۹ بحران در ۲۸ سال؛ چرا؟!
دکتر بیژن صفوی
نقد الگوهای غربی و آسیبشناسی بحرانهای مالی رخ داده در سه دهه اخیر محور نشست تخصصی دکتر بیژن صفوی رییس پژوهشکده وزارت امور اقتصادی و دارایی است. قسمت نخست این نشست مقدمهای کوتاه بر ۹ بحران رخ داده از سال ۱۹۸۰ تا ۲۰۰۸ میلادی است.
برهان / دکتر بیژن صفوی؛ اقتصاد جهان به خصوص آمریکا و اروپا هم اکنون دچار بحران شدید و بی سابقهای شده است که ابعاد آن به مراتب بیش از بحران دهههای گذشته است. به اذعان اغلب تحلیلگران امروز اقتصاد غرب وارد یک سیکل باطل شده است که به طور متوسط هر دو سال یکبار با بحران جدی روبرو میشود. با نگاهی به بحرانهای مالی جهانی از سال ۱۹۸۰ تا ۲۰۰۸ متوجه میشویم که در فاصله زمانی مذکور حدود ۹ بحران جدی اقتصاد غرب را به چالش کشیده است. یعنی در هر دو سه سال تقریبا یک بحران! فکر میکنم وجود و مشاهده ۹ بحران در مدت زمان اخیر به راحتی شکست الگوهای غربی و اقتصاد لیبرال را مشهود
کرده است.
۱. بحران دیون در دهه ۸۰ در امریکای لاتین که از مکزیک آغاز شد.
۲. بحران اعتباری(وام ها و سپرده ها) که در سال ۱۹۸۹-۱۹۹۱ از آمریکا آغاز شد.
۳. حباب ارزش داراییها در ژاپن ۱۹۹۰
۴. حمله سودگرانه به ارزها در اروپا ۱۹۹۳-۱۹۹۲
۵. بحران اقتصادی مکزیک ۱۹۹۵-۱۹۹۴
۶. بحران مالی – بانکی آسیا ۱۹۹۸-۱۹۹۷
۷. بحران مالی روسیه ۱۹۹۸
۸. بحران اقتصادی آرژانتین ۲۰۰۲-۱۹۹۹
۹. بحران در بازارهای پولی – مالی آمریکا و اروپا ۲۰۰۷
در هر حال به نظر می رسد با مرور و آسیب شناسی تک تک بحرانهای فوق میتوان به این نتیجه رسید که ابعاد و دلایل تمام اتفاقات رخ داده در بازارهای مالی – پولی غرب به واسطه تبعیت از اقتصاد لیبرال صورت گرفته است. شما به خوبی میدانید در همین بحران مالی ایالات متحده آمریکا که از سال ۲۰۰۷ آغاز شد و هم اکنون نیز ادامه دارد؛ بنیان های اقتصادی این کشور نیز کاملا نابود گشت. خواهش میکنم به این نکته توجه کنید این اظهار نظر تنها سخن من نیست. خود تحلیلگران غربی نیز به این مساله اذعان دارند که اقتصاد آمریکا و حتی بخشی از کشورهای اروپایی دیگر برای ادامه حیات خود توان ندارند. لذا در
این نشست قصد دارم تا با بررسی جزئیات بحرانی مالی در آمریکا به تحلیل این موضوع بپردازیم: فکر میکنم بحران که در ایالات متحده در سال ۲۰۰۷ آغاز شد چند دلیل داشت:
الف - عدم وجود مکانیزمهای کنترل در سیستم بازار(ازجمله بانکداری) و سوداگری بیش از حد(ازجمله در بازار نفت)
ب - بحران بازار مسکن
ج - تورم جهانی
د - بی اعتمادی مردم(به خصوص در آمریکای شمالی) به سیستم اقتصادی و به شرکتها
ه - سیکل بازار و ادوار اقتصادی / تجاری
و - هزینههای مستقیم و غیر مستقیم جنگ و اثرات آن در اقتصاد آمریکا و جهان
بنابراین آن چه امروز اقتصاد غرب به آن است به گریبان است نتایج اقداماتی است که در گذشته آن را انجام داده است. بدون شک محدود شدن فرصتها و افزایش ریسکهای تجاری در منطقه و جهان از جمله پیامدهای بحرانهای اخیر است. همان طور که در ابتدای سخنانم عرض کردم آغاز بحران های مالی از دهه ۸۰ با عنوان سپردهها و وامها رایج شد و هم اکنون در دهه ۲۰۰۰ به اوج خود رسیده است.
بیژن صفوی؛ رییس پژوهشکده وزارت اقتصاد و استاد دانشگاه