تبلیغات
کد خبر: ۴۶۳۰۱۷

گزارش آژانس درباره ساخت سلاح هسته ای در شیان دروغ بوده

گرت پورتر خبرنگار ارشد متخصص در مسائل مرتبط با برنامه هسته ای ایران، در مقاله ای استدلال کرده است که گزارش ۱۵ دسامبر آژانس بین المللی انرژی اتمی ثابت خواهد کرد یک دهه جنجال درباره وجود یک برنامه ساخت سلاح هسته ای در مرکز تحقیقات فیزیک نظری در منطقه شیان تهران، چیزی جز دروع پردازی نبوده است.

گزارش آژانس درباره ساخت سلاح هسته ای در شیان دروغ بوده

به گزارش افکارخبر، متن کامل مقاله وی را که روز ۱۵ آبان در وب سایت لوبلاگ منتشر شده، در ادامه خواهید خواند.

***

در حالی که جهان منتظر گزارش اواسط دسامبر یوکیا آمانو مدیر کل آژانس بین المللی انرژی اتمی درباره اتهامات درخصوص فعالیتهای گذشته ایران در زمینه تسلیحات هسته ای است، پیش بینی محتوای این گزارش عمدتا برمبنای این باور جهانی شکل می گیرد که ایران بارها طی سالها چنین فعالیتهایی را مخفی کرده است.

فریبکاری هسته ای منتسب به ایران که به نظر می رسد تاثیر قابل توجهی را بر نظر افراد خبره داشته است تخریب(از بین بردن شواهد) منطقه لویزان - شیان در تهران در سال ۲۰۰۳-۲۰۰۴ است. داستان منطقه لویزان - شیان همانطور که کریستوفر فلود تئوری پرداز سیاسی می گوید از مدت ها قبل یک افسانه سیاسی بوده است: این داستانی است که باید توسط یک گروه اجتماعی واقعی قلمداد شود. برای بسیاری از کسانی که بر روی مسئله هسته ای ایران کار کرده اند، داستان لویزان و شیان نمادی قدرتمند از دلائل حمایت از فشار آمریکا بر برنامه هسته ای ایران است.

قدرت این داستان در این نظریه نهفته است که ایران یک منطقه نظامی را با بولدوزر تخریب کرد که آژانس بین المللی انرژی اتمی علاقه مند بود به منظور یافتن شواهدی از فعالیت های هسته ای این کشور آنجا را بازرسی کند و نیز این باور که این اقدام روشی غیرحرفه ای برای جلوگیری از دستیابی آژانس به حقیقت بود.

اگر چه بسیاری عقاید عموم درباره برنامه هسته ای ایران درست است ولی به هر حال این داستان مبتنی بر مجموعه ای از فرضیاتی است که مبنای نادرست و غلطی دارند.



کشفیات اولیه

داستان لویزان - شیان در سال های ۲۰۰۳-۲۰۰۴ با مجموعه ای از اکتشافات آژانس بین المللی انرژی اتمی برملا شد. اولین مورد، اطلاعات ارسالی از یک آژانس اطلاعاتی ناشناس به آژانس بین المللی انرژی اتمی درباره درخواست های ارسالی با تلکس از دانشگاه شریف برای تهیه تجیهزاتی با کاربرد دوگانه در اواخر دهه ۸۰ و اوائل دهه ۹۰ بود. برخی تحلیلگران اطلاعاتی این درخواست ها را اولین مدرک بدیهی درباره یک برنامه هسته ای نظامی تلقی کردند چرا که آنها از شماره تلکس مرکز تحقیقات فیزیک وابسته به وزارت دفاع استفاده کرده بودند. این اطلاعات آژانس بین المللی انرژی اتمی را برآن داشت تا در سال ۲۰۰۴ میلادی درباره وجود نقش نظامی احتمالی در برنامه هسته ای ایران سوالاتی را مطرح کند. البته بعدها آژانس بین المللی انرژی اتمی اذعان کرد علت استفاده از شماره تلکس مرکز تحقیقات فیزیک در تلکس های مذکور این بود که عضو هیئت علمی دانشگاه شریف که برای تامین این تجهیزات جهت استفاده این دانشگاه و دانشجویان اقدام کرده بود، همزمان مدیر مرکز تحقیقات فیزیک بوده است.

آژانس بین المللی انرژی اتمی همچنین در سال ۲۰۰۴ میلادی دریافت که مرکز تحقیقات فیزیک دو، دستگاه تمام قد اندازه گیری میزان تشعشعات رادیو اکتیو کارگران(محفظه هایی شبیه کمدهای تک در که ارتفاع آن اندازه یک فرد متوسط است و کارگران برای اندازه گیری میزان تشعشعات رادیو اکتیو داخل آن می روند و پس از بسته شدن در، میزان تشعشع این مواد اندازه گیری می شود) خریداری کرده است.

پییر گلداشمیت(Pierre Goldschmidt) که زمانی معاون مدیرکل آژانس در ا مور پادمان ها بود، پس از آن که از این آژانس رفت در مطلبی نوشتاری اذعان کرد در اختیار داشتن این دو وسیله به خودی خود دلیلی بر وجود برنامه مخفی غنی سازی اورانیوم نیست تا چه رسد به وجود یک برنامه تسلیحات هسته ای.

با این حال گلداشمیت و اولی هاینونن(Olli Heinonen) که مسئول مسائل مربوط به ایران در اداره پادمان های آژانس بود، به این نتیجه رسیدند که وجود این دستگاه در مرکز تحقیقات فیزیک غیر عادی است زیرا این مرکز یک محل هسته ای اعلام شده نبود. با این حال، آنگونه که در گزارش آژانس در اواخر سال ۲۰۰۴ میلادی آمده است، هدف مرکز تحقیقات فیزیک از خرید این دستگاه ها آمادگی برای مقابله و خنثی سازی مصدومیت های ناشی از حمله هسته ای بوده است. بعلاوه، به گفته رابرت کلی(Robert Kelley) سرپرست پیشین کارشناسان آژانس در عراق، حتی آژانس نیز سالهاست که یکی از این دستگاه ها را در مقر خود در وین و یکی دیگر را در محلی دیگر نصب کرده است. بنابراین این تصور که وجود این دستگاه در مرکز تحقیقات فیزیک ایران مشکوک است، بیش از آنکه نشانگر نیات هسته ای ایران باشد، نمایانگر نوع ذهنیت مقامات آژانس در آن برهه زمانی است.

با این حال آنچه که تصمیم گیری آژانس را برای اتخاذ اقدامی در مورد محل مرکز تحقیقات فیزیک در لویزان - شیان تسریع کرد، در واقع مجموعه ای از تصاویر ماهواره ای از این مرکز طی اوت ۲۰۰۳ تا مارس ۲۰۰۴ میلادی بود که در اختیار موسسه علوم و امنیت بین الملل وابسته به دیوید آلبرایت قرار گرفته بودند.

این موسسه هنگام انتشار این تصاویر در هفدهم ژوئن ۲۰۰۴ میلادی، اعلام کرد تصاویر نشان می دهد که ساختمان ها تخریب شده اند و زمین مسطح شده است. حتی جاده ها و راههای منتهی به این مکان از بین برده و یا پوشانده شده اند.

این موسسه در ادامه تخریب این ساختمان ها را به انگیزه های فریبکارانه ایران نسبت داده است.

این تخریب ها باعثنگرانی هایی شد زیرا این کارها از جمله اقداماتی بودند که ایران برای شکست نمونه برداری های محیطی قوی بازرسان آژانس بین المللی انرژی اتمی نیاز داشت. در محلی دیگر، ایران اقدامات فریبکارانه کمتری به کار بست. ولی بازرسان توانستند آثاری از اورانیوم غنی شده را کشف و جزییاتی از فعالیت های هسته ای این مناطق را برملا کنند که در نهایت باعثشد ایران در ارائه گزارش های اعلامی خود به آژانس بازنگری کند.

در شانزدهم ژوئن ۲۰۰۴ میلادی، درست همزمان با نشست شورای حکام آژانس، موسسه علوم و امنیت بین الملل این تصاویر را در اختیار شبکه تلویزیونی ای بی سی قرار داد تا پخش کند. این تصاویر همچنین در شرایط پخش شد که دولت بوش سخت سعی داشت پرونده ای را طرح و ایران را به داشتن برنامه مخفی تسلیحات هسته ای متهم کند.

هجدهم ژوئن همان سال، کنت بریل نماینده دائم آمریکا در آژانس ایران را به متهم کرد که مرکز شیان - لویزان را مخصوصا برای از بین بردن برخی شواهد اتهامی تخریب کرده است.

یک دیپلمات ناشناس به آسوشیتدپرس گفت این تصاویر نشان می داد که چندین ساختمان مرکز شیان - لویزان تخریب و خاکروبه آنها نیز از محل برده شده است.

