تبلیغات
کد خبر: ۸۰۵۲

درحاشیه تراژدی سعادت آباد

همه تقصیرها گردن مردم است نه مسئولان!

افکار: چندی پیش یادداشتی در باب یکی از مسائل اجتماعی نوشته بودم و در آن نگاهی انتقادی داشتم به گوشه ای از خلقیاتمان. پس از انتشار وقتی برای بررسی بازخورد های مطلب مراجعه کردم، یکی از نظرات درج شده بیش از بقیه توجهم را به خود جلب کرد.

به گزارش شفاف، یكی از خوانندگان نوشته بود: "می بینم كه فضا آنقدر گل و بلبل است كه مصادر اصلی انتقادات را رها كرده اید و چسبیده اید به ملت بدبخت."

البته به شخصه در نقادی فرهنگی و طرح آسیب های اجتماعی، قائل به تفکیک دولت و ملت نیستم و اتفاقا این تفکیک را ریشه بسیاری از معضلات کنونی می دانم. لذا این جمله را در آن مقطع منصفانه نیافتم. اما در طی چند روز گذشته و همزمان با اینکه اخبار متعدد و تحلیل های متفاوت و بازتاب های متناقضی از حادثه تکان دهنده سعادت آباد را در رسانه ها دنبال می کردم، این جمله مدام از مقابل چشمانم می گذشت و ذهنم را مشغول می ساخت.

بگذارید قبل از اینکه سوء تفاهم ایجاد شود، تکلیفمان را روشن کنیم. در اینکه ما به نقد های فرهنگی و اجتماعی نیاز داریم هیچ شکی نیست. هیچ کس از جمله نگارنده، با این مسئله که ما با تدبر در خلقیاتمان آسیب های فرهنگی خود را بیابیم و آنها را برطرف کنیم، مشکلی ندارد. اساسا ما اگر می خواهیم به عقلانیت برسیم، چاره ای نداریم جز اینکه که خود شیفتگی را کنار بگذاریم و با تازیانه نقد فرهنگمان را آبدیده کنیم. لذا مشکل در اینجاها نیست. حتی در اینکه بسیاری از خلقیات ما ایرانیان مستوجب نقد و نکوهش است هم حرفی نیست. نه تنها حرفی نیست که اتفاقا طرح معضلات و مسائل اینچنینی کاری قابل تقدیر و درخور تحسین نیز هست. پس مشکل چیست؟

ببینید مشکل دقیقا از جایی شروع می شود که ما به عنوان کسانی که ادعای نقادی اجتماعی داریم، خودمان در دام آفت هایی می افتیم که قرار بود آنها را چاره کنیم. مشکل این است که ما در مسیر بررسی و نقد آفت های اجتماعی از جمله خلقیات نامطلوب مردم، از آن طرف بام بیفتیم و " به مردم گیر دادن " خود تبدیل به یکی از بزرگترین آسیب ها و معایبمان شود. این یعنی اینکه ما طوری عمل کنیم که به جای درمان درد، دچار درد بزرگتری شویم.

متاسفانه امروز نه تنها این اتفاق افتاده که این روند نامیمون تبدیل به رویه شده است. انگار این رسم شده که ما وقتی می خواهیم از هر کس و هر جایی انتقاد کنیم، در ابتدا برای دستگرمی هم که شده تعریضی ولو مختصر به مردم داشته باشیم. یعنی در سطحی ترین نا به سامانی های امور جاری هم که تشخیص مقصر اظهر من الشمس است، سهم مردم را نادیده نمی گیریم.

با پلیس مشکل داریم، به مردم گیر می دهیم. منتقد اقدامات دولتیم، مردم را می نوازیم. عملکرد مجلس را قبول نداریم، به مردم فحش می دهیم. شاید یکی از دلایل همان جمله ای باشد که در ابتدا اشاره شد، یعنی بالاخره با توجه به اینکه زورمان به اصل کاری ها نمی رسد، بچسبیم به کسانی که زورمان به آنها می رسد. اگر هم بخشی از دلیل این باشد که هست، قطعا همه آن این نیست. اگر در همین حد بود، لابد با توجه به فضای موجود قابل توجیه بود، اما به نظر می رسد مشکل عمیق تر از حد تصور باشد.

همین حادثه سعادت آباد یکی از مواردی است که به راحتی می توان شتابزدگی و به خطارفتن تحلیل ها را به وضوح در آن مشاهده کرد. حادثه قتلی اتفاق افتاده، به جای آنکه مراجع مسئول این حادثه مورد مواخذه قرار گیرند و البته در کنار آن اشاره ای هم به رفتار نادرست مردم حاضر در صحنه بشود، مراجع ذیصلاح و حتی شخص قاتل در تحلیل های ما کاملا فراموش شده اند و عابران نگون بخت تبدیل به متهمین اصلی شده اند.

