حسرت دیدار امام خمینی(ره) بر دلم ماند
سمیر سلیمان اندیشمند فقید مسلمان لبنانی با بیان اینکه امام خمینی(ره) تعریف من از اسلام را به تعریف صحیح آن بازگرداند، گفت: از بزرگترین حسرتهایم در زندگی این است که موفق به دیدار ایشان نشدم.
به گزارش افکار نیوز به نقل از فارس، چندی پیش خبر درگذشت پرفسور سمیر سلیمان منتشر شد. سمیر سلیمان اصالتا شیعه جنوب لبنان بود. دکترای جامعهشناسیاش را از دانشگاه سوربن فرانسه گرفت و سالها در غرب زیست و مسؤول نشریهای به زبان فرانسوی بود، فرانسه و عربی و انگلیسی میدانست و مطالعات دینی گستردهای داشت.
علی کمیلی معاون اتحادیه بینالمللی امت واحده با این استاد دانشگاه بیروت بارها دیدار داشته و آنچه در ادامه میآید حاصل گپوگفت خواندنی علی کمیلی با پروفسور سمیر سلیمان است.
*****
واقعا این انقلاب از کجا آمد؟
ما کسانی هستیم که در غرب درس خواندیم و زندگی کردیم. فواید آن تجربه هم برای ما بسیار زیاد بود چرا که توانستیم فکر و فلسفه و زندگی دیگران را تجربه و درک کنیم و نوع نگاه آنها به زندگی و وجود و متافیزیک را ببینیم. درس خواندن من در دوره دکترا با زمان حضور حضرت امام در نوفل لوشاتوی پاریس همزمان شده بود. عمده دوستانم در دکترا از دانشجویان عرب کشورهای مصر و الجزایر و سوریه و لبنان و عراق بودند بعلاوه دانشجویانی از کشورهای مختلف. برای همه ما مسألهای عجیب بود که در یک نظام دیکتاتوری که در نهایت قساوت، مخالفانش را سرکوب میکرد، انقلابی تقریبا مسالمتآمیز شکل بگیرد! و از آن
مهمتر اینکه رهبر این انقلاب، یک عالم دینی مسن باشد و مردم نیز با او همراهی کنند و او را رهبرشان قرار دهند!
حتی اساتید ما که جزء بزرگترین مستشرقین جهان در آن زمان بودند نیز متحیر مانده بودند. در فضای دانشگاه این سؤال جدی مطرح بود و فراگیر شده بود که واقعا این انقلاب از کجا آمد؟ چطور شکل گرفت؟ آیا این انقلاب، سیاسی بود؟ انقلابات سیاسی در تاریخ سابقه داشتند مثل انقلاب فرانسه و روسیه و چین و کوبا و بولیوی! ولی آیا انقلاب ایران هم از جنس آنها بود؟! مساله این بود که آیا اسلام توان چنین انقلابی را دارد؟
مواجهه با انقلاب و نگاه ابتدایی به آن در غرب، سیاسی بود اما ما جوانان مسلمان که از فضای غربی متاثر شده بودیم و دین درست و حسابی نداشتیم، به بحرانی برخورده بودیم و مانده بودیم که جواب پدران مذهبی خود را چه بدهیم! چرا که پیش از آن به آنها میگفتیم که نماز و روزه شما مال شخص خودتان است و در اجتماع کارایی ندارد! بالطبع نمیشد از آن دین که در ذهن ما بود، انتظار انقلاب داشت!
بدون اغراق هر کلمهای از امام خمینی(ره) یا درباره امام را خواندیم
اینک من به عنوان دکترای جامعهشناسی فارغ التحصیل سوربن به بیروت برگشته بودم و حال، پدرم بود که میگفت: به تو نگفتم که افکار و حرفهایت غلط است!؟ دیدی که من بر حقم و تو اشتباه میکردی؟! حتی ما در لبنان هم مجبور بودیم در مدارس مسیحیان درس بخوانیم و در آن فضا رشد کرده بودیم و اسلام را درست نمیشناختیم اما حالا اتفاقی افتاده بود که ما مجبور شدیم دوباره برگردیم به اسلام و قرآنمان را از نو بخوانیم! قرآن را دوباره خواندیم و با فکر دینی آشنا شدیم. کمکم جلو آمدیم و آثار مطهری و شریعتی و علامه طباطبایی را خواندیم و نهایتا هم بدون اغراق، هر کلمهای که از امام خمینی(ره) یا
درباره امام به زبان عربی ترجمه شده بود را خواندیم حتی اگر یادداشتها و مقالاتی در روزنامهها بود! همه اخبار راجع به امام را پیگیری میکردیم که من همه آنها را به عنوان آرشیو شخصیام نگاه داشتهام.