بلافاصله آژانس خواستار بازدید بازرسانش از محل مرکز لویزان - شیان شد و ایران نیز فورا پذیرفت. بازرسی ۱۰ روز بعد و در تاریخ ۲۸ تا سی ام ژوئن ۲۰۰۴ میلادی صورت گرفت. بازرسان آژانس علاوه بر نمونه برداری های محیطی از دو محفظه اندازه گیری تشعشعات رادیواکتیو و تریلری که یکی از این محفظه ها روی آن قرار داشت، نمونه برداری کردند.

در جریان بازرسی های آژانس، مسئولان ایرانی گفتند این مرکز به دستور وزارت دفاع و به منظور تحویل آن به شهرداری تهران تخریب شده است. ایرانی ها در پاسخ به درخواست آژانس برای ارائه جزییات بیشتر، اسناد رسمی اختلافات ارضی وزارت دفاع و شهرداری تهران را ارائه کردند. آژانس هرگز خواستار بررسی صحت و سقم این اسناد نشد.

بعدها آژانس گزارش داد بررسی نمونه های گیاهی و خاک تهیه شده از مرکز لویزان - شیان، وجود هیچ اثری از مواد هسته ای را نشان ندادند. این گزارش همچنین افزود جواب آزمایش نمونه های تهیه شده از محفظه های اندازه گیری میزان تشعشعات رادیو اکتیو نیز منفی بوده است.

ولی در ادامه این گزارش آژانس آمده بود به هر حال باید به خاطر داشت که به علت تخریب ساختمان های این مرکز، شناسایی مواد هسته ای در نمونه های خاک محل بسیار مشکل بود.



آیا خاک سطحی جابجا شده بود؟

نماینده دائم آمریکا در آژانس ادعا کرد به هرحال گزارش های آژانس به وضوح موید این مسئله بود که خاک سطحی محل به طور کامل جابجا شده بود و به علت نبود این خاک ها، تشخیص وجود آثاری از اورانیوم در محل - اگر نگوییم ناممکن - بسیار مشکل بود.

در حقیقت، تا آن زمان آن مقدار خاک سطحی(از یک مرکز هسته ای) جابجا نشده بود. طی سفرم به تهران در سپتامبر ۲۰۱۴ میلادی، من با یکی از مشاوران شورای عالی امنیت ملی ایران ملاقات کردم که آن زمان یکی از اعضای تیم هماهنگ کننده بازدید بازرسان آژانس از لویزان - شیان بود. او به من شش یا هفت عکس از جریان بازرسی ها از این مرکز نشان داد. در این عکس ها مشخص بود که نه تنها خاک سطحی محل جابجا شده است بلکه نخاله های ساختمانی از جمله سنگ و آجر، درختان و بوته های بریده شده و حتی یک دیوار در محل وجود داشت. این چیزها می توانستند موارد بسیار خوب تری نسبت به خاک محل، برای نمونه برداری ها باشند.

رابرت کلی بازرسی عالی رتبه آژانس در نامه ای به این نویسنده در تاریخ ۱۳ اکتبر، نوشت یکی از همکاران پیشین او در تیم اقدام عراق که در بازدید از مرکز لویزان - شیان نیز حضور داشت به وی گفته بود: کاملا مشخص است که خاک محل به شکل عمیق جابجا نشده است. برای مثال علف هایی که در محل روئیده شده بودند، کاملا نشان می دادند که اصلا خاک محل جابجا نشده است.

خبرگزاری رویترز در سپتامبر ۲۰۰۴ در یکی از گزارش های خود پس از اعلان نتیجه منفی آزمایش نمونه برداری های صورت گرفته از مرکز لویزان - شیان، با استناد به این اظهارات، به نقل از یک دیپلمات نزدیک به آژانس نوشت در بازدیدها از مرکز لویزان هیچ مدرکی دال بر جابجایی خاک محل مشاهده نشد.

من طی ایمیلی از پییر گلداشمیت که آن زمان معاون مدیرکل آژانس در امور پادمانها بود، پرسیدم که آیا اولی هاینونن که مسئول بخش ایران در اداره پادمان های آژانس بود به او اطلاع داده بود که هیچ خاک سطحی و پوشش گیاهی یا نخاله های دیگر قبل از بازرسی از لویزان - شیان از این محل جابجا نشده بود و اینکه بازرسان به خوبی می توانستند نمونه های محیطی دقیقی تهیه کنند. گلد اشمیت مستقیما به این سوال پاسخ نداد ولی گفت بهتر است این سوال از هاینونن پرسیده شود.

