بازداشتگاه کهریزک وجود ندارد
روزنامه ملت ما نوشت:
غلامحسین اسماعیلی، دادستان سابق دادسرای عمومی و انقلاب مشهد، اکنون حدود یک سال است که به ریاست سازمان زندانها منصوب شده است. وی با داشتن تحصیلات حوزوی و حقوق قضایی و با سابقه بیش از ۱۵ سال کار قضایی توانسته طرحهای خوبی را در مجموعه سازمان زندانها به اجرا بگذارد و موجب بازگشت امید به مجموعه کارکنان سازمان متبوع خود شود.
در طول گفتوگوی ما با وی، با گشادهرویی و حسن خلق پاسخگوی سوالاتمان بود. به نظر میرسد این گفتوگو و نشست خبری آقای اسماعیلی با اصحاب رسانه، در مدت یکسال مسوولیت وی، نویددهنده روحیه پاسخگوی مسوولان قوه قضاییه در آینده است.
زمان مرحوم شهید لاجوردی اداره زندان در داخل زندان بود، خارج از زندان نبود و به محل نزدیک. سوال اول من این است که چرا سازمان اداره کننده زندان خارج از زندان است؟
سازمان ادارهکننده زندان داخل زندان است چون زندان را رییس زندان، جانشین زندان و مدیران زندان اداره میکنند. زندان سلسله مراتب دارد یعنی ما زندانی داریم که توسط رییس زندان اداره میشود. در هر استان یک اداره کلی داریم که مجموعه زندانهای آن استان را اداره میکند. کار ما سازمان زندانهاست و زندانهای کل کشور را داریم اداره میکنیم. آیا مجموعهیی که زندانهای کل کشور را اداره میکند باید داخل یک زندان باشد! نه مدیریت زندان داخل زندان است. هیچ زندانی را شما پیدا نمیکنید که مدیر زندان و مجموعه اداری آن داخل زندان نباشد. ابتدا در سالهای اولیه انقلاب به لحاظ
اینکه سازمان زندانها سازمان تازه تاسیسی بود محل آن داخل زندان قرار داشت. قانون سازمان زندانها در سال ۱۳۶۴ به تصویب رسیده است و نبود فضای مناسب در اختیار مجموعه، کمبودن آمار زندانیان و در اختیار داشتن بخشی از فضا در زندانها اقتضا کرده بود که به صورت موقت مجموعه در اوین مستقر شود ولی به مرور با ایجاد سازمان و ساختار مناسب و در کنار آن افزایش جمعیت زندانیان، موجب شد که ما زندان را اختصاص دهیم به محل نگهداری افرادی که به دستور مقامات محترم قضایی به این مراکز معرفی میشوند.
راجع به تغییراتی که در سازمان زندانها اتفاق میافتد، بعد از شهید لاجوردی آقای بختیاری ریاست سازمان را بر عهده گرفتند، بعد از ایشان آقای یساقی و اکنون هم که شما ریاست آن را برعهده دارید. بعد از شهید، ریاست سازمان تاکنون در اختیار مدیرانی از خراسان و مشهد بوده است. دلیل خاصی دارد که روسای سازمان از میان قضات مشهدی انتخاب میشوند؟
هیچ دلیل خاصی ندارد، روسای سازمان زندانها را ریاست محترم قوه قضاییه انتخاب میکنند. اما در خراسان و مشهد بخاطر کلانبودن این شهر بعد از تهران، به لحاظ حوزه ماموریتها و هم به لحاظ گستردگی، معمولا مدیرانی که در خراسان کار میکنند، چه از خراسان به جایی منتقل بشوند و چه منتقل نشوند جزو مدیران توانمند کشور به حساب میآیند و این امر اختصاص به سازمان زندانها هم ندارد. در دیگر سازمانها هم این موضوع را مشاهده میکنید.