«پنجشنبه گذشته، برای تهران یک روزسیاه بود و میدان کاج سعادت آباد هم مرکز این سیاهی؛ جاییکه جوان چاقوخورده، ۴۵ دقیقه نقش برزمین بود و از مردمی که اطرافش جمع شده بودند، التماس میکرد که به دادش برسنداما " مردم فهیم وبافرهنگ " ما، تنهاتماشاچی مرگ یک همنوع خود بودند تا شعر " بنی آدم اعضای یکدیگرند " درمیان وارثان سعدی، عینیت یابد!»
این جملات را ببینیم و قبول کنیم که دچار مشکل شده ایم. بپذیریم که به خطا رفته ایم. گاهی اوقات لازم است که به خودمان نهیبی بزنیم که آقا دست از سر مردم برداریم. منطقی باشیم، اصلا مگر ما به مردم چه داده ایم که دائما از آنها طلبکاریم. مگر ما در طی سالها چه در عرصه فرهنگ کاشته ایم که امروز می خواهیم همه چیز برداشت کنیم؟
باز هم تاکید کنم به هیچ روی مخالف نقد رفتارشناسانه مردم نیستم، اما ورود به این بحثملزوماتی دارد که این روزها متاسفانه رعایت نمی کنیم.

اول اینکه اگر غرض نقد فرهنگ است که نقد فرهنگ ادبیاتی چنین پدرسالارانه را بر نمی تابد. اگر هدف طرح دغدغه های اجتماعی است که این عصبیت در آن جایی نباید داشته باشد. اگر منتقد رفتار مردم حاضر در آن حادثه هستیم، باور کنید راه حلش این نیست که با ادبیات قیصری دهه چهل، دیالوگ های فیلم های کیمیایی را بازتولید کنیم و از مرگ مردانگی و فتوت سخن سر دهیم و قاتل را رها کنیم و مردم را مقصر جلوه دهیم.

دوم اینکه انگار اساسا دچار سوء تفاهم بزرگی شده ایم. مگر فرهنگ و خلقیات یک جامعه چیزیست که در لحظه متولد می شود و در لحظه اصلاح پذیر است که اینچنین «گازانبری» حمله می کنیم و از زمینه ها و ریشه ها غافلیم؟

سوم اینکه اساسا نقد فرهنگ مقوله ای نیست که به این شکل بشود تک عاملی وارد ساحت آن شد. اگر چه به اعتبار اینکه مردم انسان هستند و از قدرت اختیار برخوردارند، می شود به برخی رفتارهای آنان خرده گرفت و از آنان خواست که دیگر مرتکب آن رفتار نشوند، اما این را هم باید در نظر گرفت که بخشی از فرهنگ، خلقیات و روحیات ما باز هم به اعتبار اینکه انسان هستیم و در اجتماع زندگی می کنیم، تابع شرایط اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی است. لذا بدون در نظر گرفتن جبر جغرافیایی، شرایط اقتصادی و زمینه های شکل گیری خلقیات مردم، به مصاف نقد آنها رفتن، خطایی به غایت بزرگ در تحلیل خواهد بود.

چهارم اینکه اصلا چرا ما خودمان را مبری می دانیم؟ اگر به روحیات و اخلاق مردم اعتراض داریم، چرا در کنار هزار عامل دیگری که در رسیدن آنها به جایگاه فعلی نقش داشته اند، نقشی برای خودمان قائل نمی شویم. یعنی خود ما ها در شکل گیری تدریجی و نهادینه شدن این خلقیات در مردم، هیچ نقشی نداشته ایم؟ حاشا که اینگونه باشد.

قطعا تا شماره های بیشتری هم می توان ادامه داد و موارد دیگری را نیز مطرح کرد که بیم به درازا کشیدن سخن مانع از آن است. بپذیریم که اساسا طرح دغدغه های اجتماعی مناسبتی با نشستن بر برج عاج و نسخه پیچیدن از بالا ندارد. پرداختن به دغدغه های اجتماعی نه از سر پرخاشگری که باید از سر دردمندی باشد. تا زمانیکه مدام بگوییم مردم در فلان رفتار خود اشتباه می کنند، مطمئن باشیم که به خطا رفته ایم. اگر هم رفتار اشتباهی وجود دارد - که قطعا وجود دارد - باید بپذیریم که همه ما در آن دخیل هستیم و ما اشتباه می کنیم، نه اینکه مردم اشتباه می کنند.

تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
ارسال نظرات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات