عصر امام صادق(ع) عصر طلایى دانش
حضرت امام جعفر صادق(ع) پیشوای ششم مسلمانان، در ۲۵ شوال سال ۱۴۸ هجرى به دست خلیفه عباسی، منصور دوانیقی مسموم شد و در مدینه به شهادت رسید. امام صادق(ع) به شیخالائمه نیز معروف است زیرا عمری طولانیتر از تمامی ائمه اطهار(ع) داشته است. آن حضرت در قبرستان بقیع و در کنار پدر، جد و امام حسن مجتبی(ع) دفن شده است.
به گزارشافکارنیوزبه نقل از ایسنا، آن امام همام به هنگام شهادت ۶۵ سال داشته و مدت ۳۴ سال از امامتش میگذشته است.
نگاهی به زندگانی آن حضرت
حضرت امام جعفر صادق(ع) رییس مذهب جعفرى(شیعه) در روز ۱۷ ربیعالاول سال ۸۳ هجرى چشم به جهان گشود. پدرش امام محمد باقر(ع) و مادرش " ام فروه " دختر قاسم بن محمد بن ابى بکر است. کنیه آن حضرت " ابو عبدالله " و لقبش " صادق " است. حضرت صادق تا سن ۱۲ سالگى معاصر جد گرامیاش حضرت سجاد بود. بنابراین صرف نظر از جنبه الهى و افاضات رحمانى که هر امامى آن را داراست، بهرهمندى از محضر پدر و جد بزرگوار موجب شد که آن حضرت با استعداد ذاتى و شم علمى و ذکاوت بسیار، به حد کمال علم و ادب برسد و در عصر
خود بزرگترین قهرمان علم و دانش شود.
پس از درگذشت پدر بزرگوارش و در مدت ۳۴ سال " مکتب جعفرى " را پایهریزى فرمود و موجب بازسازى و زنده نگهداشتن شریعت محمدى(ص) شد.
زندگى پر بار امام جعفر صادق(ع) مصادف بود با خلافت پنج نفر از بنى امیه(هشام بن عبدالملک - ولید بن یزید - یزید بن ولید - ابراهیم بن ولید - مروان حمار) که هر یک به نحوى موجبات تالم و تاثر و کدورت روح بلند امام معصوم(ع) را فراهم مىکردهاند و دو نفر از خلفاى عباسى(سفاح و منصور) نیز در زمان امام(ع) مسند خلافت را تصاحب کردند و نشان دادند که در بیداد و ستم بر امویان پیشى گرفتهاند؛ چنانکه امام صادق(ع) در ۱۰ سال آخر عمر شریفش در ناامنى و ناراحتى بیشترى به سر مىبرد.
عصر امام صادق(ع)
در میان امامان معصوم(ع) برای هیچکدام همانند امام صادق(ع) فرصت و شرایط مساعدی پیش نیامد تا بتوانند در سطح وسیع به انقلاب فرهنگی بپردازند و با تشریح فرهنگ غنی و پرمایه اسلام، بر گسترش این دین آسمانی بیفزایند ولی برای امام صادق(ع) این فرصت، در گیر و دار کشمکشها و رو در رویى بنیامیه و بنیعباس و جنگ قدرت به دست آمد. آن بزرگمرد علم و عمل از این فرصت استفاده کامل کرد و اسلام و فقه آن را از دیدگاه ائمه اهل بیت(ع) معرفی کرد و با تربیت شاگردان بسیار و برجسته، حیات تازهای به اسلام و مسلمین بخشید و فرهنگ ناب تشیع را که از متن اسلام محمدی و علوی نشات گرفته بود به جهانیان
عرضه کرد.
امام صادق(ع) به عنوان رییس مذهب جعفری حوزه علمیه اسلامی در سطح عمیق و وسیع تشکیل داده بود و علوم اسلامی را تدریس میکرد. در این حوزه، چهار هزار نفر به فراگیری علوم آل محمد(ص) میپرداختند و حضرت در این زمان، اسلام اصیل را از زیر حجاب تیره و تار اسلام بنیامیه و بنیعباس آشکار میساخت.
عصر امام صادق(ع) یکى از طوفانىترین ادوار تاریخ اسلام است که از یک سو اغتشاشها و انقلابهاى پیاپى گروههاى مختلف، به ویژه از طرف خونخواهان امام حسین(ع) رخ مىداد که انقلاب " ابو سلمه " در کوفه و " ابو مسلم " در خراسان و ایران از مهمترین آنها بوده است. همین انقلاب سرانجام حکومت شوم بنىامیه را برانداخت و مردم را از یوغ ستم و بیدادشان رها ساخت.
از دیگر سو عصر آن حضرت، عصر برخورد مکتبها و ایدئولوژیها و عصر تضاد افکار فلسفى و کلامى مختلف بود که از برخورد ملتهاى اسلام با مردم کشورهاى فتح شده و نیز روابط مراکز اسلامى با دنیاى خارج، به وجود آمد و در مسلمانان نیز شور و هیجانى براى فهمیدن و پژوهش پدید آورد. اینجا بود که امام(ع) دشوارى فراوان در پیش و مسئولیت عظیم بر دوش داشت. پیشواى ششم در گیر و دار چنین بحرانى باید از یک سو به فکر نجات افکار توده مسلمان از الحاد و بىدینى و کفر میبود و از سوی دیگر مانع انحراف اصول و معارف اسلامى
از مسیر راستین میشد و از توجیهات غلط و وارونه دستورات دین به وسیله خلفاى وقت جلوگیرى میکرد.
ریاست مذهب جعفری
در چنین شرایط و اوضاعی تاسیس مکتب فکرى و نوسازى و احیاگرى تعلیمات اسلامى سبب شد که امام صادق(ع) به عنوان رییس مذهب جعفرى(تشیع) مشهور شود؛ بنابراین طولى نکشید که بنىعباس پس از تحکیم پایههاى حکومت و نفوذ خود، همان شیوه ستم و فشار بنىامیه را در پیش گرفتند و حتى از آنان هم گوى سبقت را ربودند. امام صادق(ع) که همواره مبارزى نستوه و خستگىناپذیر و یک انقلابی بنیادى در میدان فکر و عمل بود، کارى که امام حسین(ع) به صورت قیام خونین کرد، وى در لباس تدریس و تاسیس مکتب و
انسانسازى انجام داد و جهادى راستین کرد.
عصر طلایى دانش و ترویج احکام
اختلافات سیاسى بین امویان و عباسیان و تقسیم شدن اسلام به فرقههاى مختلف و ظهور عقاید مادى و نفوذ فلسفه یونان در کشورهاى اسلامى، موجب پیدایش یک نهضت علمى شد؛ نهضتى که پایههاى آن بر حقایق مسلم استوار بود. چنین نهضتى لازم بود تا هم حقایق دینى را از میان خرافات و موهومات و احادیث جعلى بیرون کشد و هم در برابر زندیقها و مادیها با نیروى منطق و قدرت استدلال مقاومت کند و آراى سست آنها را محکوم سازد. گفتوگوهاى علمى و مناظرات آن حضرت با افراد دهرى و مادى مانند " ابن ابى
العوجاء " و " ابو شاکر دیصانى " و حتى " ابن مقفع " معروف است.
به وجود آمدن چنین نهضت علمى در محیط آشفته و تاریک آن عصر، کار هر کسى نبود. فقط کسى شایسته این مقام بزرگ بود که ماموریت الهى داشته باشد و از جانب خداوند پشتیبانى شود تا بتواند به نیروى الهام و پاکى نفس و تقوا وجود خود را به مبدأ غیب ارتباط دهد و حقایق علمى را از دریاى بیکران علم الهى به دست آورد و در دسترس گوهرشناسان حقیقت قرار دهد.
تنها وجود گرامى حضرت صادق(ع) مىتوانست چنین مقامى داشته باشد. تنها امام صادق(ع) بود که با کنارهگیرى از سیاست و جنجالهاى سیاسى از آغاز امامت در زمینه نشر معارف اسلام و گسترش قوانین و احادیث راستین دین مبین و تبلیغ احکام و تعلیم و تربیت مسلمانان کمر همت بست.
زمان امام صادق(ع) در حقیقت عصر طلایى دانش و ترویج احکام و تربیت شاگردانى بود که هر یک مشعل نورانى علم را به گوشه و کنار بردند و در " خودشناسى " و " خداشناسى " مانند استاد بزرگ و امام بزرگوار خود در جهت هدایت مردم گام برداشتند.
در همین دوران درخشان، در برابر فلسفه یونان کلام و حکمت اسلامى رشد کرد و فلاسفه و حکماى بزرگى در اسلام پرورش یافتند.
همزمان با نهضت علمى و پیشرفت دانش به وسیله حضرت صادق(ع) در مدینه، منصور خلیفه عباسى از راه کینه و حسد به فکر ایجاد مکتب دیگرى افتاد که هم بتواند در برابر مکتب جعفرى استقلال علمى داشته باشد و هم مردم را سرگرم کند و از خوشهچینى از محضر امام(ع) بازدارد.
امام صادق(ع) مسائل فقهى و علمى و کلامى را که پراکنده بود، به صورت منظم درآورد و در هر رشته از علوم و فنون شاگردان زیادى تربیت فرمود که باعث گسترش معارف اسلامى در جهان شدند. دانشگسترى امام(ع) در رشتههاى مختلف فقه، فلسفه و کلام، علوم طبیعى و … آغاز شد. فقه جعفرى همان فقه محمدى یا دستورهاى دینى است که از سوى خدا به پیغمبر بزرگوارش از طریق قرآن و وحى رسیده است. بر خلاف سایر فرقهها که بر مبناى عقیده و راى و نظر خود مطالبى را کم یا زیاد مىکردند، فقه جعفرى توضیح و
بیان همان اصول و فروعى بود که در مکتب اسلام از آغاز مطرح بوده است. ابو حنیفه رییس فرقه حنفى درباره امام صادق(ع) گفت: «من فقیهتر از جعفر صادق کسى را ندیدهام و نمىشناسم.» در رشته فلسفه و حکمت حضرت صادق(ع) همیشه با اصحاب و حتى کسانى که از دین و اعتقاد به خدا دور بودند مناظراتى داشته است. کلمات و آثار و احادیث زیادى از حضرت صادق(ع) نقل شده است.
خلق و خوى حضرت صادق(ع)
حضرت صادق(ع) مانند پدران بزرگوار خود در کلیه صفات نیکو و سجایاى اخلاقى سرآمد روزگار بود. آن حضرت داراى قلبى روشن به نور الهى و در احسان و انفاق به نیازمندان مانند اجداد خود بود. داراى حکمت و علم وسیع و نفوذ کلام و قدرت بیان بود. با کمال تواضع و در عین حال با نهایت مناعت طبع کارهاى خود را شخصا انجام مىداد و در برابر آفتاب سوزان حجاز بیل به دست میگرفت و در مزرعه خود کشاورزى مىکرد و مىفرمود: «اگر در این حال پروردگار خود را ملاقات کنم خوشوقت خواهم بود زیرا به کد یمین و عرق جبین
آذوقه و معیشت خود و خانوادهام را تامین مىکنم.»
غروب ششمین خورشید آسمان امامت براثر عناد و …
حضرت صادق (ع) بر اثر توطئههاى منصور عباسى در سال ۱۴۸ هجرى به شهادت رسيد. حضرت امام صادق (ع) هفت پسر و سه دختر داشت. پس از حضرت صادق (ع) مقام امامت بنا به امر خدا به امام موسى كاظم (ع) منتقل شد.