تبلیغات
کد خبر: ۱۰۳۸۱۹

جایگاه اقتصاد فرهنگ در سال حمایت از سرمایه ایرانی کجاست؟

گفتگو اختصاصی افکارنیوز با دکتر مظاهری

جایگاه اقتصاد فرهنگ در سال حمایت از سرمایه ایرانی کجاست؟

در گفت و گویی که با دکتر محمد مهدی مظاهری معاون فرهنگی دانشگاه آزاد اسلامی و رئیس منطقه چهار دانشگاه آزاد انجام دادیم به بررسی جایگاه اقتصاد فرهنگ در سال حمایت از سرمایه ایرانی پرداختیم مساله که شاید این روزها کمتر به آن توجه شود و البته به نوع خود تاثیر گذار بسیاری در سطح جامعه و ارتباطات خواهد داشت
متن مصاحبه افکار نیوز با دکتر مظاهری در ادامه می آید:

با توجه به نامگذاری سال جدید از سوی مقام معظم رهبری به نظر شما اقتصاد فرهنگ چگونه می تواند به این خواسته مقام معظم رهبری پاسخ مناسب بدهد؟

من فکر می کنم نخست باید تعریفی از اقتصاد فرهنگ ارایه بدهیم. اقتصاد فرهنگ در سطح خرد یعنی تخصیص منابع مالی به مقدورات و فعالیت های پژوهشی – آموزشی و تبلیغی ای که در جامعه صورت
می گیرد. نکته بسیار مهم در اقتصاد فرهنگ این است که باید برای تخصیص منابع به این فعالیت ها از الگوی مناسب پیروی شود و برای هر یک از حوزه ها به تناسب همان حوزه هزینه کرد.
به عبارت دیگر اگر اولویت بندی ها بر مبنای نظام سرمایه داری سامان یابد قطعاً نتیجه معکوس خواهد شد. برای مثال اگر فرهنگ و هنر در خدمت اقتصاد باشد با نظام ارزشی جامعه ما تناسبی نخواهد داشت.

آیا اقتصاد فرهنگی در راستای باورهای ارزشی و اعتقادات دینی شکل می گیرد؟ آیا مقدورات فرهنگی به صورت بهینه مصرف می شود؟
اگر در جامعه اقتصاد اصل شد، به طور مسلم سمت و سوی اقتصاد فرهنگ هم به سوی همان متغیر اصلی یعنی اقتصاد خواهد بود و پاسخ سوالهای بالا رضایت بخش نخواهد بود. اما در سطح کلان، اقتصاد فرهنگ به عنوان یک وسیله ارتباطی در نظر گرفته می شود و فقط به پول و هزینه کردن آن محدود نمی شود، بلکه تمام ابزارهای رسانه ای جامعه را در بر می گیرد. ابزارهایی از قبیل تلفن، نمابر و یا وسایل ارتباط جمعی مثل تلویزیون و مواردی دیگر از این قبیل را نیز شامل
می شود. چنانچه جامعه حول محور توسعه سرمایه حرکت کند، اقتصاد فرهنگ هم در آن جهت طی طریق خواهد کرد و امکانات فرهنگی به صورت ناهمگون هزینه خواهد شد. اما سطح سوم اقتصاد فرهنگ که سطح عمیق تری می باشد فراتر از دو سطح قبلی است در این سطح شرایط محیطی به منزله شرایط مادی تکامل فرهنگ در نظر گرفته می شود. در این معنا اقتصاد فرهنگ مجموعه امکاناتی است که برای جریان پیدا کردن جهت گیری های فرهنگی به کار گرفته می شود.

این امکانات، نیروی انسانی، ابزار و مقدورات در دسترسی هستند که باید در خدمت حوزه فرهنگ قرار گیرند. هزینه های بخش فرهنگ به عهده حوزه اقتصاد می باشد و شامل هزینه هایی است که باید صرف نیروی انسانی و ابزارهای متناسب با مقدورات دیگر فرهنگ شود. بنابراین با توجه به تعاریف فوق اقتصاد فرهنگ می تواند نقش بسزایی در حفظ و توسعه سرمایه ملی داشته و از طرفی این سرمایه ها در راستای حفظ ارزشهای حاکم بر جامعه دینی ما نیز ساماندهی شوند.

