مردی که زیر باران آتش خم نمی شد
گفتم «خدا رو شکر که اینقدر متحول شدی». گفت «نه من همان اول متحول شدم. الان دارم کامل میشوم». گفتم «متوجه شدم؛ وقتی دیدم هیچ صدایی تکانت نمیدهد».
به گزارشافکارنیوزبه نقل از فارس، حاجابوالفضل حسنبیکی نامآشنای جهادیهاست. او که کار در جهاد سازندگی را با ساختن راه در روستاهای دورافتاده دامغان آغاز کرد، مسئولیت ستاد پشتیبانی مهندسی جنگ جهاد دامغان و استان سمنان تا فرماندهی مهندسی رزمی جنگ جهاد سازندگی در قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) را در کارنامه فعالیتهای جهادی خود دارد. او که طی عملیاتهای طریقالقدس و فتحالمبین همراه شهید «عبدالحسین ناجیان» بوده است، از این دوران همراهی یک سال و اندی خاطرات شنیدنی دارد که در گفتوگوی تفصیلی با خبرنگار فارس آنها را روایت کرده است.
بخش نخست این گفتوگو با عنوان ناگفتههایی از سردار جهادگران جبهههای جنوب پیش از این تقدیم مخاطبان خبرگزاری فارس شده است و اکنون بخش دوم و پایانی این گفتوگو از حضورتان میگذرد.
* * *
چند ماه بعد از ورود او، مقدمات عملیات طریقالقدس آغاز شد. آن مقطع شهید طرحچی به شهادت رسیده بود و ناجیان مسئول قرارگاه مهندسی جنگ جهاد در جبهههای جنوب شده بود. شهید ناجیان عاشقانه و علاقهمند، هر از گاهی به منطقه میآمد و کارها را از نزدیک میدید. در این مدت به قدری با بچههای دامغان هم بسیار رفیق و مأنوس شده بود که چندینبار گفت میخواهم بعد از جنگ در دامغان زندگی کنم.
میانههای کار احداثجاده برای عملیات بودیم که یکسری امکانات را برای آقای ناجیان نوشتم و دادم آقای فرجزاده بگیرد، اما ناجیان مقدار کمی از نیازها را تأمین کرده بود. من هم برایش نوشتم «بسمه تعالی؛ جنابعالی تا خودت به منطقه نیایی و نبینی، متوجه نمیشوی چقدر به این امکانات نیاز داریم. چرا نفرستادید آقای ناجیان؟ اگر کمبودی حاصل شود، شما باید در قیامت پاسخگو باشید. من از گردن خودم بر میدارم». درخواست مقداری، پِلیِت و گونی و قطعات یدکی خودرو کرده بودیم که یک سوم آنچه را که خواسته بودیم فرستاده بود. بازاری و تدارکاتی عمل کرده بود.
وقتی فرجزاده نامه را به او داده بود، ناجیان خودش را فوری به ما رساند. دیدم خیلی بیشتر از گذشته مرا میبوسد. به شوخی گفتم «اینقدر عرقهایت را به صورتم نمال». گفت «دیدم نامه خیلی بدی برایم نوشتهای؛ همه حوالهها را به قیامت دادی؛ آمدهام از دلت در بیاورم». آنجا یکی از جاهایی بود که یک بحثمفصلی با هم کردیم.
*میگفت همه آموختههایم از قرآن و احادیثرا در جبهه به عینه دیدم
آن روز، نزدیک ظهر بچهها برای استراحت رفتند و من و حسین هم زیر یک درخت کُنار نشستیم. به او گفتم «آقای ناجیان؛ حقیقتاً بگو الان چقدر نسبت به گذشته تغییر کردهای؟ راستش را بگو». گفت «من خیلی متحول شدم. هر چه قرآن و احکامش را میدیدم برایم قابل لمس نبود. قابل اجرا و قبول نبود». گفتم چرا؟ گفت «به دلیل همان دیدگاههای مهندسیام، برخی معادلاتم درست درنمیآمد؛ اما وقتی به جبهه آمدم، همه چیز برایم قابل لمس شده است؛ یعنی آیات قرآن و خدا را در همه جا میبینم. در همین بچههای ۱۶ ۱۷ ساله و کارهایی که بچههای جهاد دامغان انجام میدهند. میبینم در این گرمای ۴۷ ۴۸ درجه
بالای صفر و بدون غذای درست و حسابی و سختیهای دیگر، بدون چشم داشتی کار میکنند. این یعنی اینکه آموختههای گذشته من، اینجا اجرایی شده است. حالا پی بردم که همه آن گروهها حرکت و راهشان باطل بود و ما ابزار دست امپریالیستها، سوسیالیستها و استکبار جهانی بودیم».