بعدها به اینجا رسیدم که دو کتاب تحت عنوان «امام خمینی و قواعد تمدن اسلامی» و «رویارویی تمدنی و روابط بینالملل - بررسی نامه امام به گورباچف -» نوشتم که در موزه امام در جماران موجود است. گورباچف یک بار به بیروت آمده بود و وقتی از او پرسیده بودند چرا آمدهای گفته بود برای مسائل اقتصادی! که پاسخ صادقانهای نبود.
امام گریست وقتی لبنانیها به خدمتش رسیدند!
همچنان این سؤال در اذهان مانده بود که این فکر دینی کجاست؟ ما اسلام را نمیشناختیم. کم نبودند الجزایریهای مسلمان مقیم فرانسه که زبان عربی نمیدانستند و به زبان فرانسوی هم چیزی درباره دینشان نمییافتند! پس چطور باید با فکر دینی آشنا میشدند؟ تمام دوستان من در همین جو بودند و آنها نیز چنین کردند و به قرائت مجدد اسلام روی آوردند.
از توفیقات ما عربها و بخصوص شیعیان این بود که متوجه مسائل انقلاب ایران شدیم و حتی در لبنان تظاهراتی هم در حمایت از امام و انقلاب انجام شد که به یاد دارم وقتی امام در نوفل لوشاتو بودند جمعی از لبنانیها خدمت ایشان رسیدند و بعضی از تصاویر مربوط به آن تظاهرات در بیروت را به ایشان نشان داده بودند که امام گریسته بودند. شاید چون تصور نمیکردند که کسی در جهان اسلام باشد که بخواهد در حمایت از این حرکت کاری انجام بدهد و حتی گفته بودند که عجیب است که در جهان اسلام کسانی باشند که در کنار ما باشند.
من به امام حق میدهم که گریسته باشند چرا که ایشان به وسیله همه ابزارهای ظالمانه طرد شده بودند و تحت فشار قرار داشتند. اوضاع جهان هنوز هم همچنان است. اینچنین شد که ما عربها و بخصوص لبنانیها و شیعیان، با علاقمندی فراوان هر چه درباره انقلاب به زبان عربی ترجمه میشد - حتی با ترجمههای بد! - را میخواندیم. پیش از آن تصور ما این بود که در جهان عربی و اسلامی فکری وجود ندارد و باید از آنجا به غرب رفت. هیچ کس هم با ما از فکر دینی سخن نمیگفت. بعد از امام بود که دانستیم، این فکر وجود دارد ولی ما با آن آشنا نبودهایم!
من که یک لیبرال بودم اینک فکر امام را ترویج میکردم
من بحثهایی با یکی از فلاسفه حزب مارکسیست لبنان به نام کریم مروء داشتم. درباره قوانین اسلامی بحثمیکردیم. او من را از قبل میشناخت و به خاطر اینکه من که یک لیبرال بودم اینک فکر امام را ترویج میکردم، من را عتاب میکرد! در یکی از بحثهایمان فهمیدم که پدر او روحانی بوده و در حرم امام رضا(ع) مدفون است! اما خودش مارکسیست و ملحد بود. با من در مواردی از اسلام بحثمیکرد که فهمیدم اطلاع کافی از آنها ندارد.
از او پرسیدم این چیزی را که میگویی به قرآن منتسب میکنی؟ گفت: بله! گفتم: تو قرآن را خواندهای؟! آدم صادقی بود و در پاسخم گفت: من فقط بعضی از آیات قرآن را چهل سال پیش، به زبان فرانسه خواندهام! الآن هشتاد سال دارد و زنده است. احساس راحتی کردم چرا که دیدم این چهره بزرگ مارکسیست تا این اندازه با اسلام بیگانه است و با اصول اسلامی مقابله میکند در حالی که یک بار هم در عمرش قرآن را نخوانده است! او اینک یکی از بزرگترین فیلسوفان مارکسیست عرب در منطقه و بخصوص لبنان است!
امام خمینی(ره) تعریف من از اسلام را به تعریف صحیح آن بازگرداند
اصول اسلامی و قرآن را با عقل موضوعی که در غرب آموزش دیده بودیم خواندیم به نحوی که با متن مواجه شدیم بدون آنکه آن را مقدس بدانیم اما کمکم دیدیم مسائل و موضوعاتی که آن متن مطرح کرده چنان بلند است که به قدسی بودن آن نیز شهادت دادیم. من الآن در دانشگاهی با درجه علمی بالا استاد هستم که سلسله مراتب و قوانین خاص خودش را دارد و دانشگاهی لیبرال است لذا حرفها و نظریات من فقط به این خاطر که درباره فکر دینی و کارکردهای آن در جهان معاصر بودند به مدت پنج سال اجازه طرح نداشتند!
یکی از آن بحثها همین مباحثی بود که در کتاب «امام خمینی و قواعد تمدن اسلامی» مطرح کردم. این کتاب را پس از فوت امام، در حالی که بسیار متأثر بودم و احساس میکردم که به ایشان مدیون هستم نوشتم چرا که او تعریف من از اسلام را به تعریف صحیح آن و جایگاه تمدنی خودم بازگرداند.
امام جدا مظلوم بود و من سعی کردم تا اثری متفاوت درباره او بنویسم. به همین خاطر از آن استقبال شد و به چند زبان هم ترجمه شد. برخی از اساتید از آن بسیار تعریف کردند و بر آن حاشیه زدند. تصمیم داشتم که سه کتاب درباره امام بنویسم. کتابهایی درباره امام قبل از انقلاب، امام حین انقلاب و امام در حال تاسیس جمهوری اسلامی که متاسفانه در نوشتن کتاب اول موفق شدم ولی به خاطر اشتغالات نتوانستم مابقی را بنویسم. تاسفم زمانی بیشتر شد که دانستم آن چه از فکر امام به زبان عربی ترجمه میشود یک دهم آنچه تولید میشود هم نیست!
حسرت دیدار امام بر دلم ماند
بین من و امام علاقه خاصی وجود داشته و دارد. متاسفانه آن زمان که ایشان نوفللوشاتو بودند من به خاطر پایاننامهام به لبنان آمدم و از بزرگترین حسرتهایم در زندگی این است که موفق به دیدار ایشان نشدم. در زمان حیات امام به خاطر همایشهای مختلف، بارها به ایران آمدم ولی متأسفانه هر دفعه به خاطر مسالهای که پیش آمد، دیدار ما با امام لغو شد و حسرت دیدار ایشان بر دل من ماند!
به من متفکر جهان اسلام نگویید، شهید مطهری متفکر جهان اسلام بود
چندی پیش به یکی از شبکههای ماهوارهای دعوت شده بودم. گفتند که در خدمت متفکر عرب، استاد سمیر سلیمان هستیم. آنجا گفتم: لطفا دیگر این را ننویسید! ما تا حدی که من میشناسم کسی که بتوان به او متفکر گفت در جهان اسلام نداریم! آن هم در طراز کسانی که ما به عنوان متفکران اسلامی میشناسیم از جمله شهید مطهری! کو کسی در طراز او؟ کو کسی که سیستم فکری منسجم و مستحکمی چون آنها داشته باشد؟ اینها شاگردان امام بودند.
متأسفانه اینک هم آثار متفکران ایرانی هم به زبان عربی ترجمه نمیشود و بسیاری از آنها دغدغه رسیدن آثارشان به کشورهای اسلامی را ندارند! من کتابهای بسیار زیادی که در ایران درباره امام نوشته شده است را در مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام دیدم ولی متاسفانه اکثر اینها به عربی ترجمه نشدهاند و ما در بیروت به آنها دسترسی نداریم! حتی من که خود را متخصص فکر امام میدانم و پژوهشگری در این زمینه هستم هم به این آثار دسترسی ندارم!
غربیها امام را خشن جلوه میدهند!
رفت و آمد من به غرب هرگز قطع نشده و ارتباطات علمی من هم برقرار است. بر اساس شناختم باید بگویم که یک درد بزرگ این است که غربیها شناخت غلط و ناقصی از اسلام دارند. متاسفانه شناخت آنها از اسلام فقط به وسیله کتابهای مستشرقین قدیمی و شاگردان آنها و یا نوشتههای روزنامهنگاران جیرهخوار و یا دارای فهم ناقص، صورت گرفته است! روزنامهنگاری که پنج روز در ایران بوده و آنگاه درباره همه چیز آن اظهار نظر میکند و کتاب مینویسد! متأسفانه حتی چهره حضرت امام در روزنامههای غربی عمداٌ زشت تصویر میشود تا اسلام که ایشان نماد احیای آن هستند نیز با حس بدی به مخاطب منتقل شود!
عکس امام را هم عبوس و خشن و ترسناک میکشند!
لبنان کشور بازی است و افکار مختلف در آن مجال طرح دارند و بستر خوبی برای کار فکری است. بیشتر از ۱۵ سال قبل مرکز مطالعات استراتژیکی در لبنان توسط ایران ایجاد شد و در ابتدا نیز بنای خوبی گذاشته شد که میتوانست بستر بررسی بسیاری از مسائل جهان اسلام باشد اما متأسفانه آن همه پول و امکانات هزینه شد و پژوهشها و مطالعات انجام نشد یا کارهای خوبی انجام نشد و همین شد که بعد از مدتی محتوای مجلهشان –شئون الأوسط - نیز از کیفیت و عمق، فاصله زیادی گرفت! متأسفانه دهها مجله و مرکز تأسیس شدهاند اما کارایی ندارند و بعد از مدتی هم تعطیل یا ضعیف میشوند.