به نظر شما فرهنگ چه نقشی می تواند در اقتصاد و شکوفایی آن در سطح ملی ایفا نموده و نهایتاً زمینه توسعه و تقویت سرمایه ایرانی را فراهم آورد؟

همانگونه که اقتصاد بر فرهنگ تاثیر می گذارد قطعاً فرهنگ نیز بر اقتصاد تاثیر متقابل دارد و فرهنگی هم که در اقتصاد جاری می شود در بستر اقتصاد پرورش می یابد. بنابراین در اینجا باید به جای اقتصاد فرهنگ، فرهنگ اقتصاد را به کار ببریم. چون فرهنگ در اقتصاد جاری و همه بخش های اقتصادی را تحت تاثیر خود قرار داده است. اگر اقتصاد جامعه بر پایه توسعه سود و سرمایه حرکت کند، بستری را که برای رشد و نمو فرهنگ ایجاد می کند، بستری مادی خواهد بود. یعنی فرهنگ جامعه به سوی اهداف مادی حرکت خواهد کرد. همواره این فرهنگ است که باید مسیر سیاست یا اقتصاد و سود را تعیین کند. در یک نظام صحیح اقتصادی، تقدم ارزش از آن فرهنگ و مولفه های مربوط به آن می باشد.

از طرفی اجرای ارزشهای فرهنگی نیز نیاز به ابزار اقتصادی دارد. حتی یک امر فرهنگی را هم نمی توان بدون توجه به ابزارهای اقتصادی پیش برد. ضمن اینکه باید توجه کرد نیازهای انسان، نیازهای جامعه است که شامل نیازهای فرهنگی، اقتصادی و سیاسی می شود. اما در جهت گیری های کلان، این نظم فرهنگ است که باید جهت دهنده باشد. بنابراین نباید از دلالت های فرهنگ بر روی اقتصاد و نیز اقتصاد بر فرهنگ غافل بود. اما باید سهم بیشتری به فرهنگ و ارزشهای فرهنگی بدهیم.

با این تفاصیل بفرمایید اقتصاد فرهنگ در جامعه دارای چه جایگاهی می باشد؟

وقتی می گوییم فرهنگ با شهود سر و کار دارد. این موضوع ملزوماتی دارد که یکی از آنها اقتصادی بودن آن می باشد. کسی که می خواهد در عرصه فرهنگ کار ارزشی بکند باید به فکر امرار معاش هم باشد. با توجه به تقسیم کاری که انجام شده و با توجه به تمایز یافتگی ها این امر باید قابل توجیه باشد که فرد با کار فرهنگی کار اقتصادی هم بکند.
خطری که اقتصاد فرهنگ را تهدید می کند این است که هر آن ممکن است به نام اقتصاد فرهنگ بعد معاش فراموش شود یا این که بعد معیشت گرایی اصالت پیدا کند و حالتی به وجود آید که امروزه دیده می شود که به نام فعالیت های فرهنگی و هنری سودگرایی دنبال می شود و کارگاه های سطحی و مبتذل تولید می شود.
از طرفی دیگر وقتی اقتصاد گرایی رونق می یابد وظیفه دولت ها نسبت به فرهنگ به دست فراموشی سپرده می شود. یعنی دولت فقط به فکر تامین معاش و امنیت مردم می افتد و حقوق فرهنگی را فراموش می کند. مهم این است که ما نبایستی اسیر اقتصاد گرایی بشویم و برای سود اقتصادی هر کاری انجام بدهیم.