سوال بعدی من راجع به نوع سوادآموزی و قرآنآموزی در زندانهاست. بدعت خوبی که در زمان شهید لاجوردی گذاشته شد این بود که آموزش و حفظ قرآن برای زندانیان در قانون سازمان گنجانده شد، میخواهم بدانم بعد از این اقدام تاکنون چقدر این موضوعات در زندان موردتوجه قرار میگیرد؟
این سوال دارای ۲ بخش است؛ یکی سوادآموزی و یکی بحثقرآن. ما در زندان در حوزه اصلاح و تربیت فعالیتهای گسترده و متنوعی را داریم، که فعالیتهای دینی، فرهنگی و معنوی شامل نماز و اخلاق و اعتقادات و قرآن، فعالیتهای سوادآموزی در مقاطع مختلف از تحصیلات ابتدایی نهضت سوادآموزی تا مقاطع عالی دانشگاه و حرفهآموزی؛ از آموزش بیش از ۶۰ رشته حرفهیی در درون زندانها، فعالیتهای هنری در رشتههای مختلف هنری و فعالیتهای ورزشی در رشتههای مختلف را شامل میشود. یک بسته کاملی داریم برای امور زندانها که هماکنون این فعالیتها در زندان در حال جریان است. همانگونه که
اشاره کردید، آغاز این فعالیتها پیشینه نسبتا طولانی دارد و شهید بزرگوار آقای لاجوردی در این موضوع منشا خیر و برکات فراوانی بودند. بقیه مسوولان هم در این حوزه تلاشهای فراوانی کردند. امروزه همه آنچه از قبل طراحی شده بود، در عین تداوم ارتقا یافته است. ما در درون زندانها تحصیلات نهضت را داریم؛ مقدماتی و تکمیلی، دورههای راهنمایی و متوسطه و دوره دانشگاه را داریم. ما همین الان افراد زیادی را داریم که از داخل زندانها در کنکور شرکت کرده و در دانشگاه قبول شدهاند و به تحصیلشان ادامه میدهند. البته به لحاظ محدودیتهایی که در رفت و آمد زندانیان هست و
محدودیتهایی که در برگزاری کلاس در زندان وجود دارد، کسانی که در مقطع دانشگاهی تحصیل میکنند بیشتر دانشجویان دانشگاههای پیامنور و آزاد هستند. هنوز امکان تحصیل در دانشگاه سراسری به وجود نیامده و امکان اعزام آنها هم به آنجا مهیا نیست. در حوزههای دینی و قرآنی که اشاره کردید، ادعای من این است که در این مدت یکسال که از زمان مسوولیت من میگذرد، اتفاقا از مواردی که تاکید فراوان کردم و برنامهریزی و اجرا شده، گسترش فعالیتهای قرآنی در درون زندانها در یکساله اخیر بوده است. از روز اول این را اعلام کردم که مشکل عمده زندانیان ما خلأ باورهای دینی و اعتقادی آنهاست
و باید در جهت ارتقای باورهای دینی و اعتقادی آنها بهعنوان اولویت اول کوشا بوده و آن را در دستور کار قرار دهیم، از اینرو ما این موضوع را موردتوجه و در دستور کار قرار دادهایم. آخرین اقداممان هم به صورت گسترده در ماه مبارک رمضان انجام گرفت، که در نتیجه آن بیش از ۱۳۰ هزار ختم قرآن در مجموعه زندانها انجام شد. با وجود اینکه زندانیان ما از سطح سواد پایینی برخوردارند، خیلی از آنها آشنایی به تلاوت قرآن ندارند که البته از کلاسهای آموزش قرآن ما؛ آموزش تلاوت قرآن، درک مفاهیم قرآن، حفظ قرآن، تفسیر قرآن استفاده میکنند. اما با توجه سطح سواد پایین زندانیان و حتی
بیسواد بودن برخی از اینها بویژه در سنین بالا، مع ذلک بیش از ۱۳۰ هزار ختم قرآن در مجموعه زندانها تلاوت شده و این بیانگر این است که واقعا الان زندانهایمان تبدیل شده است به کانونهای قرآن و تلاش گستردهیی هم در این زمینهها در حال انجام است.
