشان داد که میزان دشمن‎انگاری مردم آمریکا نسبت به ایران، در مدت شش ماه از ۳۲ درصد به ۱۶ درصد رسیده است. این بدان معناست که ما بهانه را از دست بدخواهان گرفته‎ایم لذا اینکه شما می‎فرمایید آیا آن‎ها به این راضی می‎شوند حرف من این است که اگر شما درست بازی کنید چاره‎ای ندارند؛ یعنی شما آن‎ها را ناگزیر از این می‎کنید که یا انزوای خودشان را بپذیرند مثل رژیم غاصب صهیونیستی یا مشغول تعاملی با ایران بشوند که در آخر برای آن‎ها هم یک دستاوردی داشته باشد و بدینگونه نباشد که در صحنه بین‎المللی منزوی بشوند.

این بهانه‎گیری‎ها که پایانی ندارد، در این صورت رفتار ما با این گروه به چه شکلی خواهد بود؟

حالا ممکن است که ما به نتیجه نرسیم یعنی اینکه ما با چشم باز به داخل رفته‎ایم که گروهی می‎خواهند بهانه‎جویی کنند اما به خودشان هم گفته‎ایم که این ‎بار اگر بخواهند بهانه‎جویی کنند، ما بازی را برایشان بسیار دشوار می‎کنیم یعنی با بهانه نمی‎توانند اجماع جهانی علیه ما ایجاد کنند و اگر خواستند بهانه‎جویی کنند، برای دنیا مشخص می‎شود که این‎ها هستند که مانع رسیدن به یک راه‎حل می‎شوند و آنوقت نحوه بازی شما به‎صورتی دیگر خواهد بود. ما در دهه ۹۰ میلادی، مقاطعی را داشتیم که دولت آمریکا با تمام توانش به میدان آمد که ایران را تحریم کند و حتی تحریم‎‎های فرامرزی علیه ایران تصویب کرد.

شما قانون داماتو را به یاد دارید که در زمان بیل کلینتون تصویب شد. کلینتون هم در دنیا مثل بوش، رئیس‎جمهور نامحبوبی نبود که تمام دنیا بگویند این جنگ طلب است. اما همان زمان، وقتی کنگره آمریکا قانون داماتو را تصویب کرد، اروپایی‎‎ها در مقابل آمریکا ایستادند و گفتند ما حرف تو را گوش نمی‎کنیم.

ما می‎توانیم این شرایط را مجددا ایجاد کنیم که دولت آمریکا در برابر دو انتخاب باشد، یک انتخاب اینکه راه حل معقولی را بپذیرد و انتخاب دیگر اینکه در دنیا منزوی بشود مثل آنکه در دهه ۹۰ برای او روی داد. پیشنهاد ما و عاقلانه و منطقی قضیه هم این است که اگر شما می‎خواهید ایران سلاح نداشته باشد، ما هم همین را می‎خواهیم و همین را به شما نشان می‎دهیم.

بار‎ها اعلام شده است که آنچه به‎عنوان دستاورد ما در ژنو مطرح می‎شود، در آلماتی به ریاست دکتر جلیلی هم به دست آمده بود، اگر منطبق با مصالح بود چرا آن زمان به این جمعبندی و توافق نرسیدیم؟


این سوال را باید از خودشان بپرسید اما نظر من این است که ما خط قرمز‎های نظام را رعایت کردیم. ما از چارچوب‎‎های تعیین شده برای خودمان خارج نشدیم و دستاوردهایمان نیز همین است و بنده اعتقاد دارم که اگر دو سال قبل هم با همین روش مذاکره شده بود، دستاورد‎های بیشتری هم داشتیم زیرا در آن زمان، این میزان از تحریم علیه ایران نبود؛ تحریم‎‎های بانکی، نفتی و تحریم‎‎های دیگر نبود و وضعیت هسته‎ای ما هم با امروز خیلی تفاوتی نمی‎کرد.

یعنی از نظر هسته‎ای، تفاوت ما با آن روز در تعداد سانتریفیوژ‎ها بود اما میزان تحریم‎‎ها خیلی تفاوت داشت. لذا من نباید به این سوال پاسخ بدهم. سخن من این است که بنده در چارچوب‎‎های تعریفشده نظام مذاکره کردم و آنچه که در شرایط امروز بهدست آوردم این است. اگر دوستان می‎توانستند در شرایط بهتری مذاکره کنند و از خطوط قرمز نظام عبور نکنند و دستاورد‎های بهتری داشته باشند، حتما خودشان باید پاسخگو باشند که چرا این کار را انجام نداده‎اند؟

مقام معظم رهبری در سخنرانی اخیر خود فرمودند که مشکل غرب با انقلاب اسلامی است و موضوع هسته‎ای هم یک بهانه است. دیدگاهی در بین برخی از مردم وجود دارد مبنی بر اینکه تیم هسته‎ای به‎دنبال حل همه مشکلات ما با غرب است. این دیدگاه تا چه اندازه با واقعیت انطباق دارد؟


ما صریحا اعلام کرده‎ایم که فقط به‎دنبال حل موضوع هسته‎ای هستیم و موضوع دیگری را با آمریکا بحثنمی‎‎‎کنیم. خبرش را هم خود آمریکایی‎‎ها دادند که وقتی آقای کری می‎خواست با من در مورد سوریه صحبت کند، من گفتم که وارد این حوزه نمی‎شوم. نه اینکه من راجع به بحثسوریه اختیار مذاکره نداشتم، اتفاقا من با تمام گفت‎وگوکننده‎‎های دیگری که با ما صحبت می‎کردند، در مورد سوریه صحبت می‎کردم اما سیاست ما این است و من به این سیاست افتخار می‎کنم که ما تعیین می‎کنیم راجع به چه‎چیزی صحبت کنیم و این استقلال جمهوری اسلامی است.

چارچوب سیاست نظام را رهبری تعیین می‎کنند و ما هم گزارش اجرای این سیاست را می‎دهیم و هرجا که ایشان مصلحت بدانند، مداخله می‎فرمایند و هرجا هم که به صلاح ندانند سکوت می‎کنند. در برخی موارد نظر می‎دهند و در برخی دیگر نظر نمی‎دهند. اما اینکه من بخواهم علاوه بر هسته‎ای، در مورد سوریه هم با آمریکا صحبت کنم، حتما باید ایشان نظر بدهند. لذا اصلا برای من تصور این وجود ندارد که ما از این مذاکرات به یک موضوع دیگر برسیم؛ بلکه این مذاکرات تنها به هسته‎ای منحصر است و صراحتا گفتیم به هیچ موضوع دیگری اجازه ورود به مذاکره نخواهیم داد. این بحثهم برای طرف مقابل کاملا جا افتاده است. بنابراین بحثما فقط بحثهسته‎ای است و هیچ موضوع و بحثدیگری نیست و هیچ موضوع دیگری نداریم.

شما همواره تاکید بر قدرت معنوی ایران دارید، البته قبول کنید که تفاسیر گوناگونی از سخنان شما در دانشگاه تهران شد و شاید دلیل اصلی این سوء‎‎ برداشت‎ها نحوه بیان و پرداخت آن سخنان بود.
به‎نظر من بزرگ‎ترین عامل قدرت ایران، قدرت معنایی آن است و این‎ قدرت معنوی دستاورد انقلاب است. یکی از بزرگ‎ترین دستاورد‎های انقلاب اسلامی، استقلال و خودباوری ماست. این استقلال ماست که کسی برای ما تعیین تکلیف نمی‎کند، اما من فکر می‎کنم از آن مهمتر، خودباوری است که امام(ره) به ما دادهاند. براساس این خودباوری است که ما می‎توانیم در مقابل آمریکا بنشینیم و با آمریکا مذاکره کنیم و احساس نکنیم آمریکا قدر قدرت است. آقای اوباما به صراحت گفته که اگر دست من بود، نمی‎گذاشتم یک پیچ و مهره از برنامه هسته‎ای ایران باقی بماند، اما دست من نیست.

من از دوستان اصولگرای خودم می‎پرسم که وقتی آمریکا اذعان می‎کند ابرقدرت نیست، چرا ما باور نمی‎کنیم؟ چرا ما خیال می‎کنیم که هر اتفاقی که می‎افتد، حتما آمریکا در آن نقش داشته است؟ نه! مگر آمریکا در ویتنام شکست نخورد؟ مگر آمریکا مجبور به خروج از عراق بدون هیچ دستاوردی نشد؟ مگر آمریکا مجبور نیست که از افغانستان بیرون بیاید در شرایطی که خیلی خواسته‎هایش محقق نشده؟ بنابراین‎ بار‎ها و بار‎ها ثابت شده که آمریکا قدر قدرت نیست و نیازی به اثبات ندارد.

ما به‎عنوان مسلمان معتقدیم که فقط یک قدر قدرت در خلقت وجود دارد که آن هم خود ذات باریتعالی است و هیچکس دیگری قدر قدرت نیست. لذا واقعیت امر این است که بپذیریم خودباوری ما خیلی مهم است. ما تصمیم گرفتیم در مورد یک موضوعی صحبت کنیم و این موضوع را حل کنیم و این بدان معنا نیست که قرار است روابطمان دوستانه بشود و اتفاقا در برخی موارد وقتی بعضی حساسیت‎‎ها را نسبت به اظهاراتی که توسط مقام آمریکایی می‎شود در داخل می‎بینم، این تصور برای من ایجاد می‎شود که دوستان واقعا خیال کرده‎اند که ما با آمریکا رفیق شده‎ایم، آمریکا نباید این حرف‎‎ها را بزند.

ما فقط می‎خواهیم با آمریکا و گروه ۱ + ۵ موضوع هسته‎ای را حل کنیم و روابط ما هم فقط در همین حد است اما از نظر نگرش کلی، ما اعتقاد به تعامل سازنده داریم. هر فردی تنها با خودش که تعامل نمی‎کند بلکه ما موجودیت مستقلی هستیم، نه تنها از لحاظ حقوقی بلکه از لحاظ فکری و از نظر دیدگاه. من در مجلس هم گفتم به این حرف‎‎هایی که می‎زنم باور دارم و شعار نمی‎دهم اعتقاد من این است که قدرت ما ناشی از حرف مستقلی است که برای زدن داشته باشیم.

اگر موضوع هسته‎ای روزی حل شود، مرحله بعدی روابط ایران و غرب را چگونه می‎بینید؟

ما همواره در دیدگاه‎‎ها و در روش‎‎ها با جهان غرب اختلاف ‎نظر خواهیم داشت و در بهترین شرایط، حتی اگر روزی موضوعات مهم روابطمان حل بشوند، هنوز ما دو دیدگاه مختلف داریم. ما کشوری هستیم که ادعا می‎کنیم حرف برای گفتن داریم و این جراتی است که انقلاب به ما داده تا حرف خودمان را بزنیم؛ این جرات، قدرت ماست. در یکی از مصاحبه‎‎های خارجی، خبرنگاری از من سوال کرد در بهترین شرایط فکر می‎کنی که روابط ایران و آمریکا به چه صورتی باشد؟ ‎‎ در بهترین شرایط که فکر نمی‎کنم در دوران حیات خودم شاهد آن باشم ‎‎ در جواب گفتم روابطی می‎شود مثل آمریکا و شوروی، روابطی که ممکن است دو طرف با هم صحبت کنند اما اختلافات مبنایی دارند.

آقای دکتر محمدجواد ظریف، به عنوان استاد دانشگاه و یک دیپلمات. در شش ماهی که مسئولیت وزارت خارجه را به عهده گرفتید، دیدگاه‎‎هایتان نسبت به زمان تدریس در دانشگاه تغییر و تحولی پیدا کرده است؟ شما در این شش ماه به‎تعبیری چقدر در مسیر «شدن» حرکت کردید؟ عده‎ای معتقد بودند که آقای ظریف در شروع کار خیلی خارجی و دانشگاهی بود و به مرور تغییر کرد. حتی برخی بحثظواهر و حتی سبک خنده‎‎های حضرتعالی را هم فکت این موضوع در نظر می‎گیرند.

البته همه ما در حال دگرگونی و شدن هستیم و اساسا دنیا در حال شدن است. حضرت مولا امیرالمومنین(علیه‎السلام) می‎فرمایند: «وای به حال کسی که امروز و دیروزش مثل هم باشد». من الان حداقل هفته‎ای یکبار مسافرت خارج از کشور دارم ولی در شش سال گذشته شاید مجموعا شش بار هم خارج نرفته‎ام.

در دور اولی که می‎‎خواستم از نیویورک به ترکیه بروم، آنقدر بین سفر اول و دوم من فاصله افتاده بود که وقتی به فرودگاه رفتم تا با پاسپورتم از کشور خارج بشوم، گفتند دو سال است که از کشور خارج نشده‎ای و باید خروجی بگیری. یعنی در این وضعیت بود که من دو سال از ایران خارج نشده بودم. در آن مدت نه اینکه به‎طور کل از ایران خارج نشده ام، بلکه چند سفر خارجی داشتم اما شاید سالی یکبار اتفاق می‎افتاد و آن زمان من خیلی بیشتر داخل بودم.

اما اینکه دیدگاه‎‎های من عوض شده است یا نه، اگر نگاهی به دیدگاه‎‎هایی که من در گفت‎وگوهایم با آقای راجی داشتم و به‎عنوان کتاب «آقای سفیر» چاپ شده بیندازید، متوجه می‎شوید که مبنای فکری من همین بوده است و واقعا من احساس می‎کنم که نباید به خودم دروغ بگویم و نباید به مردم نیز دروغ بگویم. گفتمانم را به این دلیل که یک گروهی از آن خوششان بیاید عوض نکرده‎ام و همان حرف‎‎هایی که سر کلاس می‎زدم امروز هم بیان می‎کنم با این تفاوت که در آن زمان برای یک گروه کوچک ۲۰ نفری می‎زدم اما الان برای جمعیت ۷۰ میلیونی و شاید هم بیشتر، بیان می‎کنم.

در طول این شش ماه میزان اعتمادتان به غرب افزایش پیدا کرده یا کاهش یافته است؟

من فکر می‎کنم رفتاری که آمریکا طی سه ماه گذشته انجام داده است، اعتماد همه مردم ایران را نسبت به خودش کم کرده است و این مطلب را من هم در جلسه مذاکره و هم در مصاحبه‎‎های خارجی به صراحت گفته‎ام. احساس می‎کنم که نه تنها من، بلکه بقیه مردم هم میزان اعتمادشان کاهش یافته است. البته من می‎توانم تفسیر کنم که چرا این اتفاق افتاده و می‎بینم که چه اتفاقی دارد می‎افتد. در آمریکا در همین اسفندماه، ۱۴ هزار لابیست صهیونیست به‎سمت واشنگتن سرازیر شدند. گفتن این ارقام راحت است اما با وجود سرازیر شدن ۱۴ هزار تا لابیست به‎سمت واشنگتن، تقریبا هیچ دستگاه دولتی در آمریکا از کنگره و دولت باقی نمی‎ماند که چند تا از این‎ها در آن حضور نداشته باشند. این رقم بزرگی است و این‎ها هم متاسفانه به این مجموعه‎‎ها عکس‎العمل و واکنش بسیار بدی نشان می‎دهند از جهت واکنش انفعالی.

واقعیت این است که به هر دلیلی، گفتمانی از واشنگتن بیرون آمده که کمک نکرده تا مردم ما اعتماد پیدا کنند یا از آن بی‎اعتمادیشان کم شود. البته بنده مثل آن‎هایی که خیلی زودرنج هستند، آنقدر زودرنج نیستم زیرا می‎دانم که اتفاقی بین ما و آمریکا نیفتاده است. من می‎دانم که با آمریکا رفیق نشده‎ایم لذا من از آمریکا توقع ندارم که به‎‎طور ناگهانی گفتمان خود را عوض کند اما توقع دارم اگر توافقی کرد، آنقدر جرات و جسارت داشته باشد که همان توافق را اعلام کند و چیز دیگری را اعلام نکند و لذا همه این‎ها زمینه‎ساز بی‎اعتمادی شده است.

در جریان برگزاری نشست ژنو ۲ برای حل بحران سوریه، دعوت جمهوری اسلامی نهایتا پس گرفته شد. به‎نظر شما این عدم دعوت تا چه اندازه به موضع ما در قبال سوریه برمیگردد؟


موضع ما در مورد سوریه یک موضع کاملا پویاست و اتفاقا موضع آن‎هایی که برای آینده سوریه پیششرط می‎‎گذارند متصلب است. چیزی که باعثشده سه سال در سوریه خونریزی ادامه داشته باشد، این است که گروهی براساس تصورات وهم‎آلود، آمدند و گفتند که دو ماه دیگر بشار اسد سقوط می‎کند و براساس این فکر هم مواضعی گرفتند و اتفاقا خودشان را در این مواضع متصلب کردند.