*اگر روی پای خودمان بایستیم نیازی نیست از هیچ ابزار خارجی کمک بگیریم
گفتم «حالا تعبیرت از استکبار چیست؟» گفت «همان تعبیر حضرت امام که گفت آمریکا از انگلیس بدتر، انگلیس از آمریکا بدتر، شوروی از همه بدتر، همه از هم بدترند. حالا میفهمم که امام راهش خیلی درست است و اگر روی پای خودمان بایستیم، نیازی نیست که از هیچ ابزار خارجی استفاده کنیم. قدرت ایران اینقدر بالاست. حالا که همه قدرتها پشت صدام ایستادهاند، همین نیروهای اندک، کارهایی به این بزرگی انجام دادهاند. یکی از چیزهایی که من واقعاً به حقیقتاش رسیدهام، حقیقت امام خمینی و باطل بودن تمام گروهها بود». گفتم چطور؟ گفت «یک زمانی خیلی داریوش فروهر را دوست داشتم و فکر
میکردم او مردی است که تمام ایران را نجات خواهد داد، ولی دیدم او یک تار موی امام خمینی هم نمیشود. آن کسی که میخواهد ایران را نجات دهد، کسی است که از همه چیزش میگذرد. مثل همین بسیجی که از همه چیز خودش گذشته است و جان بر کف ایستاده و میخواهد ایران را عزت دهد؛ چون از امام آموخته است، از قرآن یاد گرفته است و از خط سرخ امام حسین درس گرفته است».
*میگفت حقیقت بسیجی، حقیقت امام خمینی است
بعد گفت «من اگر جنگ تمام شود و بخواهم بنویسم، ماهها و ساعتها میتوانم گروههایی که در دانشگاهها جوانهای مردم را فریب دادند را نقد کنم. آنها اینطور ملکه ذهن ما کرده بودند که همه وطنپرست و وطن دوست هستند. ولی حقیقت این بسیجی، حقیقت امام خمینی است که حتی یک خانه هم برای خودش نخرید و اجارهنشین است. این معنیاش آن است که امام جز خدا و اسلام و مردم چیز دیگری را نمیبیند و خودش را فدا کرده است. این باعثشده است که دیگر کسی دنبال فروهر نرود؛ دنبال طبری و رجوی نرود. مسعود رجوی الان هم دارد قرآن و خدا و اسلام را به خورد جوانان میدهد که برخی جوانان هنوز دورش
هستند؛ اگر معلوم شود که اینها دروغ میگویند و از قرآن به عنوان ابزار استفاده میکنند، دیگر کسی آنها را قبول نخواهد داشت. این راهی ندارد جز اینکه راه دانشجوهایمان را به جبهه باز کنیم. تا بیایند ببینند. همانطور که من متوجه شدم. اگر بیایند، میبینیم چه اثری خواهد داشت. اگر امام میگوید جبهه، دانشگاه انسانسازی است و اگر میگوید این جنگ، اگر ۲۰ سال هم طول بکشد ما ایستادهایم، اینها برای جوانان ملموس و واقعی میشود که نیروهای مسلمان و مؤمن چقدر ثابت قدم و با اخلاص هستند».
شهید عبدالحسین ناجیان در حال سخنرانی در جمع همرزمان
*میخواست واحد درسی جهاد را در دانشگاه راه بیندازد
به من میگفت «ابوالفضل! بیا هم از اینها کمک بگیریم و هم در دانشگاهها انقلاب درونی ایجاد کنیم. بیا هر طوری شده یک واحد درسی در دانشگاه درست کنیم که این تجربیات را به دانشجویان منتقل کنیم». من خندیدم و گفتم «من این آمادگی را دارم، اما مسئله این است که آنها با ما خیلی دیر همزبان میشوند». گفت «نه؛ من که تو را خیلی دوست دارم و با هم، هم زبانیم». گفتم «خب؛ چند وقت طول کشید. تو مرا بیچاره کردی، مغزم از کار افتاده بود تا همزبان شدیم»(باخنده). حسین گفت «راستی چرا وقتی بحثمیکردیم محمد(شهید طرحچی) میخندید؟» گفتم نمیدانم. گفت «محمد به من گفته بود که دوتا دیوانه کله شق
را به جان هم انداخته بودم تا تو را آدم کنند».
حالا دیگر خیلی با شهید ناجیان رفیق شده بودیم، آنقدر که وقتی میخواستم بخوابم، میگفت سرت را روی من بگذار، روی زمین نگذار.
از همین انسان، چون ریشه و زمینهاش درست بود، خداوند یک فرمانده توانمند ساخت. اعجوبهای برای خودش بود. شهید طرحچی شرایط کاری و اخلاقی خاص خودش را داشت و خیلی دیر با عناصر میجوشید. راه هم که میرفت، همهاش در فکر بود که چه کند. او انسان فهمیده و بزرگی بود. در عین حال با برخی زود میجوشید، ولی انسان با عاطفهای بود. شهید ناجیان نسبت به همه رزمندگان غریب بود، او اصالتاً آذری زبان بود و چون بچههای آذربایجان بیشتر در غرب بودند، او در میان بچههای جنوب، غریب بود. به همین دلیل، قدری دیرتر از طرحچی میان بچهها جا افتاد و باید قدری سختیها را تحمل میکرد تا
بتواند جای خود را میان بچهها باز کند.
با این حال در عملیاتها خیلی زود توانست این فاصلهها را کم کند؛ دلسوزی و فهمیده بودنش به مسائل مهندسی و رزمی و از سوی دیگر، هماهنگ کردن نظران مهندسی و دانشگاه با تجربیات جبهه، به او کمک میکرد در تصمیمگیری بسیار زود تصمیم بگیرد.
*با صداقت سخن میگفت
یکی دیگر از ویژگیهای شهید ناجیان این بود که خجالتی نبود. در بسیاری از جلساتی که با شهید صیاد شیرازی و آقای محسن رضایی داشتیم، برخی دوستان سعی میکردند بعضی کلمات را نگویند و جملات مثبت را بیان کنند. اما ناجیان صداقت عجیبی داشت و همه چیز را میگفت. گاهاً ما ناراحت میشدیم که چرا اینطور حرف میزنی؛ میگفت «اگر نتوانیم این مأموریت را انجام دهیم، جواب خدا را چه بدهیم».
حتی یک بار آقا محسن از نگاه به ما، متوجه شد جملهای که ناجیان بیان میکند، مورد قبول ما نیست. چون در جلسات همه صحبت میکردند و وقتی نوبت به ناجیان میرسید، همه چیز را میگفت. مثلاً اگر برای عملیات ۱۰ بلدوزر نیاز داشتیم، در جلسات میگفتیم ۱۴ تا؛ چون تدبیر فرماندهی حکم میکرد انبارهامان را پر نگه داریم تا مبادا در حین عملیات کم بیاوریم و کار زمین بماند. در حالی که شهید ناجیان مثلاً میگفت «ما ۷۰درصد نیارمندیهای گردان دامغان را میتوانیم تأمین کنیم و تا از تهران بیاید، زمان میبرد».
من هم با نوک خودکار میزدم به پایش که هیچی نگو. حسین هم گفت «مثل اینکه آقای حسنبیکی نظر دیگری دارد، چون پای مرا سوراخ کرد!»، آقا محسن گفت موضوع چیه؟ گفتم «نه حرفی نیست؛ فقط به ایشان میگویم دل اینها را خالی نکن. آقا محسن گفت نه، حرف خودت را بزن». گفتم «الان وضع ما خوب است، ولی باید برای عملیات ذخیره داشته باشیم».
فارس: آن موقع مسئولیت شما چه بود؟
حسنبیکی: من آن موقع مسئول جهاد استان سمنان در جبهه جنوب بودم و برای عملیات فتحالمبین میخواستیم جاده زلیجان را بسازیم. این سادگی را شهید ناجیان تا هنگام شهادتش داشت. به او گفتم اینقدر راحت همه چیز را نگو. گفت «نه نمیشود؛ باید همه چیز را صادقانه گفت». گفتم من تجهیزات دارم؛ برای این گفتم که انبارهایم پر باشد.
