ارشاد رسما گفت مجوز نمایش نمی دهیم
تهیهکننده و کارگردان " بوسیدن روی ماه " با تشریح دلایل تغییر زمان اکران این فیلم از نوروز ۹۱ به مهرماه، تأکید کردند: ارشاد به صورت علنی به ما عنوان کرد که مجوز نمایش نمیدهیم تا نتوانید فیلم را در نوروز اکران کنید!
به گزارش افکارنیوزبه نقل از مهر، " بوسیدن روی ماه " عنوان جدیدترین ساخته همایون اسعدیان و دومین همکاری مشترک وی با منوچهر محمدی بعد از " طلا و مس " است. این فیلم از صبح چهارشنبه در سینماهای کشور روی پرده رفت. " بوسیدن روی ماه " اثری متفاوت در حال و هوای سینمای دفاعمقدس است که به زندگی دو مادر شهید و انتظار آنها برای پیدا شدن اجساد پسرانشان میپردازد.
نشست با عوامل این فیلم در خبرگزاری مهر نیز جدا از این حال و هوا نبود. بهویژه هنگامی که در پاسخ به سوالی، منوچهر محمدی دلشکسته از فضای پیرامون این فیلم در جشنواره فجر و در واکنش به صحبتهای یکی از داوران، اشک در چشمانش حلقه زد و با بغضی در گلو از مادران شهیدی گفت که سالها منتظر فرزندانشان هستند. در بخش اول نشست با عوامل این فیلم(همایون اسعدیان، منوچهر محمدی، رابعه مدنی و شیرین یزدان بخش) در ارتباط با اکران و دلیل تغییر زمان آن از نوروز به مهرماه و فضای کلی " بوسیدن روی ماه " و جهان داستانی آن صحت کردیم.
خبرگزاری مهر - گروه فرهنگ و هنر: " بوسیدن روی ماه " قرار بود نوروز ۹۱ اکران شود ولی به دلیل عدم برنامهریزی مناسب برای اکران نوروزی این فیلم موفق به نمایش عمومی نشد. با توجه به این موضوع شما ابتدای فصل پاییز را انتخاب کردید. این فصل از جهاتی به لحاظ آغاز بازگشایی دانشگاهها زمان مناسبی برای اکران است. همچنین هفته دفاع مقدس نیز شروع شده و " بوسیدن روی ماه " با توجه به مضمونی که دارد میتواند اثر مناسبی برای اکران در این زمان باشد.
منوچهر محمدی(تهیهکننده): یکی از مشکلات ساختاری سینمای ایران همواره این بودهاست که ما تهیهکنندهها همیشه تولید میکردیم ولی نسبت به زمان و فصل اکران امکان و اختیاری نداشتیم. البته عوامل متعددی دست به دست هم میدهند تا زمان اکران مشخص شود. پخش این فیلم را هم ما به حوزه هنری واگذار کردیم. بنده سالها موسسه پخش داشتم اما به این نتیجه رسیدم که ساختار اکران ضعیف و عقب افتاده است و به هیچ وجه همپای بخش تولید رشد نکردهاست. متاسفانه مجموعهای از روابط ناسالم در پخش حاکم شده است. اگر پای درددل عمده سینماگران بنشینید به خصوص تولیدکنندگان مستقل، به این موضوع که
پخش درگیر روابط غیرحرفهای و رقابتهای ناسالم شده، معتقدند.
متاسفانه آنجایی که در سینمای ایران فصل باردهی و عرضه محصولات است و میتواند در سرنوشت تولید تاثیر بگذارد، رها شده و مدیریت نمیشود. رقابتها ناسالم شدهاست. به همین دلیل من تصمیم گرفتم بخش پخش شرکتم را تعطیل کنم. از طرف دیگر حوصله و توان ورود به این مناسبات ناسالم را هم در خودم نمیدیدم.
با دفتر پخش این فیلم نیز برای اکران بعد از جشنواره فجر رایزنی کردیم. با توجه به استقبالی که از " بوسیدن روی ماه " در جشنواره شد، نظر مسئولان پخش در حوزه هنری این بود که ما فیلم را در نوروز ۹۱ اکران کنیم. از طرف دیگر پیش شرط اکران یک فیلم، گرفتن مجوز نمایش است اما متاسفانه در این مقطع ارشاد و پارهای از دوستان که در شورای صنفی نمایش با یک هماهنگی اعلام نشده از دادن پروانه نمایش به " بوسیدن روی ماه " خودداری کردند.