همین موضع سبب شد که مردم سوریه با بیش از ۱۰۰ هزار قربانی، هزینه این اشتباه را بپردازند. البته این موضوع، قربانی دیگری هم دارد که کل دنیاست و این افراط‎گرایی که امروز در سوریه در حال نمو است، در آینده، کل جهان را تهدید می‎کند. غربی‎ها رفتاری را دنبال کردند که باعثشد اول خودشان از ایران دعوت به عمل آورند و بعد با یک معضلی مواجه شدند زیرا می‎خواستند گروهی را به هر شکلی که شده بیاورند بر سر میز مذاکره که البته حضور آن گروه خیلی فایده‎ای هم برای مذاکره نداشت زیرا حتی اگر آن‎ها بر سر چیزی توافق می‎کردند، توان اجرای آن را نداشتند لذا بدینگونه اتفاق افتاد.

به همین دلیل هم ضمن آنکه دعوت ایران را برای مذاکرات ژنو ۲ پس گرفتند، هیچ اتفاقی از این سو نیفتاد و واقعیت این بود که آقای دبیر کل با من تماس گرفت و من موضع محکمی گرفتم و گفتم به هیچوجه اجازه نمی‎دهم شما برای ایران پیششرط تعیین کنید، شما می‎خواهید ما را دعوت کنید و من هیچ درخواستی برای حضور ندارم، دیدیم که ایشان تصمیم گرفت دعوت کند و بعد آمریکایی‎‎ها به‎دلیل فشار برخی در منطقه، فشار آوردند و دعوتش را پس گرفت.

با این تفاسیر، آیا این پس گرفتن دعوت، تضعیف جایگاه ایران نیست؟

خیر، این‎گونه نیست. همان زمان که این کار را کردند، باز هم از ایران می‎خواستند که نقش‎آفرینی کند زیرا می‎‎دانستند که بدون نقش‎آفرینی ایران، حل مسئله سوریه ممکن نیست. اکثر افرادی که در ژنو و بعد از آن حضور پیدا کردند، گفتند که ایران باید حضور داشته باشد. این آقای کری بود که گفته بود ایران نباید حضور داشته باشد و این نکته جالبی است که خود ایشان در جلسه دوجانبه، خواهان مطرح موضوع سوریه با من بود. زمانی که من نباید در اجلاس جهانی حضور داشته باشم، پس چرا دو‎جانبه می‎خواهی با من صحبت کنی؟ این نشان‎دهنده سیاست پویای ماست و کسان دیگری هستند که گرفتار یک اوهامی در سوریه شده‎اند و نمی‎توانند تصمیم بگیرند.

این بحثزیاد شنیده می‎شود که در سیاست خارجی، دولت خیلی تعیین‎کننده نیست. شما در این مسیر خود را مسئول دستگاه سیاست خارجی نظام می‎دانید یا دولت؟

ما یک سیاست خارجی در کشور داریم و این بحثهم صرفا اعتقادی نیست بلکه بحثنظری سیاست خارجی است. من سر کلاس‎هایم نیز همیشه گفته‎ام که بنده در حوزه سیاست خارجی ۲ نقش دارم؛ یا به‎عنوان کنشگر یا به‎عنوان تحلیل‎گر.

به‎عنوان کنشگر، من امروز وزیر خارجه هستم. یک زمانی هم در ابتدای کار به‎عنوان کارشناس کار می‎کردم. البته به اینکه کار خودم را از کارشناسی شروع کرده ام، افتخار می‎کنم و به دوستان هم همین توصیه را دارم. در جایگاه یک کنشگر، باید یک سیاست از کل نظام جمهوری اسلامی به‎عنوان سیاست خارجی به دنیا منعکس بشود.

قانون، حوزه‎‎ها را مشخص کرده و کاملا معلوم است و ما همه زیر علم رهبری، سیاست خارجی را به پیش می‎بریم. رهبری نظام، کلیات را تعیین می‎کنند و رئیس‎جمهور نیز مسئول اجرای سیاست و تعیین مصادیق سیاست خارجی است و بنده هم به‎عنوان کارگزار کل نظام، زیر نظر رئیس‎جمهور، آنچه که رهبری و رئیس‎جمهور تعیین می‎کنند را پیاده می‎کنم. در عین‎ حال تنها یک صدا از این مجموعه خارج می‎شود و ما سیاست خارجی دوصدایی نداریم.

ما یک سیاست خارجی داریم که با یک صدا و با یک جهت‎گیری کار را پیگیری می‎کنیم. ضمن اینکه نظرات مختلفی داریم و این نظرات در کشور، هم به‎صورت علنی و هم بهصورت خصوصی مطرح می‎شود. اما آنجایی که دیدگاه‎ها به‎صورت علنی مطرح می‎شود، از مجموعه نخبگان خواسته‎ام که دو چیز را رعایت کنند؛ انصاف و منافع ملی. نظرات باید در این قالب مطرح بشود و ان‎شاءالله این تبادل نظرات باعثمی‎شود که سیاست بهتری هم انتخاب بشود.

از سوی دیگر، نقش دیگری هم به‎عنوان تحلیل‎گر دارم که موظف هستم تحلیلم را ارائه بدهم. در نقش تحلیل‎گر همواره تحلیلم را از آنچه که دیدم ارائه کردم و اتفاقا مقام معظم رهبری هم بیشترین تشویق را در همین حوزه داشته‎اند که تو چه به‎عنوان کارشناس، چه به‎عنوان سفیر و چه امروز به‎عنوان وزیر، موظف هستی زمانی که پیش من می‎آیی، تحلیل خودت را ارائه بدهی و من از این نقش استقبال می‎کنم.

شما در مقطع زمانی پذیرش قطعنامه ۵۹۸ نیز در تیم مذاکره‎کننده ایران حضور داشتید. اگر بخواهیم آن دوران را با شرایط کنونی در جریان پرونده هسته‎ای مقایسه کنیم، چه شباهت‎ها و تفاوت‎‎هایی وجود دارد؟

البته هرکدام از این دوره‎ها، مشخصات خودش را دارد. در زمان قطعنامه ۵۹۸، مجموعه کشور با یک صدا صحبت می‎کردند البته من گفتم از چند صدایی و تفاوت دیدگاه‎‎ها ناراحت نمی‎شوم اما فکر می‎کنم که لازم است این دیدگاه‎‎ها قالبی داشته باشد و مقام معظم رهبری این قالب را تعیین کرده‎اند.

ایشان در مقطعی با بزرگواری فراوانی که داشتند، فرمودند: «این‎ها بچه‎‎های انقلاب هستند». من توقع داشتم دوستان به این فرمایش رهبری عنایت داشته باشند. من همواره از دیدگاه پدرانه‎ای که ایشان نسبت به بنده و همکارانم داشته‎اند، بهره‎مند بوده‎ام اما بالاخره وقتی که رهبری نظام، موضوعی را مطرح کردند، توقع این است که نخبگان توجه داشته باشند. فرمایش دیگری نیز اخیرا ایراد فرمودند که وزارت خارجه مذاکرات را دنبال می‎کند و ما آدم‎‎های عهدشکنی نیستیم.

این‎ها چارچوب است و ایشان دیدگاه فقهی، سیاسی و استراتژیک دارند. راجع به سلاح هسته‎ای و سیاست نظام هم همین است. ما توقع نداریم خارج از این چارچوب حرف‎‎هایی زده شود(که متاسفانه زده شده است). وضعیت امروز ما در این حوزه از این جهت با ۵۹۸ تفاوت دارد. زمان ۵۹۸، هیچیک از این بحث‎‎ها نبود یعنی آقای دکتر ولایتی که ما به‎عنوان وردست در خدمت ایشان مذاکره می‎کردیم، با یک موضع واحد در آنجا حضور داشتند که این کار را خیلی تسهیل می‎کرد.

دشواریهایی در آن زمان وجود داشت از جمله اینکه خاک ما تحت اشغال خارجی بود و بحث تمامیت ارضی کشورمان مطرح بود که بحمدالله الان این مشکلات را نداریم. از سوی دیگر، دشواریای که الان داریم و آن زمان نداشتیم، بحث تحریمهای بینالمللی است. البته در آن مقطع هم آمریکاییها تلاش کردند تا ایران را تحریم کنند اما بحمدالله، با درایت مقامات عالی نظام که ما هم در حد کارگزار جزء، نقشی در آن داشتیم مانع از این شدیم که قبل از پذیرش قطعنامه، آن قطعنامه تحریم صادر بشود. لذا زمانی که قطعنامه پذیرفته شد، ما صرفا باید مشکل را با عراق حل میکردیم و لازم نبود مشکلی را با شورای امنیت حل کنیم. این شرایط متفاوتی است که امروز با آن مواجه هستیم.

تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
ارسال نظرات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات