نمایشگاه مطبوعات خانوادگی: اقبال یا اغوا؟
حسین انتظامی، روزنامهنگار و نماینده مدیران مسؤولان در هیات نظارت بر مطبوعات، در یادداشتی بهمناسبت آغاز نمایشگاه نشریات خانوادگی به بررسی فرصتها و تهدیدهای حول این موضوع پرداخته است.
به گزارش افکارنیوزبه نقل از ایسنا، در یادداشت انتظامی آمده است: «نخستین نمایشگاه مطبوعات خانوادگی که امروز افتتاح شد فی نفسه می تواند منشاء اثر باشد و از این حیثشایسته قدرشناسی است بویژه برای ما که عادت کرده ایم نیمه خالی لیوان را ببینیم و با دیده پوشی از کارهای خوب، فقط نقاط ضعف را بازگویی و حتی بزرگنمایی کنیم.
خانواده مطبوعات(و رسانه ها) به قدری بزرگ شده است که عبارت کلی مطبوعات از فرط کلیت، در بعضی حیطه ها کارایی خود را از دست داده است. امروز گونه شناسی مطبوعات بر حسب نوع مخاطب، موضوع، جغرافیا، مدیوم، دوره انتشار و حتی سابقه می تواند درست مثل یک منشور، بخشی از آن کلیت را نمایندگی کند و به تصویر کشد. ضمن آن که در هر یک از این تقسیم بندی ها، اشتراکاتی وجود دارد که سبب می شود علاوه بر خروج از سیطره دیگر اعضای قدرتمند این خانواده و لذا بهتر دیده شدن، آسیب شناسی بهتری نیز صورت پذیرد.
معمولا در همایش های عمومی(از جمله نمایشگاه سالانه مطبوعات) قدر و منزلت گونه های مختلف رسانه به حاشیه می رود؛ در حالی که هر گروه از آنها در جای خود، نقش و کارکرد و کار ویژه موثری دارد. مگر می توان تاثیر رسانه های محلی را در توسعه ملی نادیده گرفت؟ مگر جایگاه نشریات تخصصی بویژه دانشگاهی در تولید علم، انکارشدنی است؟ مگر بنگاه های مطبوعاتی که با فهمی درست از تقسیم کار، جلوه ای از مدیریت صحیح رسانه ای هستند قابل چشم پوشی اند؟ مگر رسانه های ورزشی پاسخگوی بخش بزرگی از نیاز و انرژی جوانان نیستند؟ مگر چند رسانه ای ها که فقط به وجه سنتی و مکتوب بسنده نکرده اند، بی
تاثیرند؟ و بر همین سیاق، مگر نشریات اجتماعی، دامنه وسیعی از مطبوعات را شامل نمی شوند؟
یکی از ابتکارات خوب معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد جایگزینی عبارت «نشریات خانوادگی» به جای «نشریات عامه پسند» یا «زرد» است. اگرچه عبارت «نشریات عامه پسند» نه تنها ضدارزش و ناپسند نیست و یک گونه ی قابل اعتنا در مطبوعات را تشکیل می دهد اما از آنجا که باز هم ممکن است نزد عده ای، عبارتی تحقیرآمیز تلقی شود، بناچار لباسی نو بر تن آن شده است. سوژه ها، ادبیات و دایره واژگانی این گروه نشریات و حتی فرم و گرافیک آن به پسند عمومی جامعه و متوسط آن نزدیکتر است و لذا دلیلی ندارد بخواهد دغدغه های فرهیختگان را دنبال کند و ارتقای آگاهی نخبگان را هدف گذاری نماید. هریک، کارکردی
جداگانه دارند، همچنان که هر گلی بویی دارد. نه از منظر حاکمیتی و نه از منظر علوم ارتباطات، نباید و نمی توان حکم بر حاکمیت یک گونه داد. حتما به خاطر دارید که راه اندازی روزنامه «جام جم» با سیطره مطبوعات سیاسی، همزمانی داشت. سکه آن دوران، سیاست بود و چهره های افراطی، به دلیل آن که «بازی ساز» آن میدان بودند ترجیح می دادند مطبوعات، فقط مساوی سیاست تعریف شود و با خودکامگی، هر مطبوعه ای را که به این تلقی رایج تن نمی داد عملا و با تحقیر از زمره مطبوعات خارج می دانستند. از آنجا که روزنامه جام جم رویکردی عمدتا اجتماعی و فرهنگی داشت، یکی از همین چهره ها در همان اوایل
انتشار روزنامه به من گفت سازمان صدا و سیما با انتشار این روزنامه درصدد دیپلوتیزه کردن جامعه است. او حق داشت که نگران باشد زیرا ظهور این روزنامه با پشتوانه قدرتمند آن به حاکمیت گزاره «مطبوعات = سیاست» پایان می داد. گزاره ای که اولا مردم را دلزده کرده بود و ثانیا تئوری های ارتباطی را به چالش کشیده بود زیرا قرار نیست اگر من و شما حوزه ای(مثلا سیاست) را ترجیح می دهیم یا بازی آن میدان را بلدیم به نحوی سیاستگذاری کنیم که مطبوعات فقط همان بازنمایی را داشته باشند. به عبارت بهتر، همچنان که علم، ورزش، زندگی، سرگرمی، سینما، تلویزیون و… بخشهایی از زندگی مردم را تشکیل می
دهند به همان میزان باید بپذیریم بخشی از مطبوعات، تصویرگر آن نیاز باشند.
