حسن رحیمپور، متفکری که تکراری شد
اگر نگوییم او کاملا مصرف نشده، خوشبینانهترین احتمال این است که در حال مصرف شدن است. پخش مکرر سخنرانیهای او در صدا و سیما، کارکرد او را به یک منبری محدود کرد. به جای عمق بخشیدن به افکار، عرصه نظریهپردازی او را به شبهات روز محدود کرد. کمتر سخن نویی در صحبتهای او دیده میشود. او حتی برای مخاطبان حزباللهی هم تکراری شده است و نمیتواند اندیشه جدیدی عرضه کند. نه تنها محتوا، حتی موضوعاتی که در سخنرانیهای او در سیما دیده میشود تکراری است.
به گزارش شفاف محمد کاشفی؛ متفکران و اندیشمندان، سرمایه انسانی هستند. اصلیترین کارکرد آنها پس از تولید اندیشه، جذب و هدایت نخبگان متوسط جامعه است. نخبگانی که دولت با هیچ بخشنامه و دستورالعملی نمیتواند اداره کند. سرمایههای انسانی را میتوان به کار انداخت تا در یک فرآیند مولد، نخبگان و اندیشمندانی را برای کشور تربیت کنند؛ و یا اینکه میتوان آنها را تا آنجا مصرف کرد که چیزی به نام تفکر مولد در آنها باقی نماند.
یکی از روشهای مصرف این اندیشمندان، به کارگیری آنها به مثابه یک منبری است. دایره مخاطبان منبریها بسیار عامتر از متفکران است. مخاطبان عام معمولا دقت نظری ویژهای ندارند، بلکه آمدهاند تا بشنوند و قبول کنند و به کار ببندند. حال آنکه متفکران جریان ساز، نه این چنین مخاطبانی دارند و نه اگر داشته باشند ارزشمند است؛ مخاطبانشان، آنهایند که آمدهاند تا نقد کنند و اندیشه کنند؛ و برای چنین مخاطبانی نمیتوان تکراری بود.
مخاطب عام، غالبا سوالاتی بسیط دارد که پاسخگویی به آنها چندان پیچیده نیست. از آنجا که سوالات آنان ناظر به موقعیت و مقتضیات جاری جامعه است، دایره دانش مورد نیاز برای پاسخگویی محدود است. متفکری که همانند منبریها مخاطبانش عام شده و مسئولیت پاسخگویی به شبهات دست پایین را بر عهده میگیرد، فرصت بازیابی خود را پیدا نمیکنند و عملا به روزمرگی دچار میشود. به علاوه تغییر و اصلاح عوام بسیار پیچیده است؛ چرا که نیروی خود نگهداری در برابر انحرافات در آنها وجود ندارد و از این جهت به راحتی تحت تاثیر هر تبلیغات انحرافی قرار میگیرند. کسی که به مخاطب عام بسنده میکند
نباید انتظار راهبری فکری کلان جامعه را داشته باشد.
برای راهبری جامعه و هدایت فکری بلند مدت جامعه باید متفکرین متوسط جامعه را راهبری کرد. این اندیشمندان متوسط همان مخاطبان خاص متفکران کلان هستند. در فضای مخاطبان خاص باید ناظر به آینده اندیشه تولید کرد. اندیشهٔ ناظر به آینده، نیاز به زمان و مطالعه بیشتری نسبت به خطابههای منبری است. در آن، مسئلهها الزاما از پیش تعریف نشدهاند. جدل در آنها بیفایده است و پاسخ به آنها ممکن است به تئوریپردازی بر خلاف جریان فکری جامعه بیانجامد.
حسن رحیمپور ازغدی، یکی از کسانی است که ظرفیت تئوریپردازی برای جمهوری اسلامی را داشت. کسی که قوت مقالات او در دهه پیشین، هنوز در یاد بسیاری از ما هست. اما آنچه این روزها در سخنرانیهای مکرر او در سیما دیده میشود، غالبا از دایره جدل تجاوز نمیکند. چیزی که نمیتواند ناظر به آینده باشد.
اگر نگوییم او کاملا مصرف نشده، خوشبینانهترین احتمال این است که در حال مصرف شدن است. پخش مکرر سخنرانیهای او در صدا و سیما، کارکرد او را به یک منبری محدود کرد. به جای عمق بخشیدن به افکار، عرصه نظریهپردازی او را به شبهات روز محدود کرد. کمتر سخن نویی در صحبتهای او دیده میشود. او حتی برای مخاطبان حزباللهی هم تکراری شده است و نمیتواند اندیشه جدیدی عرضه کند. نه تنها محتوا، حتی موضوعاتی که در سخنرانیهای او در سیما دیده میشود تکراری است.
متاسفانه ما یاد نگرفتهایم که ظرفیت انسانها محدود است. هر کسی در موضعی محدود، توانایی تولید اندیشه دارد. حسن رحیمپور نیز از این قاعده مستثنی نبود. او شاید این روزها فرصت اندیشه ندارد. او در نهایت به سرمایهای تبدیل نشد که پشتوانه قوی برای تئوریپردازی در راستای جمهوری اسلامی قرار بگیرد.ای کاش از سرگذشت او عبرت بگیریم و دیگرانرامانند او مصرف نکنیم.