به نظر شما چه نسبتی میان فرهنگ و اقتصاد وجود دارد؟

برخی معتقدند که هیچ نسبتی میان فرهنگ و اقتصاد وجود ندارد. چرا که در جریان اصلی علم اقتصاد بیشتر مسایل اقتصادی مطرح می باشد. اصولاً کتابهای اقتصادی، علم اقتصاد را علمی اجتماعی توصیف می کنند که در آن درباره دستیابی به اهداف بوسیله منابع محدود صحبت می شود. بنابراین با چنین تعریفی پیش فرض هایی مانند انسان عقلایی، کسب حداکثر سود و فرد گرایی، رفتارهای اقتصادی اعم از تولید کننده و مصرف کننده مورد بررسی قرار می گیرند. از طرفی بررسی تعاریف موجود در مورد فرهنگ نیز می تواند جنبه های ارزشی و هنجاری رفتارها را توضیح دهد. همانگونه که در تعریفی فرهنگ را شیوه زندگی اعضای یک جامعه قلمداد نموده اند. بنابراین فرهنگ و جامعه را نمی توان از هم جدا کرد چرا که ارتباط بسیار نزدیکی بین آنها وجود دارد. فرهنگ به شیوه زندگی اعضای یک جامعه معین مربوط می شود و جامعه به نظام روابط متقابلی اطلاق می شود که افرادی را که دارای فرهنگ مشترکی هستند بهم مربوط می کند.

اصولاً ساختار جامعه دارای سه بعد اصلی است. سیاست، فرهنگ و اقتصاد که این سه بعد اصلی هویت جامعه را تشکیل می دهند. نظیر این سه بعد در هویت انسان هم وجود دارد. روح، فکر و جسم.
سیاست، متناظر با روح یا قلب در انسان است. فرهنگ، متناظر با فکر انسان و اقتصاد، متناظر با جسم او می باشد. همانگونه که متغیر اصلی در انسان، روح او است و فکر به تبع روح و رفتار نیز به تبع فکر شکل می گیرد، در ساختار جامعه هم یکی از سه بعد سیاست، فرهنگ و اقتصاد متغیر اصلی می باشد.
اگر در جامعه ای سه بعد سیاست(در جهت همدلی جامعه) فرهنگ(در جهت همفکری جامعه) و اقتصاد(در جهت مشارکت افراد) در جامعه تحقق پیدا کند جامعه به تکامل خواهد رسید. اگر جامعه نتواند تفکر خود را به کارآمدی برساند نمی تواند به آرمان هایش عینیت ببخشد. برای نمونه اگر فرهنگ جامعه ای بر پایه دین معنا شود و اقتصاد آن بر پایه سرمایه و سیاست آن نیز بر مبنای دیگری شکل بگیرد، پر واضح است که آن جامعه نمی تواند از وحدت برخوردار باشد. بنابراین هر سه حوزه باید یک آبشخور داشته باشند. قطعاً نظام ارزشی اسلام در جامعه ما می تواند به عنوان منبعی بسیار قوی و قابل اتکا در این خصوص قلمداد گردد.

به نظر شما اولویت با اصلاح سیاست های اقتصادی می باشد یا تحول فرهنگ اقتصادی؟

این مسئله ای است که همیشه مورد مناقشه بین صاحبان اندیشه و اهل فن بوده و خواهد بود. عده ای از اقتصاددانان معتقدند که راه اصلی برای خروج کشورها از مدار توسعه نیافتگی، اتخاذ سیاست های اقتصادی درست و صحیح می باشد. در مقابل عده ای از جامعه شناسان اعتقاد دارند فقدان نهادهای سیاستگرا و همین طور ضعف فرهنگی می تواند تمام سیاست های اقتصادی صحیح را ناکام سازد. لذا آنچه توسعه یک کشور را تضمین می کند فرهنگ آن جامعه است. برای نمونه فرهنگی که مولفه های پرکاری، قانون پذیری، شفافیت، رقابت سود جویانه و نوآوری را تقویت می کند با وجود مشکل نبود سیاست های کلان اقتصادی، در بلند مدت مسیر را برای توسعه اقتصادی هموار خواهد کرد. در این خصوص می توان به تاثیر فرهنگ پروتستان بر رشد سرمایه داری در جوامع غربی اشاره نمود. امروزه بسیاری از اندیشمندان بر این باورند که توسعه بدون فراهم آمدن زمینه های فرهنگی روی نخواهد داد و هر توسعه ای بر ابعاد فرهنگی ویژه ای متکی است. در سالهای اخیر به دلیل پیشرفتهای اجتماعی و دگرگونی های اقتصادی، فرهنگ موقعیت مهم تری یافته و بخش عمده ای از مباحثسیاسی و اقتصادی در زمینه فرهنگ و بر روی موضوعات فرهنگی شکل گرفته است.