این نامگذاری از دو حیثقابل اعتناست:
۱) اگرچه واقعیت درگرو الفاظ نیست اما این نامگذاری جدید می تواند ضمنا تکریم نهاد خانواده را نیز نمایندگی کند و به ضرورت توجه جدی به این خاستگاه اصیل، ارجاع دهد. «خانواده» کوچکترین واحد اجتماعی و هسته اولیه آن است. یکی از دلایل اصلی سرگشتگی غرب را در فروپاشی این نهاد می توان جست و شاید هم بالعکس، اما در هر صورت این دو شاخص یا نشانه، رابطه ای هم افزا را می سازند. راه صیانت از ارزشهای جامعه و حفظ سنت های آن تلاش برای بقای این هسته است. نشریات خانوادگی و اجتماعی می توانند به این گردهمایی(خانواده) یاری رسانند زیرا نشریات خانوادگی که زیر مجموعه حوزه اجتماعی به شمار می
آیند، وقتی وارد یک خانواده(با تعریف: پدر، مادر، فرزندان و حتی پدربزرگ ها و مادربزرگ ها) می شوند هریک از اعضاء را به نحوی درگیر می سازند. از این حیثحتی روزنامه های پرتیراژ کشور که علاوه بر سیاست، سایر حوزه ها را جدی می گیرند نیز می توانند خانوادگی قلمداد شوند.
۲) سالها بود نشریات عمومی به دلیل همسایگی با رسانه های زرد به چوب آنان نواخته می شدند. چه بسیار نشریاتی که در موضوعاتی مثل جدول، سرگرمی، آشپزی، زنان، کودک، مسائل عمومی خانواده و … انتشار می یابند که در نبود تقسیم بندی و گونه شناسی جامع، ناخواسته یا از سرکژتابی و بی مهری در گروه «زرد» تقسیم بندی می شدند؛ حال آن که زردی، صفتی است که نه فقط دامان نشریات اجتماعی بلکه حتی سیاسی، اقتصادی و هنری را نیز می تواند بگیرد زیرا از مدل خاصی تبعیت می کند. مقاله «زرد پررنگ، زرد کم رنگ» را در اینجا ملاحظه فرمایید
ضمنا زردها فقط در رسانه نیستند. سیاست، هنر، مدیریت و … نیز ممکن است زرد باشد. ابتذال در کمین زردهاست زیرا برای جلب اقبال به اغوای مخاطب رو می آورند و از این جهت مورد انتقاد آنانی هستند که قصد فعالیت سالم دارند.
برپایی چنین نمایشگاهایی همچنان که گفته شد قطعا به نمود بیشتر این اجزای مهم می انجامد، مایه دلگرمی گردانندگان آنها می شود، شیوه های اقتضایی به کار بسته می شود و مخاطب را درگیر می کند. البته کسی سرخوشانه مدعی خوب بودن حال مطبوعات نیست زیرا:
اولا، وفور فرزند در خانواده مطبوعات و بی توجهی قبلی به آمایش سرزمینی، بعلاوه موج گرانی ملزومات مطبوعات بویژه کاغذ، چشم اندازی روان را تصویر نمی کند.
ثانیا، تجربه نشان داده است با افزایش تورم، نخستین قربانیانی که از سبد خانوار حذف می شوند محصولات فرهنگی است. تئوری مازلو را که به یاد دارید؟!
ثالثا، سخت گیری هایی در حوزه محتوا و بعضا کم سلیقگی های ناشی از نبود درک جامع نسبت به منافع ملی و همچنین فقدان وحدت رویه و حتی وحدت ضابط سبب شده است ریسک پذیری اصحاب رسانه به حداقل برسد و نشریاتی عملا مشابه و کم دردسر منتشر شوند. بدیهی است مخاطب به چنین رسانه های تکراری اقبال نشان نمی دهد و بحران مخاطب را فرا روی رسانه ها قرار می دهد.
اينها قبول، اما اين كه خود ما نااميدانه ، منتظر لحظه خاموشي باشيم يا از ترس مرگ ، خودكشي كنيم زيبنده ادعاي رسالت مندي ، نخبگي و پيشقراولي نيست. فرصت هايي از اين دست بايد بيافرينيم ، شايد راهبردهايي فرا راه گشوده شود .