اشاره فرمودید به این اتفاق مبارک، سوال بعدی من هم درباره این است. از آنجایی که از ابتدای سال جاری، رهبر معظم انقلاب امسال را سال همت مضاعف و کار مضاعف نامگذاری کردهاند، بفرمایید که از ابتدای مسوولیتتان این همت مضاعف و کار مضاعف در چه حوزههایی جلوهگر شده و چه اقدام جدی در راستای این سخن مهم صورت گرفته است؟
ما خودمان را موظف دانسته و برای خود یک تکلیف میدانیم که در اجرای رهنمودهای مقام معظم رهبری، در همه زمینهها گامبرداریم. فرمایش حضرت آقا اختصاص به جبههیی دون جبهه دیگر و موضوعی دون موضوع دیگر نداشت. یک همت مضاعف و کار مضاعف در همه عرصهها بود و ما هم سعی کردیم در همه عرصهها به این موضوع جامه عمل بپوشانیم و لبیک بگوییم به این ندای مقام معظم رهبری. منتها من همان ابتدای سال هم اعلام کردم که ضمن اجرای این رهنمود حضرت آقا در همه زمینهها اولویت اول ما همت مضاعف و کار مضاعف در عرصه اصلاح و تربیت با محوریت قرآن و نماز خواهد بود که الحمدلله گزارشها و برآوردها
حکایت از توفیق ما در این عرصه است.
اگر اجازه بدهید وارد سوالات سخت بشویم.
دیگر قرار نشد از ما سوالات سخت بپرسید.
از دیگران که میپرسیم میگویند سخت است ولی احتمالا برای شما که ریاست محترم سازمان زندانها هستید پاسخ به این سوال باید راحت باشد. موضوع نظارت و بازرسی از تمام بازداشتگاهها و زندانهایی است که در سراسر کشور وجود دارد. میخواهم بدانم آیا احیانا بازداشتگاه و زندانی وجود دارد که سازمان زندانها روی آن نظارت نداشته باشد؟
امروز به ضرس قاطع اعلام میکنم که ما زندان و بازداشتگاهی سراغ نداریم که تحت پوشش و نظارت ما نباشد و برای اینکه احیانا از منظر ما هم چیزی مخفی نمانده باشد، اقدامی را انجام دادیم که خود خنثیکننده احتمالات است و آن این است که معرفی افراد به زندانها و بازداشتگاهها در سراسر کشور توسط مقامات محترم قضایی انجام میشود و کسی غیر از مقامات قضایی مجاز نیست فردی را به زندان و بازداشتگاه معرفی کند. ما بازداشتگاههای مجاز وتحت پوشش خودمان را در سراسر کشور، که ابلاغ همه آنها از ناحیه مدیران کل ما صادر شده است، احصا کردیم. حسب مورد در هر حوزه قضایی لیستش را به قضات
محترم دادیم و اعلام کردیم اگر کسی را بازداشت کردید به یکی از این مراکز بفرستید یعنی عملا اگر هم کسی در خیال ایجاد یک بازداشتگاه مخفی و دور از چشم ما بود با این اقدام ما این تصور خنثی شده است و امروز ادعایمان بر این است که بازداشتگاهی که تحت پوشش و نظارت ما نباشد را نداریم.
بازداشتگاه کهریزک زیرنظر سازمان زندانها است؟
بازداشتگاه کهریزک وجود ندارد.
زمانی که وجود داشت زیرنظر سازمان زندانها بود؟
ببینید ما برنگردیم به نبش قبرهای گذشته. ما ازامروز و از آینده داریم صحبت میکنیم. قصه کهریزک رسیدگی شده، مقامات قضایی به این موضوع رسیدگی کردهاند. دستور صریح مقام معظم رهبری در این قصه صادر شده است و آن محل، جمع شده است و وجود خارجی ندارد. کسانی در آنجا تخلف کردند که توسط مقامات محترم قضایی با آنها برخورد شده یا برخورد میشود. من همینقدر اعلام میکنم، ضمن اینکه آن موقع نبودم و مسوولیتی نداشتهام، هیچیک از پرسنل سازمان زندانها جزو متهمان پرونده کهریزک نیستند.
به هر حال این مجموعه روزی به وجود آمده حتی اگر امروز هم وجود ندارد اما یکی از وقایع تلخی که فراموشی آن کار آسانی نیست در آن محل رخ داده است.
بحثمن در فراموشی نیست. بحثمن این است که در ارتباط با بررسی قصه کهریزک متولی بررسی تخلفات این واقعیت تلخی که جنابعالی اشاره کردید، مقامات محترم قضایی هستند و در ارتباط با پرونده کهریزک و آنچه مربوط به تخلفات کهریزک میشود، اطلاعرسانی آن هم به عهده مقامات محترم قضایی و رسیدگیکنندگان به این پرونده است که خب اطلاعرسانیهای مکرر انجام شده است. اگر افکار عمومی و اصحاب رسانه بهعنوان نمایندگان افکار عمومی باز هم توضیحات ارایه شده را ناکافی بدانند، باید از کسانی که در این حوزه ماموریت یافتهاند که این موضوع را بررسی کنند، اطلاعات تکمیلی را درخواست کرده و
بگیرند.
پس بازداشتگاه کهریزک طبق ماده ۲۲ آییننامه سازمان زندانها مصوب ۱۳۸۴ زیرمجموعه سازمان زندانها بوده؟
نبوده.
سوال بعدی من راجع به اردوگاههای کار اجباری است. حالا شاید تحت همین عنوان هم نباشد ولی نوع فعالیت زندانیان در این مراکز انجام کارهای سخت یا برخوردهای سخت است. آیا زندانی شبیه فعالیت کهریزک در نقطهیی از کشور که محکومان مواد مخدر یا محکومان جرایم خطرناک در آن نگهداری شوند، وجود دارد؟
اولا ما امروز در قوانین جاریمان کار اجباری نداریم و هیچ فرد زندانی در هیچ کجا به کار اجباری گمارده نمیشود. فقط در قانون مبارزه با مواد مخدر اشاره شده است برای برخی از محکومین مواد مخدر نگهداری در شرایط عادی یا سخت. که تا امروز این شرایط سخت توسط هیچ مرجعی تعریف نشده است و ما در مقام اجرا در هیچ یک از مراکزمان حتی کار اجباری یا شرایط سخت نداریم تا چه برسد به اینکه بخواهد زمینهساز موضوعی مانند موضوع کهریزک باشد. این قضیه، سالبه به انتفاع موضوع است. اصلا، چنین شرایطی تعریف نشده است و الان وجود خارجی هم در مجموعههای موجود ندارد. اگر در آینده در قوانین ما کار
اجباری را وضع کردند، یا اگر مراجعی که باید شرایط سخت را تعریف بکنند، تعریفی را برای شرایط سخت ارایه دادند و ضوابطی را مشخص کردند آنگاه ما مجری خواهیم بود. تا امروز برای این موضوع تعریف و ضابطهیی نیست و ما هم شرایط سختی را برای زندانیان اعمال نمیکنیم.
امروز در دنیا شاهد هستیم که روند نگهداری از زندانیان، به سمتی میرود که «زندانهای باز» شکل بگیرد. در این راستا آیا ما هم اقدامی صورت دادهایم یا خیر. اصلا تعریفی به نام «زندان باز» در کشور داریم یا خیر؟
ما در آیین نامه فعلی سازمان زندانها، زندان بسته، باز و نیمهباز را داریم. چنین موضوعاتی را داریم. ولی با تفاوتی نسبت به آنچه که در کشورهای دیگر که این رویه را دارند و اجرا میکنند. ما زندانهای نیمهبازمان و زندانهای بازمان بیشتر دایر بر مدار حوزههای اشتغال است. یعنی زندانی که از زندانیان آن به کارگاههای خارج از زندان اعزام میشوند. اگر زندانی در زندان بسته بخواهد نگهداری بشود، دیگر از محدوده حصار زندان نباید بیرون بیاید و اگر بخواهد اشتغال به کار هم داشته باشد، باید در محدوده درون محل اقامت خودش اشتغال داشته باشد که نمونههای فراوانی را هم ما الان
به این صورت داریم. اما الان کارگاهها و صنایعی را ما در خارج از زندان داریم و توسط زندانیان، کار و اشتغال در آنها جریان دارد. برای اینکه زندانی بتواند از زندان بیرون بیاید و در این مراکز کشاورزی، صنعتی و خدماتی اشتغال به کار داشته باشد، باید مشمول مقررات زندانباز قرار بگیرد تا بتواند در این امور اشتغال پیدا کند. این زندانهای باز اینگونه نیستند که در یک منطقهیی یا محلهیی باشند و ما اسم آن را زندان باز بگذاریم. اینها کارگاههایی هستند و کسانی که در این کارگاهها کار میکنند، شبها را یا در کارگاهها و در محل خوابگاههایی که تهیه شده بیتوته میکنند، یا
برای خواب برمیگردند به زندانها.
این کارگاهها زیرنظر سازمان زندانهاست یا مراکز خصوصی یا دولتی دیگر؟ و اینکه فروش محصولات تولید شده در این کارگاهها در بازار به چه صورتی است؟
ما کارگاههای متعددی داریم و بیشتر کارگاه هایمان به صورت بنیاد تعاون و صنایع و حرفهآموزی زندانیان اداره میشود. محصولاتی که توسط این کارگاهها تولید میشود، در ۲ بخش صنعت و کشاورزی است. در بخش صنعت بیشتر اینگونه است که ما ابتدا سفارش میگیریم و قرارداد میبندیم و بر این اساس جنس تولید میشود. بهعنوان مثال با فلان واحد صنعتی قرار داد میبندیم که لباس کار نیروهای کار آنجا را برایشان بدوزیم. از قبل قرارداد بسته شده، هزار دست لباس، ۲ هزار دست لباس میخواهند که بر اساس قرارداد در داخل کارگاههای زندان دوخته میشود و به مجموعه تحویل داده میشود. یا مثلا
اگر شما امروز مبلمانهای شهری را ملاحظه بفرمایید، در درون زندان تولید میشود. خیلی از کیوسکهای تلفن در زندانها تولید میشود. محصولات کشاورزی هم که وضع خاص خودش را دارد.
من شنیدم که در زندانهای کشور دوربینهایی برای امنیت بیشتر زندانیان و البته نظارت بر آنها نصب شده. لطفا درباره عملکرد این حوزه سخت افزاری توضیحاتی بفرمایید.
برای کنترل رفتار زندانیان و برای کنترل الکترونیک در درون زندانهایمان امروز در مجموعه زندانهایمان بیش از ۹۰۰۰ دوربین مداربسته داریم و این دوربینها با مراکز کنترلی که شبانهروزی دارند کار میکنند، تمام تحرکات داخل زندانها را میبینند و رصد میکنند و ثبت و ضبط میشود. یعنی ما امروز میتوانیم تصاویر بیش از یکماه قبل را در فلان روز و فلان ساعت ببینیم.
شما در نشست خبری که پیش از این داشتید گفتید که تعداد زندانیان بیش از ظرفیت زندانهاست و باید ظرفیت زندانها را افزایش بدهیم که کمکهای خوبی هم از سمت دولت صورت گرفته است. میخواهم بدانم در این راستا چه اقداماتی قرار است صورت بگیرد و قرار است چه کمکهایی از طرف دولت به شما انجام شود؟
همانطور که قبلا هم اعلام کردم، فضای موجود زندانهایمان با آمار زندانیهایمان سازگاری ندارد و پیگیریهای جدی در این مدت انجام شده است. برای اینکه ما هم بتوانیم با اتخاذ تدابیر قانونی و قضایی آمار زندانیانمان را کاهش بدهیم و هم بتوانیم فضاهای مناسب برای نگهداری زندانیان داشته باشیم، در این قضیه طرحها و پیگیریهای متعددی انجام شده است. نخستین طرحی که عملیات اجرایی آن با مساعدتی که دولت انجام داده است که البته بخشی از آن هم در اختیار وزارت کشور قرار گرفته، این است که ما اردوگاههای نیمهتمام ویژه محکومان مواد مخدرمان را با اولویتبندی یکی پس از دیگری تکمیل
بکنیم و محکومین مواد مخدر را از زندانها خارج کنیم و آنها را در محل این اردوگاههایی که انشاءالله آمادهسازی میشود نگهداری کنیم.
ما در بعضی از نقاط کشور، مثلا کرج تجمع زندانها را داریم. این به بافت جمعیتی منطقه نمیخورد ولی متهمان و محکومان از محلهای دیگر به آنجا منتقل میشوند. این موجب نگرانی ساکنان میشود. بویژه که جمعیت کرج هم روز به روز در حال افزایش است. برای انتقال زندانیان یا خارج کردن این زندانها از داخل شهرها برنامهیی دارید؟
بله این گلایه شهروندان عزیز کرجی گلایه کاملا به جایی است و بسیاری از زندانیانی که امروز در زندانهای کرج نگهداری میشوند، نه مقیم کرج هستند و نه در کرج مرتکب جرم شدهاند. اما ساختاری که از قبل بوده و زندانهایی که از قبل ساخته شده است برای استانهای نزدیک تهران، بر اساس سیاستهای قبل از انقلاب در شهر کرج ساخته شده است. الان هم ازجمله سیاستهای ما انتقال زندانهاست. نه تنها از کرج، بلکه از کل شهرهای کشورمان به خارج از شهرها و برای این قضیه هم برنامه داریم. ولی آنچه که در قانون بهعنوان تکلیف اصلی دیده شده است برای انتقال این زندانها، قانونگذار این تکلیف را
متوجه وزارت مسکن و شهرسازی دانسته است. در قانون انتقال زندانها به خارج از شهرها، وزارت مسکن و شهرسازی مکلف شده است که زندانهای جدیدی را برای ما بسازد. با ساخت زندانهای جدید برای ما در خارج از شهرها، زندانهای فعلی را تخلیه میکنیم و تحویل وزارت مسکن میدهیم که تغییر کاربری بدهد و از آن بهره دیگری را ببرد. متاسفانه در گذشته در اجرای این قانون اهتمام جدی از ناحیه وزارت مسکن به عمل نیامده است. در دولت دهم با توافقات سهجانبه بین وزارت مسکن، وزارت دادگستری و سازمان زندانها گامهای مهمی در جهت اجرایی شدن این قانون برداشته شده، اما بطور طبیعی با توجه به
تعداد زیاد زندانها این کار نیازمند یک برنامه بلندمدت است و اینکه ما بگوییم ظرف یکسال و ۲سال و ۳سال این امر محقق خواهد شد، این شدنی نیست. باید منابع مالی را هم لحاظ کرد. در جلسه سهجانبه اولویتبندیهایی شده است که ما بر اساس آن اولویتبندیها نسبت به انتقال زندانها و زندانیان اقدام بکنیم. یکی از پروژههایی که در اجرای این قانون، از قبل شروع شده و در این جلسات تاکید شده که انشاءالله بزودی به بهرهبرداری برسد، پروژه زندان تهران بزرگ ما است که در حال اجراست. با اجرای پروژه زندان تهران بزرگ بخشی از این زندانیان از کرج به آنجا منتقل خواهند شد. اما اینکه کی
همه این مجموعه منتقل خواهد شد، من نمیتوانم زمانی را برایش تعیین کنم.
بهعنوان آخرین سوال، در قالب یک جمعبندی بفرمایید که فاصله اکنون ما تا آن زندانی که درخور یک کشور اسلامی مثل ایران باید باشد، چقدر است؟ و چقدر در این زمینه بایدتلاش کنیم؟
با آنچه كه ايدهآل يك كشور اسلامي است، از ابعاد مختلف فاصله داريم. پيش از آنكه بخواهيم بگوييم زندان ما با زندان مطلوب فاصله دارد، بايد بدانيم در جامعه ما قبل از زندان، سازمانهاي متولي فرهنگ، سازمانهاي متولي آداب اجتماعي، سازمانهاي متولي كار و اقتصاد بايد در كشور برنامهريزي داشته باشند تا كشورمان اين همه جرم و جنايت و زنداني نداشته باشد. اين اصل قصه است و به نظرم همه ما در اين حوزه بايد قدمهاي موثري برداريم و در درون زندانها باز با آن زندانباني در تراز اسلام و نه كشورهاي اسلامي- چون كشورهاي اسلامي كه اسمشان اسلامي است، فقط ادعاي اسلامي بودن دارند، مردمشان كه
مسلمانند اما حاكميتشان، حاكميت ديني نيست و اصلا با آنها مقايسه نميكنيم- اما درباره زندانباني اسلامي هم ما معتقديم هنوز با آن فاصله داريم. در اين موضوع براي اينكه بتوانيم اين فاصله را برطرف كنيم، بايد همان بخش اول محقق شود؛ كه ما يك زندان با جمعيت مناسب داشته باشيم تا بتوانيم براي اين جمعيت مناسب برنامهريزي اصولي و صحيح انجام بدهيم، در حال حاضر و وقتي جمعيت متناسب نيست خيلي از برنامهريزيهاي ما هم پاسخگو نيست. مع ذلك مدعي هستيم در هيچ كشور دنيا به اندازه ايران فعاليتهاي اصلاحي و تربيتي در درون زندانها انجام نميشود، اما خودمان به آنچه كه انجام ميشود قانع
نيستيم و ميگوييم هنوز بيش از اين جاي كار وجود دارد و لازم است.