با توجه به این موضوع مذاکراتی با ارشاد داشتیم، تا متوجه شویم که آیا فیلم دچار ممیزی شدهاست یا مشکل دیگری دارد. مدام اعلام میشد که مشکلی نیست، اما پروانه نمایش را هم نمیدادند! این موضوع مثل این بود که شما برای گرفتن گواهینامه همه مراحل را گذرانده باشید، گواهینامه صادر شده باشد ولی افسر مربوطه از دادن گواهینامه امتناع کند. اگر هم شما رانندگی کنید بهعنوان یک فرد متخلف شناخته میشوید.
به همین دلیل در آخرین نشستی که ما با مدیرکل اسبق نظارت و ارزشیابی داشتیم در آخرین لحظات با زبان بیزبانی به ما اعلام کردند پروانه نمایش فیلم را نخواهیم داد به گونهای که ما قادر نباشیم در عید نوروز " بوسیدن روی ماه " را اکران کنیم. طبیعی است وقتی شما در مقابل چنین اتفاقی قرار میگیرد که نمیتوانید کاری انجام دهید. ترجیح میدهید تسلیم قضا شوید. بعد از اینکه مشخص شد دوستان چه فیلمهایی را میخواهند عید اکران کنند و چه برنامهریزی پیچیده و هوشمندانهای(!!) برای اکران داشتند، مجوز نمایش ما صادر شد. شاهد اتفاقات اکران نوروز هم بودید!
با توجه به این موضوع ما تصمیم گرفتیم که نزدیکترین و بهترین زمانی که میتوانیم روی آن حساب کنیم را انتخاب کنیم که فصل پاییز و هفته دفاع مقدس انتخاب شد. با توجه به این موضوع ۵ مهر گزینه دوم اکران شد.
* پس زمانی که شما فرصت اکران نوروز را از دست دادید، پروانه نمایش " بوسیدن روی ماه " صادر شد.
محمدی: وقتی که همه برنامهریزیها انجام شد و قرارداد سینماها برای نوروز بسته شد، به ما اعلام کردند که مجوز نمایش فیلم آماده است در حالی که فیلم ما میتوانست زهر اکران نوروز را بگیرد اما ما باید این نوشدارو را مهرماه مصرف میکردیم!
* آقای اسعدیان شما هم خارج از چهارچوب اکران و پخش، محصولی را ارایه کردهاید که میتوانست در اکران نوروز به شکل دیگری با مخاطب ارتباط برقرار کند.
همایون اسعدیان(کارگردان): ارزیابی ما هم این بود که فیلم در نوروز ارتباط بهتری میتوانست با مخاطب داشته باشد. شما در نوروز با آرایش اکران متنوعی روبرو هستید. در کنار آثار مفرح، یک فیلم درام به این چینش کمک میکرد. از طرف دیگر نزدیک جشنواره فجر هم بود. نوروز فصل ایدهالی هم برای مخاطب است. ما حتی تبلیغات هم برای فیلم کرده بودیم. کج سلیقگی در اکران نوروز این امکان را از ما گرفت. اتفاقی که تبعات آن تا امروز هم در سینمای ایران دیده میشود. سینما به دلیل این کج سلیقگی دچار بحران شد.
پروانه نمایش ما از قبل صادر شده بود. حتی در ارشاد به صورت علنی به ما عنوان کردند که مجوز نمایش نمیدهیم تا نتوانید فیلم را اکران نوروزی کنید. حتی در دیداری که من و تهیهکننده با سجادپور داشتیم آقای محمدی به ایشان گفتند شما فراموش کنید سازندگان " بوسیدن روی ماه " ما هستیم. شما بهعنوان یک مدیر باید به اکران این فیلم اصرار کنید که زهر اکران بعضی از فیلمها را در نوروز بگیرید.
ایشان هم متوجه نشد و نتیجه آن را دیدیم. اگر خاطرتان باشد هفته اول نوروز بدون اینکه به ما عنوان کنند اعلام کردند که " بوسیدن روی ماه " اکران میشود. دو فیلم نوروزی را میخواستند از پرده پایین بکشند و فکر کردند بهترین گزینه در این شرایط فیلم ما است. اما این سلاخی " بوسیدن روی ماه " بود. متاسفانه این کج سلیقگی هنوز هم در سینمای ما هست و بعید میدانم تا پایان سال هم حل شود.
* فضای فیلم نسبت به کارنامه کاری شما و فضای کلی تولید سینمای ایران، اثری متفاوت است. آرامش و بیادعایی " بوسیدن روی ماه " نسبت به جریان قالب در سینمای ایران در سالهای اخیر خیلی به چشم میآید. این فیلم در عین حال که حرفی برای گفتن دارد به سادگی قصه خود را تعریف میکند. چطور به این موضوع رسیدید که یک داستان ساده را تعریف کنید برای بیان مفهومی مهم و رو به فراموشی.
- اسعدیان: من بعد از " آخر بازی " ۷ سال فیلم نساختم. " ۱۰ رقمی " را حساب نمیکنم. فاصله بین " آخر بازی " که آن را به شدت دوست دارم و " طلا و مس " چند سال است. تا مقطع " آخر بازی " من به دنبال میزانسنهای پیچیده، پلانهای متحرک و کار تکنیکال بودم و به این سبک علاقمند بودم. شاید این فاصله ۸ ساله که من فیلم نساخته و سریال برای تلویزیون کار کردم فرصتی بود تا یک بار دیگر به شکل دیگری به سینما نگاه کنم.
کم کم شاید به نظر خودم به نبض واقعی سینما نزدیک شدم و اینکه همه اینها بهانه است. باید بتوانیم به سادهترین شکل حرف خود را بیان کنیم و باید حرف مهم را آنقدر ساده بگوییم که انگار حرفی بیرون نمیآید در واقع شاید جوهره واقعی سینما همین است. با " طلا و مس " اینگونه حرکت کردن را شروع کردم. " طلا و مس " ساختاری کاملاً متفاوت با " آخر بازی " دارد اگر در " آخر بازی " دوست داشتم دوربینم دیده شود در " طلا و مس " با حسین جعفریان روز اول عنوان کردم که دوست ندارم دوربین، طراحی صحنه و نورپردازی دیده شود.
در " بوسیدن روی ماه " و " طلا و مس " من خودم این احساس را میکنم که از ابزار هم جدا شدم و دیگر ابزارم برایم اهمیتی ندارد. اینکه جایی پیدا کنیم و بنشینیم تا به عمق واقعهای که اتفاق میافتد و به عمق عواطف انسانی نگاه کنیم و نزدیک شویم. بدون اینکه دوربین را به رخ بکشیم و بدون اینکه کار تکنیکال بکنیم.
شاید برای هر کارگردانی جوانی در جهان این علاقه باشد که عنوان کند من با دوربین به شکل دیگری کار میکنم. وقتی این کارها را انجام دهیم کم کم به این نتیجه میرسیم که حالا چرا باید این گونه کار کنیم و از این مرحله میگذریم و میبینیم که جوهره سینما چیز دیگری است.
امروز خوشحالم که در " طلا و مس " و " بوسیدن روی ماه " به ساختاری رسیدم که جدید نیست و در دنیا هم استفاده شده است. بلکه ساختاری است که بدون خودنمایی دوربین و میزانسن، اجازه میدهد مخاطب به قصه، شخصیتها، عواطف انسانی نزدیک شود. فکر میکنم این ساختاری است که میخواهم ادامه دهم. دیگر دوربین و این گونه مسایل دغدغه ذهنی من نیست.
* با همین توضیحات کارگردان شما به عنوان تهیه کننده چطور با این موضوع کنار آمدید. البته کارنامه شما نشان میدهد که خیلی دغدغه معمول تهیه کنندگان سینما از جنس گیشه ندارید.
- محمدی: من کنار نیامدم. من در ا صل شروع کردم. از ایشان درخواست کردم که مثل " طلا و مس " در یک کار دیگر هم با هم همکاری کنیم. این نبود که به من پیشنهاد شود. کار کردن در این فضا خواست خودم است. در مرحله اول ما به این فکر میکنیم که فیلم خوب بسازیم. هر فیلم خوبی اقتضائات و نیازهای خود را دارد.
کارهایی که من در آنها با بسیاری از بازیگران چهره سینما همکاری داشتم موفق بودند. مانند " از کرخه تا راین " با همان روستا، " همسر " که مهدی هاشمی و معتمد آریا حضور داشتند. همینطور " ارتفاع پست " که حمید فرخنژاد و لیلا حاتمی بازی کردند.
بنابراین اساساً در روش کاری من این گونه نبوده که غیر از خود فیلمف چیزی را مبنا قرار بدهیم و براساس آن فیلم را بسازم. مانند این مثال عامیانه که اول دگمه را پیدا نکردیم که بعد برای آن کت و شلوار بدوزیم.
ابتدا آن مفهوم دایرهای که مربوط به حال امروز ما است را مد نظر قرار میدهیم. وبعد به این موضوع که این حرف باید چقدر هنرمندانه بیان شود فکر می کنیم و به سراغ آن می رویم. به همین دلیل وقتی قرار است قصهای با مفهوم که در " بوسیدن روی ماه " بیان شود، می گوییم نیازمند دو خانم میانسال هستیم که بازی کنند. این مسالهای است که اتفاقاً در سینمای ما پیدا کردنش مشکل است. بعد تصمیم گرفته میشود که اگر چهرههای آنها شناخته شده نباشد بهتر است. زیرا کمک میکند که حس درستتری منتقل شود.
باورپذیری نقطه اصلی است که باید در سینما به آن توجه شود. اگر مخاطب قصه را باور کند با قصه همراه می شود همان طور که در " طلا و مس " ما تصمیم گرفتیم برای نقش طلبه از بهروز شعیبی استفاده کنیم که سابقه بازیگری به معنای متعارف کلمه نداشت و خیلی خوب از پس نقش برآمد. نگار جواهریان هم البته بازیگر شناخته شدهای بودند اما این نقش را باورپذیر کردند.
به طور مثال من دیدم در فیلمی یک بازیگر ستاره در نقش یک دختر روستایی بازی می کند. در چنین فیلمی هر چقدر فیلمساز و عوامل تلاش کنند، این باورپذیری از همان ابتدا اتفاق نمیافتد. مخاطب هم فاصله میگیرد. همه عناصر باید در خدمت اتفاقی باشند که درست است. اگر چیدمان درستی داشته باشیم باور پذیری هم توسط مخاطب به خوبی انجام می شود.
من طرفدار این سینما نیستم که بازیگر حذف شود و یا حذف عوامل فنی فیلم. بلکه معتقدم اصالت با قصه است و این قصه به شما حکم میکند که این چیدمان باید چگونه باشد. اگر به حرف دل قصه گوش نکنیم بلکه توجهمان به نظرات منتقدین رسانهها و یا سینماداران در خلق شخصیتها باشد. انگار دچار این اشتباه میشوید و نتیجه یک پیکره واحد نیست. اما وقتی خالق شما باشید و تلاش کنید این خلقت درست و طبیعی باشد ما به مقصود میرسیم.
* اگر این چینشی که شما عنوان کردید به درستی انجام نشود بازیگر شناخته شده فیلم هم تبدیل به ستاره میشوند. این اتفاق در " طلا و مس " و " بوسیدن روی ماه " افتاد. البته فکر میکنم شما بعد " طلا و مس " به یک فضای مشترک ر سیدید که نتیجه آن به خوبی در کار آخر شما دیده میشود.
- اسعدیان: بله این تجربه مشترک بود. من وقتی " آخر بازی " را میساختم. من از چند جوان استفاده کردم و فیلم به شدت شکست تجاری خورد. ولی هیچ وقت پشیمان نشدم. وقتی فیلم در سینما عصر جدید نمایش داده میشد یکی از تهیه کنندگان معروف سینما به من گفت فیلم خوبی بود. اما اگر به جای حامد بهداد شما از بازیگر دیگری(که در آن زمان شناخته شده بود) استفاده میکردی بهتر بود و فیلم در گیشه موفق میشد. ولی من عنوان کردم نتیجه فیلم در این صورت آن چیزی نبود که من میخواستم. باور من این بود که اگر قرار بود در آن زمان من از بازیگران چهره استفاده میکردم نتیجه " آخر بازی " آن چیزی نبود که مد نظر
من بود. آن فیلم این گونه میطلبید.
در کنار تجربه مشترک من و محمدی به عنوان کارگردان حضور بازیگران را نفی نمی کنم. اگر در فیلم "سعادت آباد" که من با مازیار میری کار کردم اگر سوپراستار بازی نمیکرد فیلم ناموفقی میشد. هر پروژه چینش خود را دارد.