به بهانه روز خبرنگار
خبرنگاری روی پل صراط
به گزارش افکارنیوز به نقل از جوان آنلاین، مردمان سرزمين ما هر وقت ميخواهند درباره امر خطيري سخن بگويند و از راهي حساس صحبت كنند، آن را به پل صراط تشبيه ميكنند؛ پلي كه بر اساس آموزههاي مذهبي ما از محشر تا بهشت كشيده شده و بر اساس برخي از اقوال اينگونه تشبيه شده كه باريكتر از مو و تيزتر از شمشير است. راه رفتن روي آن ايمان ميخواهد و فرو افتادن از روي آن جهنمي شدن است، البته پل صراط، چه بر معناي استعاري و تشبيهي آن- كه براي فهم آدميان توصيف شده- و چه بر معناي واقعي آن، به مصداق اين حديث ارجمند كه فرمودهاند: الدنيا، مزرعه الاخره (دنيا كشتگاه آخرت است)، بايد ريشههاي
دنيايي داشته باشد و جلوهاي از همان تصميمات خطيري كه در زندگي ما وجود دارد و ميتواند گذرگاه ما از برزخ تصميم به بهشت صلاح و فلاح باشد، به عبارتي بذر اين جهاني كه در قامت پل صراط در روز معاد جلوهگر ميشود، همين گذرگاههاي دشوار تصميمگيري، قضاوت و راه پيمودن ما بين جهنم نفسانيت و شهوات تا بهشت اطمينان و رفتار و كردار درست است.
در میان اقشار توده‌های مردم این راه پیمودن بر گذرگاه تیز و باریک حقیقت که هر آن احتمال فرو رفتن در جهنم گناهکاری و اشتباهات زمینگیرکننده، کم و بیش برای هر مکلفی وجود دارد و هر کس بر اساس وسع و توانایی خودش مورد آزمایش خدا قرار می‌گیرد اما با این حال می‌توان گفت در این میان برخی از افراد به واسطه توانایی و نقشی که در این دنیا ایفا می‌کنند، بیشتر مورد آزمایش و امتحان هستند و گویی تمام زندگی‌شان روی جلوه‌هایی از پل صراط قرار دارد. داوران، متصدیان امر تحقیق و قضاوت و بسیاری دیگر همواره بر لبه پرتگاه به سمت قله رستگاری و دانایی حرکت می‌کنند و همواره در هیجان صعود
و در اضطراب سقوط به سر می‌برند، خبرنگاران رسانه‌های گروهی نیز به مناسبت تأثیری که بر قضاوت جامعه و دید اجتماع روی مسائل مختلف دارند، به طور طبیعی در این عرصه از آحادی هستند که حساسیت شغل و عملکردشان مانند همین راه رفتن مداوم بر پل صراط است؛ راه و شغلی که درستی در آن باریک‌تر از مو و برنده‌تر از شمشیر است.
خبرنگاری در ادبیات دینی و جهانی
واژه خبرنگار و مسئولیت‌های او بی‌شک از ابعاد زندگی و سازمان جامعه مدرن است. بی‌شک درباره هیچ واژه و مفهومی بدون در نظر گرفتن خاستگاه آن نمی‌توان سخن گفت و از این حیثبرخلاف توصیفاتی که گاهی برخی از افراد برای بومی‌سازی مفاهیم می‌کنند، باید به صراحت گفت که معنا نمودن شئون خبررسانی و خبرنگاری بدون فهم رسانه و کارکردهای آن در معنای مدرن و نوین آن کاری بس بیهوده است، به همین دلیل هنگامی که از خبرنگاری و ابعاد آن سخن می‌گوییم نمی‌توانیم بدون فهم آن در چارچوب نظریه‌هایی مانند جریان آزاد اطلاعات و ارتباطات توسعه‌بخش به صرف شباهت برخی از ابعاد پیام‌رسانی منبر و
کتاب و هنرهای نمایشی مانند تعزیه و روحوضی به رسانه‌های جدید و کارکرد آن، بخواهیم درباره خبرنگاری نظر بدهیم که در این جریان و در قالب این پارادایم‌ها آموزش می‌بیند و عمل می‌کند تحلیل و تخیل ارائه دهیم. خبرنگاری در معنای مدرن آن، امروزه قطعه‌ای از پازل بسیار بزرگ‌تری است که از نظریات اقتصادی جهان جدید، رشد اقتصادی، توسعه سیاسی، نوسازی و دگرگونی و تغییرات اجتماعی به وجود آمده و به عنوان بخشی از یک طرح جدید و غیرقابل جدا شدن برای زندگی امروز بشر مطرح است، یعنی نمی‌توان جامعه جدید را بدون مطبوعات و رسانه‌های گروهی تصور نمود و جامعه فاقد رسانه و خبرنگار به
عبارتی به خودرویی می‌ماند که گویی یک چرخ آن خالی است و بنابر این بنای جامعه نوین در تمدن معاصر بشر بدون این مفهوم بی‌ستون است. با این حال نمی‌توان فراموش کرد که همانطوری که برآورده کردن مو به موی زندگی غربی،(همانطوری که زندگی جدید از غرب به شرق جاری شده است) نه امکانپذیر بود و نه عقلانی، امروز جامعه به خودآگاهی رسیده مشرق زمین در همان بسترهایی که از تمدن باختری کره خاکی گرفته در حال بازسازی مفاهیمی است که بتواند طرح خودانگیخته‌ای از زندگی خود را داشته باشد و در این راستا به دنبال ابعاد جدید زندگی در میان میراثکهن خویش می‌گردد و معتقد است فارغ از پوسته‌ای که
تمدن جدید از زندگی نوین به جهان تحمیل کرده باید بتوان از طریق دین، سنت‌ها و آرمان‌های مشترک، با کاروان تمدن جدید جهانی همراه بود. بی‌شک در کشور ما که مهم‌ترین این میراث، معارف دینی است و پس از پیروزی انقلاب اسلامی جامعه ایران، به ویژه روی کارایی دین برای اداره جامعه جدید حساب ویژه‌ای باز کرده است، باید بتوان از معارف اسلامی و شیعی طرح‌هایی برای ابعاد مختلف جامعه و تمدن جدید، به ویژه در عرصه اطلاع‌رسانی استخراج کرد.