هاینونن نیز در پاسخ به سوالی مشابه گفت آنچه که از عکس های گرفته شده از محل می شد فریبکاری های گسترده ایران را دریافت. وی افزود: ممکن بود خاک سطحی از محل برده شده و با خاک دیگری جابجا شده باشد.

وقتی من از گلد اشمیت پرسیدم که آیا هانونن یا هر فرد دیگری گفته بود که خاک سطحی کاملا متفاوتی - با درختان و پوشش گیاهی کاملا متفاوت - به مرکز لویزان - شیان منتقل شده است، او به این سوال پاسخ نداد.



پوشش رسانه های نادرست

خیلی زود رسانه ها شروع به انتشار گزارش هایی کردند که نشان می دادند آژانس گزارشگران رسانه ها را ترغیب می کند چنین استنتاج کنند که: ایران تا زمانی که به طور کامل همه شواهد و مدارک را در مرکز لویزان - شیان از بین نبرده و جمع آوری نمونه های محیطی را برای آژانس ناممکن نکرده بود، از بازدید بازرسان آژانس از محل مرکز لویزان - شیان جلوگیری کرد.

کارلا آن روبینز(Carla Anne Robbins) در هجدهم مارس ۲۰۰۵ در مطلبی در وال استریت ژورنال نوشت: پاییز ۲۰۰۳ میلادی، آژانس شروع به طرح سوالاتی درباره خرید تجهیزات برای مرکز لویزان - شیان از جمله دستگاه های اندازه گیری میزان تشعشعات رادیو اکتیو کرد. خیلی زود، تصاویر ماهواره های آمریکا و آژانس نشان دادن بخشی از ساختمان های مرکز لویزان - شیان تخریب و نخاله های آن جابجا شده اند. ولی این استنتاج که ایران خبر داشت تحقیقاتی درباره مرکز لویزان - شیان شروع شده است، نادرست بود: همانگونه که دیوید آلبرایت که ترتیب پخش تصاویر ماهواره ای مرکز لویزان - شیان را داده بود، در مطلبی کوتاه درباره این مرکز به صراحت اعلام کرد آژانس مراقب بود که ایران نفهمد در حال تحقیق درباره این مرکز است تا زمانی که در ژوئن ۲۰۰۴ میلادی از این کشور درخواست بازرسی از محل مرکز لویزان - شیان را کرد.

آلیسا جی. روبین(Alissa J. Rubin) در تاریخ بیست و هفتم فوریه ۲۰۰۶ میلادی در مطلبی در نشریه آمریکایی لس آنجلس تایمز نوشت: مقامات ایرانی گفتند تخریب و تسطیح ساختمان های مرکز لویزان - شیان بخشی از توافقنامه درازمدت با شهر تهران است ولی خاکبرداری مکرر از محل شناسایی آثار باقیمانده از اورانیوم غنی سازی شده را تقریبا غیرممکن کرده است.

این استنتاج که خاک سطحی از مرکز لویزان - شیان برداشته شده، غلط است ولی یک خبرنگار مسلما از یک چنین لحنی در گزارش، همین برداشت را می داشت.

ویلیام براود(William Broad) از روزنامه نیویورک تایمز در سیزدهم ماه مه ۲۰۰۶ میلادی حتی بعد دیگری به افسانه لویزان - شیان اضافه و عنون کرد بقایا و آثار اورانیوم غنی سازی شده در برخی از تجهیزات خلاء ایران پیدا شده است که دیپلمات های اروپایی می گویند با محلی که شورای حکام آژانس از آن تحت عنوان مرکز تحقیقات فیزیک نظامی واقع در پایگاه لویزان - شیان یاد می کنند ارتباط دارد. این جمله به طرز ماهرانه ای منحرف کننده بود و چنین القا می کرد که این تجهیزات زمانی متعلق به مرکز تحقیقات فیزیک بوده و در مرکز لویزان - شیان قرار داشته است.

در حقیقت، آژانس بین المللی انرژی اتمی در گزارشی نهایی خود در این باره اذعان کرد که تجهیزات وکیوم تنها به واسطه تصدی و فعالیت همزمان استاد دانشگاه شریف در این دانشگاه و نیز سمت ریاست مرکز تحقیقات فیزیک، با این مرکز ارتباط دارد و این استاد پیام های خود را برای تهیه و خریداری این تجهیزات از مرکز مزکور تلکس کرده است. آژانس توضیح ایران را هم پذیرفت که آثار اورانیوم غنی سازی شده در تجهیزات غنی سازی به علت وارداتی بودن آنها بوده است. آژانس بر اساس ۱ - اسناد تقدیمی ایران در خصوص خریداری این تجهیزات برای دانشگاه شریف ۲ - اظهارات شخصی که از این تجهیزات برای تعمیر یک پمپ در آزمایشگاهی متعلق به کمیسیون انرژی اتمی استفاده کرده بود و ۳ - اظهارات شخص دیگری که درخواست تعمیر این پمپ را کرده بود - قضاوت کرده بود.

برخلاف برداشتی که از اظهارات منبع استنادی شورای حکام آژانس منتج شده بود، این موضوع هرگز در مورد مرکز لویزان - شیان اثبات نشد. با این حال رسانه های خبری هرگز درباره توضیحات آژانس درباره موضوع خرید تجهیزات مذکور برای مرکز تحقیقات فیزیک یا موضوع ریشه آلودگی تجهیزات مذکور گزارشی تهیه و منتشر نکردند.



تقویت افسانه

داستان منحرف کننده ای که افسانه لویزان - شیان را قوت بخشید، موضوعی بود که در وبلاگ های مختلف از زبان جفری لوئیس(Jeffrey Lewis) کارشناس امور تکثیر هسته ای بیان شد. لوئیس در ماه مه ۲۰۱۲ میلادی با یادآوری داستان اولیه درباره تخریب مرکز لویزان - شیان پیش از بازرسی آژانس، حتی مطالب اتهامی زیادتری را که از گزارش شورای حکام استنتاج کرده بود، به آن اضافه کرد و نوشت: وقتی بازرسان آژانس از تجهیزات خلاء موجود در این مرکز نمونه برداری کردند، به بقایای اورانیومی دست یافتند که سطح غنای آنها ۳۶ تا ۵۴ درصد بود.

لوئیس طی چند سال گذشته بارها و با همکاری مذاکره کننده هسته ای غرب و ایران، این داستان لویزان - شیان را به سرزبان ها برگردانده است. ماه اوت ۲۰۱۲ میلادی، او در نشریه فارین پالسی نوشت: ایران کارگاه خود را در مرکز لویزان - شیان بست و هنگامی که آژانس درخواست بازدید از آنجا را مطرح کرد، بولدوزهایی برای تخریب آنجا فرستاد. لوئیس بار دیگر این برداشت نادرست را گسترش داد که آژانس درخواست بازرسی از مرکز لویزان - شیان را قبل از اینکه ساختمان های این مرکز تخریب شود، مطرح کرده بود. در سپتامبر ۲۰۱۴ نیز او بار دیگر در همین نشریه در مطلبی نوشت: وقتی آژانس در سال ۲۰۰۳ میلادی متوجه فعالیت های هسته ای ایران در مرکز لویزان - شیان شد، این کشور همه ساختمان های آنجا را تخریب کرد و نخاله های آن را نیز جابجا کرد. این مرکز هم اینک به پارک تغییر کاربری داده است.

لوئیس همچنین از افسانه لویزان - شیان به عنوان سلاح تمسخر و استهزای کسانی استفاده کرد که با نظر وی درباره برنامه هسته ای ایران موافق نبودند. او در پاسخ به توئیت نیما شیرازی وبلاگ نویس ایرانی که نوشته بود این مطالب تلاش برای بیان این مطلب است که ایران سرگرم کار بر روی ساخت بمب اتمی است، نوشت: تلاشی که تهران در تخریب ساختمان های مرکز لویزان - شیان پیش از سررسیدن بازرسان آژانس، بکار بست. وقتی شیرازی در پاسخ به این جمله لوئیس نوشت آژانس هیچ فعالیت هسته ای مشکوکی در این مرکز پیدا نکرد، لوئیس نوشت: بولدوزرها خارق العاده هستند. شما باید درخواست کارآموزی در اداره تحقیقات فیزیک مرکز تحقیقات فیزیک را بکنید.

برای یک نسل از مقامات و سیاستمداران، مطمئنا این داستان نادرست درباره مرکز لویزان-شیان نقش تقویت اعتمادشان به موضع رسمی دولت آمریکا درباره برنامه هسته ای ایران را بازی کرد. آمریکا همواره معتقد بود ایران برنامه ای مخفی برای ساخت تسلیحات اتمی دارد. این داستان نقش مهمی در تحریف گفتمان عمومی در مورد برنامه هسته ای ایران ایفا کرده است.

تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
ارسال نظرات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات