این هنر ایران است. تحریمها را میتوان دور زد
گفتوگو با رئیس سازمان فضایی کشور
ما به دانش جهانی نیاز داریم و برای برقراری ارتباط با برخی كشورها مشكل داریم. غرب پروژه ایران هراسی ایجاد كرده است ولی بالاخره با همین محدودیتها سعی میكنیم جلو برویم. كشورهایی كه از نظر سیاسی رابطه خوبی دارند در زمینه فضایی هم با ما كار میكنند.
دکتر حمید فاضلی سرپرست سازمان فضایی ایران از تمایل ایران به اعزام پژوهشگران ایرانی به خارج از کشور خبر داد که به علت محدودیتهایی که علیه کشورمان اعمال میشود؛ امکان پذیر نیست.
به گزارش آینده، وی در گفت وگو با همشهری اقتصاد، تاکید کرد غربیها تمام فعالیتهای صلح آمیز و علمی ایران را غیر صلح آمیز عنوان میکنند و البته محدودیتهایی که بدین طریق برای ما به وجود آورده اند باعثشده تا امکان خلاقیت ایرانیها بیشتر شود.
متن کامل این گفتوگو را در ادامه بخوانید:
ما تاکنون موفق به راهاندازی و استفاده گسترده از هواپیمای ایرانی و حتی خودرو شاخص داخلی نشدهایم. حالا وقتی شما میگویید که به فرض ماهواره به فضا میفرستید یا قصد دارید در گام بعدی موجود زنده به فضا بفرستید، این موضوع برای مردم عجیب است.
به صورت دقیق به شما توضیح میدهم. تا حدود ۴۰کیلومتر بالاتر از سطح زمین را محدوده جو غلیظ میگویند. در این محدوده هواپیما، بالگرد و دیگر وسایل پرنده حضور دارند. این را هم به شما بگویم که ما در ایران «بالگرد شاهد» و همچنین «هواپیمای ایران - ۱۴۰» را طراحی کردیم. بنابراین توانایی داریم. حالا وقتی ما از جو زمین عبور میکنیم و به محدوده «جو رقیق» میرسیم، یک عمل و اتفاق شکوهمند است. محموله ما تا جو رقیق رفت و به قول حرفهای به ماورای جو رسید و به صورت موفق بازگشت. شما باید بدانید که تکنولوژی این کار بسیار پیچیده است. این یک بحثکاملا علمی است. این کاوشگر ما برای فرود
نیاز به «چتر دو مرحلهای کاهنده سرعت» دارد. وقتی این چتر در ایران طراحی میشود، یعنی به یک فنآوری پیشرفته دست یافتهایم.
آقای دکتر شما میفرمایید «ما موفق شدیم» ولی واقعا این توان ایرانی بوده است؟
ببینید جهان حداقل پنج دهه است که کاوشگر به فضا میفرستد. بنابراین اقدامی متداول است. پژوهشگاه ما در ایران هم کارش را از راکتهای کاوش آغاز کرد.
۵۰ سال قبل دنیا این کار را شروع کرد. این راکتهای کاوشی همین که به فضا میروند و میآیند به وسیله حسگرهایی که در آنها نصب شده است اطلاعات بسیار باارزشی کسب میکنند.
حالا هر اندازه این کاوشگرها بالاتر بروند، بدون صرف هزینه زیاد در مقایسه با ماهوارهها، اطلاعات ذی قیمتی را از فضای ماورای جو کسب کرده و به زمین برمیگردند. حال سوال این است که چرا پس از ۰۵ سال همچنان کاوشگرها به فضا پرتاب میشوند؟ صرفا برای کسب اطلاعات بیشتر و انجام آزمایشات علمی در شرایط جاذبه ناچیز، بالنها حداکثر میتوانند تا ارتفاع ۰۸کیلومتری بالا بروند. حداقل ارتفاعی که یک ماهواره میتواند در مدار زمین استقرار یابد ۰۵۲کیلومتر است. از طریق نصب حسگرها و سنجندهها روی بالنها و ماهوارهها اطلاعات مورد نیاز در جو غلیظ و ماورای جو برای انجام مطالعات
مختلف به دست میآید. در حد فاصل بین ۰۸ و ۰۵۲ کیلومتر معمولا از راکتهای کاوشی استفاده میشود.
این کارها برای ما هزینه ندارد؟
اساسا ویژگی این نوع کار هزینههای کم آن است. معمولا برای پرتاب محمولههای کاوشی از راکتهای ارزان قیمت استفاده میشود.
چقدر تکنولوژی ما وارداتی است؟
دانش این کار حداقل ۵۰ سال است که در جهان وجود دارد. مطالعات، طراحی، مدیریت طراحی و مدیریت ساخت تماما در ایران صورت میگیرد. البته ممکن است یک قطعه مانند سنسور را وارد کنیم ولی این موضوع جزئی است. اساسا شاید نیازی به تولید چنین قطعهای نباشد. در این کار مطالعه و طراحی و مدیریت سیستمی اهمیت فوقالعادهای دارد که همگی در ایران انجام میشود.
شما پژوهشگر به خارج از کشور نمیفرستید؟
اتفاقا خیلی علاقه داریم که این امکان ایجاد شود ولی متاسفانه جهان برخی محدودیتها را برای ما ایجاد کرده است. ما کار علمی میکنیم ولی آنها قبول نمیکنند. دنیا حتی علاقه دارد دستاوردهای فضایی ما را هم غیرصلحآمیز جلوه دهند. آنها میگویند ما میخواهیم سامانه «بالستیک» طراحی کنیم ولی این درست نیست. چنین نگرشی برای ما محدودیت ایجاد میکند. البته این را هم بگویم که این محدودیتها برای ما امکان خلاقیت ایجاد کرده است.
اما آقای دکتر توجه داشته باشید رشد اقتصادی کشور منفی است. کشاورزی رشد منفی دارد. رشد صنعت منفی است. حالا شما میخواهید دانش فضایی را به صنعت تبدیل کنید؟
من عرض میکنم بسیاری از دستاوردهای ما به بخش صنعت میرود و اتفاقا کارکرد بالایی هم دارد. از طرف دیگر وقتی شما در صنایع فضایی وارد میشوید، و موفق هم میشوید به طور حتم در کشور تولید اعتمادبهنفس میشود. مدیری که در صنایع فضایی تربیت میشود به طور حتم میتواند در دیگر صنایع نیز موفق عمل کند. این مزیت بزرگ ماست. از طرف دیگر ما در صنایع فضایی کسب تجربه و دانش میکنیم.
شما با کدام کشورها ارتباط دارید؟
ما به دانش جهانی نیاز داریم و برای برقراری ارتباط با برخی کشورها مشکل داریم. غرب پروژه ایران هراسی ایجاد کرده است ولی بالاخره با همین محدودیتها سعی میکنیم جلو برویم. کشورهایی که از نظر سیاسی رابطه خوبی دارند در زمینه فضایی هم با ما کار میکنند. از طرف دیگر مجامع علمی هم رابطه خوبی با ما دارند. ما عضو فعال سازمان فضایی آسیا - اقیانوسیه(APSCO) هستیم. پروژه جدیدی هم در این گروه کلید زدهایم.
همچنین عضو شبکه همکاریهای فضایی با کشورهای اسلامی(ISNET) هستیم و تفاهمنامه همکاریهای دوجانبه با کشورهای روسیه، بلاروس و اوکراین بستهایم و همکاری با این کشورها در حال توسعه است.
خوشبختانه استقبال خوبی هم شده است. حتی ما در ایران برای «یوری گاگارین» بزرگداشت برگزار کردیم. با روسیه هم رابطه خوبی داریم و هیاتهای کارشناسی میان ما و روسیه تبادل میشود. البته فضای سیاسی سبب شده بود تا روابط کمرنگ شود ولی در جریان برگزاری این مراسم بالاخره روابط بهتر شد. حتی سفارت روسیه هم از این جریان استقبال کرد.
ایران کجای باشگاه جهانی فضایی قرار دارد؟
۴۰ کشور دانش فضایی دارند. این کشورها در طراحی و ساخت دست دارند و به قول حرفهای «محموله» ساختهاند. این گروه دسته اول هستند اما ۹ کشور صاحب تکنولوژی فضایی هستند. این گروه دوم «محموله» را خودشان به فضا میفرستند. تا قبل از سال ۸۷ تنها هشت کشور در این گروه بودند که با حضور ایران به عدد ۹ رسید. هنگامی که ما ماهواره «امید» را به فضا فرستادیم وارد این گروه شدیم. دسته سوم، تنها سه کشور هستند که به قول معروف صاحب قدرت کامل فضایی هستند و موفق شدهاند فضانورد در مدار زمین قرار دهند. هدفگذاری ما این است که وارد این گروه شویم. عرض کردم که پرتاب ماهواره ایرانی به فضا برای
کشور اعتمادبهنفس ایجاد میکند. در جریان پرتاب ماهواره امید هم ما دیدیم که حتی بسیاری از ایرانیان ساکن خارج از کشور احساس غرور کردند.
شما در جریان سفر خانم انوشه انصاری به فضا بودید؟
حضور ایشان در فضا باعثایجاد احساس غرور برای ایرانیان شد. البته ایشان با هزینه خودشان به فضا رفتند و ما در جریان کارشان نبودیم ولی بههرحال برای ایرانیان بسیار قابل توجه بود که یک بانوی ایرانی به فضا برود.
این ماهواره امید واقعا تولید خودمان بود؟
بله، تمام مراحل طراحی و اجرا در ایران بود. برخی اجزای مقرون به صرفه نیست که در داخل تولید شود و به راحتی قابل تامین است. ولی این مهم نیست. تفکر و توان مدیریتی و طراحی سیستمی آن اهمیت دارد.
اصلا این ماهواره چه کرد؟
۴۵ روز عمر مفید این ماهواره بود. این ماهواره پیام رئیسجمهور را در فضا پخش کرد. نکته مهم این است که ما توانمندی ارسال ماهواره را به دست آوردهایم.
«امید» پروژهای تحقیقاتی بود؟
بله، البته بعد از «امید» ماهواره «رصد۱» امسال به فضا ارسال میشود که هدف تحقیقاتی دارد. این ماهواره کوچک اما دارای قابلیتهای زیادی است.
پروژههای ماهوارهای دیگری هم داریم؟
امسال انشاءالله بعد از ماهواره «رصد۱» ماهواره «فجر» از بخش دفاع و ماهواره «نوید» از دانشگاه علم و صنعت به فضا پرتاب خواهند شد.
با آماده شدن «پرتابگر سیمرغ» که یک حامل پرقدرت میباشد، در سالهای آینده ماهوارههای عکسبرداری با قدرت بالا به فضا پرتاب خواهند شد و همزمان ایستگاههای زمینی کنترل و دریافت علایم و سیگنالهای ارسالی، توسعه خواهند یافت و اطلاعات دریافتی را پردازش خواهند کرد.
با کشورهای اروپایی رابطه داریم؟
دولتها رسما وارد کار نمیشوند ولی شرکتهای اروپایی با ایران همکاری میکنند. حتی ما شرکتهایی را در اروپا ثبت کرده و از طریق این شرکتها با اروپاییها همکاری میکنیم. این هنر ایران است. تحریمها را میتوان دور زد. البته اصل دانش را نمیفروشند و میگویند نزدیک این دانش نشوید.
این کار هزینهها را زیاد نمیکند؟
بله، ولی چارهای نیست. ما باید سیستم بازرگانی هوشمند داشته باشیم تا کارها هزینه کمتر داشته باشند. یک نکته جالب هم بگویم ما قصد داشتیم تجهیزات ثبت علایم حیاتی موجود زنده را هم در محمولههای کاوشی تعبیه نماییم. اما این محصولات را به ما نمیفروشند. ما یک گروه از دانشمندان و محققان مهندسی پزشکی را جمع کردیم و در حال طراحی و ساخت و کسب فنآوری در این زمینه هستیم و به نتایج خوبی هم دست پیدا کردهایم.
موجود زنده را چه زمانی به فضا میفرستید؟
در پرتاب اول از عروسک استفاده کردیم. ولی حالا امکان و توان لازم را داریم که طی چند ماه آینده موجود زنده به فضا بفرستیم. البته شاید نیاز به انجام یکسری اصلاحات جزئی داشته باشیم که به محض انجام آنها طی چند ماه آینده پرتاب انجام خواهد شد.
چه موجودی به فضا میفرستید؟
روسها به ما میگفتند از سگ استفاده کنیم. حتی میگفتند حتما سگ ولگرد باشد. اما ما قصد داریم از میمون استفاده کنیم.
در غرب از میمون استفاده میکنند به دلیل اینکه میمون به انسان شبیه است. البته میمون را بیهوش خواهیم کرد. یعنی این میمون بیهوش به فضا میرود و بازمیگردد. این تجربه اول است.
البته در غرب هم میمون را بیهوش میكردند. در فازهای بعدی موجود زنده هوشیار به فضا میفرستیم.