معارف دینی و وظایف مدرن خبرنگار
یکی از مهم‌ترین اموری که باعثافتراق مبنایی امر خبررسانی در معنای نوین آن و اهداف دین در آن امر می‌شود، تفاوت‌هایی است که اسلام برای کارکرد خبررسانی قائل است و شاید به همین دلیل هم الگوی خبررسانی دینی را از الگوی غربی آن باید از بنیان متفاوت ارزیابی کرد.
برای فهم بهتر این مسئله، باید به علم خبرنگاری رجوع نمود، به عنوان مثال خبرنگارها در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی می‌آموزند ارزش‌های خبری شامل بزرگی، مجاورت، شگفتی و استثنا، شهرت، دربرگیری و… است. این ارزش‌ها از این ریشه می‌گیرد که خبرنگار در معنای مدرن رسانه‌ای خود قصد دارد بیشتر از سایرین نظر مخاطبان را به خود جلب نماید و در نتیجه مجبور است خبر را از میان اخبار گزینش کند – دروازه‌بانی خبر(gate keeping) – و سپس بعد از پرداخت آن که ممکن است خارج از شئونات اخلاق و شریعت باشد، آن را به رقابت با سایر خبرهای رسانه‌ای بفرستد، این در حالی است که در بسیاری از موارد
ادبیات دینی ما اساسا اجازه چنین کاری را به فرد مسلمان نداده است، به عنوان مثال قرآن کریم در آیات متعددی انسان‌ها را از غلو کردن بازداشته است. از تجسس بیجا نهی می‌کند و نسبت به تهمت و افشاگری که اساس عملکرد بسیاری از رسانه‌های گروهی است برحذر داشته است. در نمونه دیگر کسر بزرگی از جذابیت رسانه‌ها برای توجه آنها به حوادثاجتماعی است اما بر اساس آموزه‌های دینی تکرار و نشر بسیاری از این حوادث، مصداق بارز اشاعه فحشا در جامعه محسوب می‌شود.
مسئله حرمت انسان و بيش از آن حرمت اجتماع در معارف اسلامي امري بسيار جدي است، به نحوي كه به بيان حضرت امامصادق(ع) هر مسلماني كه درباره مسلمان ديگر از او سؤال بشود و او راست بگويد اما به آن مسلمان به واسطه آن راست گفتن ضرري وارد شود، از دروغگويان است يا به عنوان مثال ديگر اگر قرار باشد همين يك حديث پيامبر(ص) كه در آن فرمودهاند: پيش از گفتار، راستگويي را بياموزيد، در دروس خبرنگاري مورد توجه قرار گيرد و جدا از همه درسها راستگويي و روشهاي آن يادآوري شود، گويي در كار خبرنگاري انقلابي رخ داده است. احترام، اخلاق، عدمتكيه بر گمانهها و اخباري كه منبع معتبري ندارند، ابتنا
بر موعظه حسنه و برخورد نيكو، همه و همه گوشهاي از وظايفي است كه قرآن بر دوش هر مبلغي قرار داده و اين مبلغ در جامعه امروز جز خبرنگار كسي نيست. به نظر ميرسد سازمان ارتباطي جامعه ما براي اسلامي شدن بيش از هر چيز به اسلامي شدن آموزش و رسانه نياز دارد و اين اصلاح بدون فهم درست و مسلط رسانه و ابعاد خبرنگاري و خبررساني در جهان امروز و فكر و فرهنگ اسلام در اين زمينه متصور نخواهد بود.