*ماجرای بازدید از انبارهای جهاد سمنان
وقتی این مسئله را به حسین گفتم، کنجکاو شد که بداند اصل ماجرا چیست؛ به همین خاطر یک روز گفت که صادقانه انبارهایت را به من نشان بده. ابتدا خواستم از دستش در بروم. گفتم امروز میخواهم که بروم منطقه، باشد یک روز دیگر. آقای فرجزاده مسئول تدارکات گردان من بود. حسین از او پرسیده بود که ما چندتا انبار داریم و فرجزاده هم گفته بود نمیدانم؛ به نظرم حاجی یک انبار دیگر هم دارد. به حسین گفتم برای چه میخواهی بدانی. گفت «میخواهم انبارها را ببینم. فرجزاده اینطور گفته». گفتم انبارها را دیدی چیزی نگوییها. گفت چرا؟ گفتم «برای اینکه همه گردانها، این انبارها را دارند».
گفت چرا؟ گفتم «برای اینکه شب عملیات کسی به داد ما نمیرسد؛ باید ۱۰ ۲۰ درصد امکانات اضافه داشته باشیم».
یکی از چیزهایی که در جبهه بسیار نیاز بود، لباس زیر بود. بالاخره بچهها زخمی میشدند، لباسهاشان خونی و کثیف میشد؛ میخواستند نماز بخوانند و نیاز داشتند. شهید ناجیان اولین انباری که دید لباسهای زیر بود؛ وقتی انبار را دید گفت «اَ؛ اینهمه که برای تجهیز یه لشکره» گفتم اصلاً بیا برگردیم. گفت نه؛ دستش را گرفتم. گفت «خب چرا اینقدر زیاد؟». گفتم «چون باید ذخیره داشته باشیم؛ وقتی از عملیات برمیگردند و نیار دارند که نمیتوانیم برویم از مغازه بخریم!». از اینجا که رد شدیم، حسین به انبار فلاسکها رسید. گفت «شما که همه ایران را اینجا جمع کردهاید».
گفتم آقای مجیدزاده اینها چیست؟ گفت «همه اینها خراب هستند؛ از خط آوردهاند که درست کنیم». گفتم «از کی اینجا هستند؟». گفت «در همین ۱۰ ۱۵ روزه جمع شدهاند». گفتم «دیدید آقای ناجیان». بعد به او گفتم برو انبارهای دیگر را هم ببین و من هم همراهت میآیم. به انبار خراسان رفتیم. اما بچههایشان اجازه ندادند، داخل انبار را ببینیم و بهانه آوردند که کلیدش گم شده است. داشتیم با حسین میرفتیم روی پشتبام سوله تا از شیشهای که شکسته بود، داخل انبار را نگاهی بینداریم، که گفتند کلید پیدا شده است. خلاصه رفتیم داخل انبار.
شهید ناجیان تا چشمش به جنسهای داخل انبار افتاد، گفت «اینها که به اندازه یک خاورمیانه جنس جمع کردهاند». گفتم «آقای ناجیان، ولله شب عملیات، پدر به پسر نمیرسد. این حرفها را نزن. همه گردانها این انبارها را دارند. همه لشکرها دارند. همان هفته اول عملیات همه اینها مصرف میشود». مثلاً ما پتو زیاد داشتیم. میگفت «برای چی اینهمه پتو میخواهید». گفتم «مجروحها وقتی زخمی میشوند، اولین اتفاقی که میافتد، سردشان میشود و گاهی باید دو سهتا پتو رویشان بیندازیم. بدبختی ما این است که وقتی از تهران یکی را برای ما میفرستند و رئیس ما میشود، هیچی نمیداند! فقط
میگوید من مهندسم»(باخنده). گفت «چرا اینطور میگویی». گفتم «شهید خرازی یک جمله زیبایی به من یاد داد؛ گفت هر کسی را که مسئول جاده میگذاری، سعی کن حتماً یک بار مجروح شده باشد. پرسیدم چرا؛ گفت من این حرف را نمیفهمیدم؛ عملیات طریقالقدس مجروح شدم. تو جادهها که دستانداز داشت، سه دفعه کیسه سرمی که به دستم وصل بود، از روی میلهاش پایین افتاد. به جای اینکه سرمها وارد بدنم شود، خونها رفت توی سرم. بعد هم هی آخ آخمان هوا رفت. فهمیدم شب عملیات باید جاده مثل کف دست صاف باشد تا ماشین تکان نخورد، چون این مجروح بدبخت ترکش خورده است و سر ترکش به استخوانش فرو
میرود و نالهاش در میآید».
شهید ناجیان وقتی این را شنید، گفت «من شب عملیات میخواهم بیایم پیش شما». گفتم خیلی عالی است. یک شب مانده به عملیات آمد. ولی عملیات عقب افتاده بود. به آقای فرجزاده و شهید ناجیان گفتم «عملیات به دلایلی عقب افتاده است». حسین گفت باشه. گفتم کاری ندارید؟ گفت نه آقای رضوی(شهید محمدتقی رضوی) به جای من در ستاد پشتیبانی(ستاد مرکزی کربلا در اهواز) هست.
*از همه مشکلات یادداشتبرداری میکرد تا به موقع حل کند
روز دوم عملیات دیدمش؛ خب فتحالمبین عملیات بزرگ و پیروزمندانهای بود و حضرت امام هم فرمودند «فتحالفتوح». روز دوم عملیات شهید ناجیان را دیدم که خیلی سرحال بود. گفت «آقا ابوالفضل؛ من یک کتاب امروز نوشتم». گفتم «یک کتاب؟ چه نوشتهای؟» گفت «واقعاً دیدم در جبهه هیچ کس یک ریال هم حیف و میل نمیکند و همه چیز به جای خودش استفاده میشود. خیلی نیازها را هم دیدم که نمیدانستم. همه این کمبودها را میتوانیم حل کنیم». پرسیدم «چه نیازهایی؟»
گفت «رفته بودم در تپههای میشداغ؛ دیدم بچهها تشنه هستند. از این به بعد ۵ برابر بیشتر به شما کلمن آب میدهم. یک تعداد فلاسک چای هم برایتان تهیه میکنم. بیچاره رزمندهها چرا چای نخورند». گفتم «نمیخواهد؛ همین آب را به ما برسانید خوب است».
گفت «دیدم خیلی از بچهها با پای برهنه راه میروند. فهمیدم که باید کفش کتانی برایشان پیدا کنم که سبک باشد. چون با پوتینها نمیتوانستند بروند بالای تنگه میشداغ و برغازه و چون برایشان سخت بود، بعضیها با پای برهنه رفته بودند. بنابراین باید برایشان کتانی تهیه کرد. موضوع دیگری هم که هست این که جان مکانیکهایتان در خطر است». گفتم چرا.(در این لحظه چون هوا گرم بود، نزدیک خط مقدم جایی زیر سایه نشسته بودیم) گفت «این طفلکها میروند از روی بلدوزرهای سوخته قطعات یدکی را باز میکنند و میببندد روی بلدوزرهای دیگر، اگر در این مسیر ترکش بخورند، من مسئول هستم. حین
عملیات باید قطعات داشته باشند و بعد از عملیات بروند قطعات ماشینهای سوخته را باز کنند».
من خندهام گرفته بود. گفت چرا میخندی؟ گفتم «آخه قطعات توی انبار داریم ولی شما بیشتر به ما بده». گفت «واقعاً داری؟ پس چرا نمیآوری اینجا»؛ گفتم «برای اینکه میترسیم آقای ناجیان به ما ندهد. به خاطر همین «خورِشو» میکنیم». گفت «خورِشو یعنی چی؟» گفتم «یه اصطلاح دامغانی است. برو یاد بگیر». به آقای علیآبادی گفت «یعنی چی؟» گفت «یعنی کم کم استفاده میکنیم». گفتم «میترسیم تمام شود و موقع اضطرار نداشته باشیم».
بعد حسین گفت باید تعداد زیادی راننده بلدوزرها را به اهواز بیاوریم. چون بچهها خیلی خسته میشوند. گفتم دیگر چه؟ گفت «یک مشکل دیگر هم هست و اینکه این اسرا خیلی دست و پا گیرند. یک فکری باید به حال اینها بکنیم. اگر بشود یک ماشینی بیاوریم که از مینیبوس کوچکتر باشد و این اسرا را با آنها به عقب بفرستیم». گفتم «اگر باشد که خیلی خوب است» و باز گفت «آمبولانس هم کم دارید. مجروحان را داخل وانت میگذارند که خیلی بالا و پایین میروند».
![]()
پدر شهید ناجیان در مراسم تشییع فرزندش
*متوجه اطرافش بود اما نمیترسید
در این لحظات وقتی داشت صحبت میکرد، چند تا خمپاره در اطراف ما زمین خورد و منفجر شد. من با صدای خمپارهها سرم را قدری پایینتر میآوردم اما متوجه شدم شهید حسین حتی پلک هم نمیزند، یعنی اینقدر در بیان مسائل، عمیق شده بود و آرام و خونسرد نشسته بود. حقیقتاً اینقدر خلوص داشت و انسان خودساخته و خالصی بود که متوجه اطرافش بود اما نمیترسید.
یک شوخی با او کردم و گفتم «خدا رو شکر که اینقدر متحول شدی». گفت «نه من همان اول متحول شدم. الان دارم کامل میشوم». گفتم «مطمئنی؟ دیگه خونی، گوشتی، پوستی از این چپیها بهت نچسبیده؟». گفت «نه همه را پس زدهام». گفتم «متوجه شدم؛ وقتی دیدم هیچ صدایی تکانت نمیدهد». او خیلی روی کارش تمرکز داشت و دلسوز بود. در همین عملیات فتحالمبین، وقتی داشتیم جاده زلیجان را میساختیم، ایشان دوبار برای سر زدن به بچهها به منطقه آمد و دلسوزانه کمک علمی و فکری میداد و خیلی مهربان و شاد بود. حسین وقتی در میان بچههای رزمنده جهاد بود، عمیق به کار دل میداد و حرف رزمندگان را گوش
میکرد.
فارس: میشود ادعا کرد شهید ناجیان مبتکر واحد مهندسی رزمی جنگ جهاد است؟
حسنبیکی: البته نمیشود ایشان را مبتکر مهندسی جنگ نامید. چون این تصمیم، یک اجماع بود؛ اما او معتقد بود مهندسها و دانشجویان را باید به جبهه بیاوریم. میگفت «حتی شده الزامی بیاوریمشان تا از آن گروهها جدا شوند و تا آنجا که میشود کارهامان مهندسی و فنی شود».
او تا حدود زیادی توانست این طرحها را پیاده کند و خیلی از دوستان مهندس و دانشجویش را هم به جبهه آورد. یک موقعی ما نیرو میخواستیم؛ به او گفتم «برای ۱۵ روز نیرو میخواهیم». گفت «هماهنگ میکنم؛ اما باید بگوییم ۲۰ روزه بیایند که وقتی بعد از ۱۵ روز برشان میگردانید، خوشحال شوند و انرژی بگیرند که هم به کارشان میرسند و هم ذوق کنند که کار ۲۰ روزه را ۱۵ روزه تمام کردهاند».
*تبلیغات مسموم بنیصدر تحصیلکردهها را از جبهه دور کرده بود
شهید ناجیان توانست رابطه خوبی میان ما و اساتید دانشگاه برقرار کند. چون آن موقع یک خلأیی بود و دانشگاهیان تصور میکردند نمیتوانند با بچههای جنگ کار کنند. این هم در اثر تبلیغات مسموم بنیصدر بود. چون جریان بنیصدر و غربیها پنجه قوی و بزرگی در تبلیغات و تخریب روحیه رزمندگان در جبهه و افراد اثرگذار در پشت جبهه داشتند. از طرفی نیز رزمندگان مظلوم بودند اما فرماندهی، وابسته به خارج و غرب بود. اما رفتار ناجیان به گونهای بود که همان ماههای اول حضور او در جبهه، سرهنگها و درجهدارهای بالاتر از آنها، خیلی زود با او ارتباط برقرار کرده و به او اعتماد کردند. البته
اوج ارتباط او با ارتش در دوران شهید صیاد شیرازی بود؛ چون شهید صیاد این انرژی و نیرو را خوب جذب کرده بود و میدانست برای پیشبرد اهداف نظامی، جهاد پتانسیل خوبی است و یکی از راههایش این است که نیروها باید به هم نزدیک شوند.
شهید ناجیان، دانشگاهیان را به ما وصل کرد و چون خودش دانشگاهی رفته بود، حرفش برای دانشجویان، قابل قبول و حجت بود. وقتی برای آنها حرف میزد، میگفت «این بچههای جهاد اگر چه ممکن است سواد علمی بالایی نداشته باشند اما تجربیات ارزشمندی دارند که از علم ما بالاتر است اما نیاز به ساپورتهای علمی دارند»؛ لذا دانشجویان و دانشگاهیان این مسئله را درک میکردند.
فارس: اگر بخواهید به یکی از طرحهای ابتکاری شهید ناجیان در دوران راهاندازی مهندسی جنگ جهاد اشاره کنید، کدام نکته را بیان میکنید؟
حسن بیکی: استفاده از دوربین راهسازی و امکانات مهندسی را شهید ناجیان در جادهسازی، بین جهادیها جا انداخت. او همیشه میگفت کاری کنید که از لحاظ اقتصادی کار شما مزیت بیشتری داشته باشد. به جای اینکه بلدوزر بیشتری بیاورید، کارها را سبکتر کنید.
در عملیات فتحالمبین، مهندسی رزمی جهاد جهش بسیار زیادی داشت و شاید باید ادعا کنیم که ۶۰ ۷۰ درصدش مدیون همین تفکر شهید ناجیان بود که میگفت جهاد باید مهندسی و تخصصیتر عمل کند. از طرف دیگر، جنگ نیز مهندسی و علمی شد. چرا که صدام در پدافند خود، از ظرفیت مهندسی، بسیار استفاده کرده بود.
البته عامل دیگری که حدود ۲۰ درصد بر روی کار ما اثرگذار بود، غنیمتی بود که از بعثیها در عملیات فتحالمبین گرفتیم. در عملیاتهای بیتالمقدس و فتحالمبین، تشکیلات جهاد تکمیل شد. ما خیلی چیزها را از عراقیها آموختیم. آنها بسیار متکی به کشورهای غربی و شوروی بودند و برای اینکه زورشان به ایرانیها نمیرسید و آسیبپذیر بودند، علم دنیا به کمک صدام آمده بود و بیشترین کاری هم که انجام داده بود، کارهای مهندسی رزمی و بازدارنده بود. به همین دلیل بخش زیادی از توان رزمندگان، صرف عبور از موانعی میشد که عراق ایجاد کرده بود.
*با تفکر جهاد، علم و پول دنیا را دور زدیم
البته خداوند هم کمک کرد و ما هم در عملیات طریقالقدس، صدام را دور زدیم؛ در حقیقت علم دنیا، پول دنیا و فکر دنیا را دور زدیم و جاده طریقالقدس را ساختیم که از پشت دشمن درآمدیم. در فتحالمبین هم همین کار را کردیم و از دو جناح ارتش بعثرا دور زدیم. یعنی تمام مهندسیهای دشمن را با مهندسی دور زدیم و مقابله جدی داشتیم که عقل و علم و توان دنیا را پست سر گذاشتیم و حالا دیگر دنیا از خواب بیدار شد که فرماندهی و رزمندگان اسلام با پشتوانه علمی ۱۴۰۰ ساله استکبار را دور زدند.
*تشکیل واحد «مهندسی و راهسازی» یکی از ابتکارات ناجیان بود
در این دوران خاص، حضور شهید ناجیان در جمع ما حضور بسیار ارزشمندی بود. شهید ناجیان یک واحد جدید با عنوان «مهندسی و راهسازی» در قرارگاه جنوب تشکیل داد که مجهز به تجهیزات کارگاهی و ادوات مهندسی شد و از این طریق، این واحد در تمام گردانهای استانها راهاندازی و پس از مدت کوتاهی در هر گردان یک یا چند گروهان راهسازی مجهز به تجهیزات مهندسی ایجاد کرد. در هر گروهان تعدادی مهندس ثابت و تعداد کثیری دانشجو و مهندسین و دانشگاهیان به صورت نیروی مردمی و در مواقع ضروری و عملیاتی به جبهه میآمدند.
خلوص، اقتدار، مردانگی، هماهنگی، همدلی، زود جذب شدن و جذب کردن انسانها از بارزترین نکات اخلاقی و عامل موفقیت او بود. یکی دیگر از نکات مهمی که داشت، تیز بودنش بود که تا به منطقه میآمد، میفهمید کمبودها کجاست و همه را یادداشت میکرد تا به سرعت بتواند جبران کند و اینها را در جلسات نیز انتقال میداد.
جالب این بود که خیلی از نکاتی را که خودش دیده بود، مینوشت و در جلسات عنوان میکرد و گاهی این دانستهها را از زبان دیگران بیان میکرد. یعنی خودش را کوچک میکرد و میگفت «بچهها گفتهاند». مسائلی که بیان میکرد، چیزهایی بود که همه ما در جبههها لمس میکردیم اما یا جبران نمیشد، یا کم جبران میشد. اما او به عنوان فرمانده کل، وقتی به خط میآمد، مثل یک راننده لودر یا راننده بلدوزر، با مشکلات از نزدیک آشنا میشد.
فارس: مسئله عشق به شهادت در شهید ناجیان به چه زمانی باز میگردد؛ آیا در مدت ارتباطی که با او داشتید، پیش آمد که درباره شهادت حرفی بزند؟
حسنبیکی: عشق به شهادت در او به کودکیاش بازمیگردد. میگفت «وقتی بچه بودم و با مادرم روضه میرفتم، همیشه با خودم میگفتم خدا کند بتوانم یک روزی، دشمن حضرت زهرا را بکشم. حالا هم خالصتر از این جنگ ندیدهام و نمیدانم اگر شهید نشویم چه بلایی بر سرمان خواهد آمد. زندگی من چقدر نوسان داشته. در برههای عاشق مجموعهای شدهام که ظاهرش حسینی بوده، اما در باطناش، قلاده ما دست غربیها و کمونیستها بوده است. حیف است انسان در این محیط و در این جبهه شهید نشود و از این بچهها جدا شود».
*دوست داشت مانند محمد طرحچی شهید شود
حسین، خیلی دلش میخواست در خط مقدم شهید شود. بارها از من خواسته بود طریقه شهادت شهید طرحچی را برایش تعریف کنم و از شنیدن آن لذت میبرد. میگفت دلم میخواهد مانند او شهید شوم. شهید طرحچی در حال نماز خواندن و در قنوت نمازش بود که گلوله تانک بدنش را دو تکه کرد. حسین هم چندینبار از من خواست نحوه شهادت محمد را برایش بگویم و میگفت خدا کند من هم اینطور شهید شوم.
*وقتی خبر شهادت حسین را شنیدم تمام روز گیج بودم
فارس: چگونه از شهادت شهید ناجیان مطلع شدید؟
حسنبیکی: شهید ناجیان در عملیات مسلمبن عقیل شهید شد که من آن موقع در مکه بودم. دلم برای جبهه آتش گرفته بود، به بچهها زنگ زدم که گفتند عملیات ناموفق بوده و ناجیان هم بالاخره شهید شد.
حقیقتاً هر یک از بچهها که شهید میشدند به دلیل نزدیکی بسیاری که با آنها داشتم، شنیدن خبر شهادتشان بسیار برایم دشوار بود. حتی اگر یک روز هم با آنها بودیم و فردایش شهید میشد، میگفتم کاش با او آشنا نشده بودم.
وقتی خبر شهادت حسین ناجیان را شنیدم، اصلاً مکه رفتن زهرم شده بود و تا یک روز گیج بودم. اینکه در عملیات نبودم، یک سختی داشت، شهادت حسین هم از یک طرف دیگر به دردهایم اضافه شد.
سختی شهادت بچهها به این دلیل بود که جبهه یک وضعیتی داشت که دوست از برادر برای آدم عزیزتر میشد. از طرف دیگر، میگفتیم همه دارند شهید میشوند و نگران میشدیم که نکند ما کافر از دنیا برویم. از یک طرف خوشحال میشدیم که رفقایمان به آرزویشان رسیدند ولی از طرف دیگر، یأس اینکه از قافله جاماندهایم، وجودمان را میگرفت.