پیشرفت اقتصاد فرهنگ را در غرب چگونه ارزیابی می کنید. تفاوت نظام اسلامی را با آن در چه می دانید؟

همانگونه که می دانید اقتصاد فرهنگ و هنر در غرب رشد چشمگیری داشته است. مجموعه رسانه های غربی وابسته به شرکت های بزرگ اقتصادی به صورت خصوصی اداره می شوند و با تولیدات گسترده آثار سینمایی، بازی های رایانه ای و … به موفقیت های زیادی دست پیدا کرده اند. همانگونه که قبلاً نیز گفته شد این هنر حول محور تنوع طلبی شکل گرفته و توجیه گر اقتصاد سرمایه داری می باشد. این اقتصاد هم بر اساس فلسفه و توسعه رفاه مادی تعریف شده است.
اما فرهنگ اسلامی با فرهنگ سرمایه داری متفاوت است. اسلام دین عمل و کوشش است. اصالت فرد در اسلام به عنوان عضوی از جامعه اسلامی و بنده خداوند دارای اهمیت می باشد. مالکیت فردی هم در اسلام شریف و قابل احترام است بنابراین فرهنگ اسلامی تمام خصوصیاتی را که در برگیرنده اقتصادی پیشرفته و توسعه یافته می باشد داراست.

انسان از منظر نظام غرب، موجودی است همواره اقتصادی که دائماً در نسبت منابع و فرصت ها، سعی در بهینه کردن منافع خویش دارد. اما در نظام اسلامی بایستی انسان و شان او محفوظ باشد. و در این خصوص با ایجاد نهادها و هنجارهایی ضمن توجه به تامین رفاه و آسایش مادی افراد جامعه، ارزش های معنوی و دینی همچون ایثار، انفاق، گذشت، فداکاری و … ترویج می گردد که این به وضوح تفاوت نظام اسلامی و نظام ارزشی غرب را مشخص می سازد.

در خاتمه اگر برای جمع بندی مطلب خاصی دارید بفرمایید.

امروزه اقتصاد فرهنگ بخش قابل ملاحظه ای از اقتصاد و تجارت را به خود اختصاص داده است. میزان تاثیر فرهنگ بر اقتصاد نیز امری پذیرفته شده است. در حال حاضر سفارش کالاهای فرهنگی از سوی بخش اقتصادی صورت می پذیرد. هنر نیز در خدمت اقتصاد است. با این توصیف دیدگاه متولیان امور اقتصادی نسبت به حوزه فرهنگ و همین طور نگرش متولیان فرهنگی به بخش اقتصاد نیازمند تحول و تغییر است. اینکه در بعضی از کشورها صادرات کالاها و خدمات فرهنگی رو به توسعه است مبین همین مطلب مهم است. امروزه اقتصاد فرهنگ در دنیا شتابان در حرکت است و این مقوله در کشور ما نیز نیازمند سرعتی بیشتر است. با وجود تنوع فرهنگی و هنری که در کشور وجود دارد باید از ظرفیت ها به درستی بهره برداری شود و بر مقوله مدیریت فرهنگی توجه بیشتری معطوف گردد

تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
ارسال نظرات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات