تبلیغات
کد خبر: ۱۶۹۲۹۵

شیخ مفید، چگونه «مفید» شد

از «خطیب بغدادی» که هم عصر شیخ مفید بوده است، نقل شده که گفته است: «او اگر می خواست می توانست ثابت کند که ستون چوبی از طلاست»!

به گزارش افکارنیوز،شهر بغداد که از مراکز مهمّ علمی در قرون چهارم و پنجم هجری به‏ شمار می‏رفت، در آن زمان پر از فقهاء و متکلّمان مذاهب مختلف بود. پیروان‏ مذاهب اهل تسنّن - که از نظر علم کلام، آنها را «معتزلی» و «اشعری» می‏گفتند - در مجامع عمومی و گاهی در حضور خلیفه، مجلس‏ها گرفته و هرکس برای اثبات مرام‏ خود، حجّت‏ها می‏آورد و دلیل‏ها اقامه می‏کرد.

علمای شیعه که تا آن روز به آن محافل، راه نداشتند؛ با طلوع شیخ مفید در بغداد، نه تنها در مجامع آنها شرکت می‏نمودند؛ بلکه «شیخ مفید» و «ابن معلّم»، یگانه عالم مبرّز و سخنوری بود که با نیروی علم و بیان و منطق محکم خود، در تمام‏ موارد بر همگان غلبه می‏یافت.
از «خطیب بغدادی» که هم‏عصر شیخ مفید بوده است، نقل شده که گفته‏ است: «او اگر می‏خواست می‏توانست ثابت کند که ستون چوبی از طلاست»!

علی بن عیسی رمانی و قاضی ابو بکر باقلانی قاضی القضاة بغداد، فاضل‏ کتبی، و ابو عمرو شطوی، و ابو حامد اسفرائنی شافعی، و قاضی عبد الجبّار معتزلی، و غیرهم از دانشمندان بزرگی بودند که اغلب اوقات، مفید با آنها در بحث‏ امامت و اصول عقائد، به گفتگو می‏پرداخت و آنها را ملزم و محکوم می‏ساخت.

داستان مناظرات آنها، بسیار شیرین و خواندنی است. سیّد مرتضی - که‏ بزرگترین شاگرد شیخ مفید است - آنها را در کتابی جمع‏آوری نموده، که از جمله دو داستان آن را برای نمونه در پائین می‏آوریم:

در کتاب «مجموعه ورّام» می‏نویسد: «مفید اصلا از «عکبرا» است. در ایّام‏ کودکی همراه پدرش به بغداد آمد و نزد ابو عبد اللّه معروف به «جعل»، به تحصیل‏ پرداخت. سپس به مجلس «ابو یاسر»، که در دروازه خراسان تدریس می‏کرد، حضور یافت. چون ابویاسر از عهده بحثو پرسش‏های او درمانده شد، او را به‏ «علی بن عیسی رمّانی» که از بزرگان علمای کلام بود، ارجاع داد و گفت: چرا به‏ نزد او نمی‏روی تا از او استفاده کنی؟
مفید گفت: او را نمی‏شناسم و کسی ندارم مرا به او معرّفی کند.
ابویاسر یکی از شاگردان خود را همراه او کرد و نزد رمّانی فرستاد، چون‏ مجلس رمّانی از فضلاء و دانشمندان پر بود، مفید در صف نعال نشست و به‏ تدریج که مجلس خلوت شد، نزدیکتر رفت. در آن اثناء مردی از اهل بصره آمد و از رمّانی پرسید: چه می‏فرمائید درباره حدیث«غدیر»(که به عقیده شیعه، پیغمبر اکرم صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، امیر مؤمنان علیه السّلام را جانشین بلافصل خود گردانید) و داستان «غار»(که به اعتقاد اهل سنّت، دلیل بر خلافت ابو بکر است)؟
رمّانی گفت: داستان غار، درایت(یعنی امری مسلّم و معقول) است، و حدیثغدیر، روایت و منقول می‏باشد؛ و آنچه از درایت و امر مسلّم استفاده‏ می‏شود، از روایت مستفاد نمی‏گردد. مرد بصری سکوت کرد و برخاست و از مجلس بیرون رفت.
در این موقع، مفید خود را به رمّانی نزدیک گردانید و گفت: سؤال دارم!
رمّانی گفت: بگو.
شیخ مفید گفت: چه می‏فرمائید درباره کسی که بر امام عادل خروج کند و با وی جنگ نماید؟
رمّانی گفت: او کافر است. بعد گفت: نه! فاسق است.
شیخ مفید پرسید: راجع به امامت امیر المؤمنین علی بن ابی طالب علیه‏ السّلام چه می‏گوئید؟
رمّانی گفت: او امام است.
مفید گفت: درباره طلحه و زبیر(دو آتش‏افروز جنگ «جمل» بر ضدّ امیر المؤمنین بودند) چه می‏فرمائید؟
رمّانی گفت: آنها از این عمل، توبه کردند.
شیخ مفید گفت: جناب استاد! داستان جنگ جمل، درایت و امر مسلّمی‏ است؛ و توبه کردن طلحه و زبیر، روایت می‏باشد!!
رمّانی که متوجّه موضوع شد گفت: مگر موقعی که آن مرد بصری از من‏ سؤال کرد، تو حاضر بودی؟
شیخ مفید گفت: آری.
رمّانی گفت: این سخن به جای آنچه من گفتم! اشکال تو وارد است!! آنگاه‏ پرسید: تو کیستی و نزد کدام یک از علمای این شهر، درس می‏خوانی؟
مفید گفت: نزد شیخ ابو عبد اللّه جعل.
رمّانی گفت: بنشین تا من مراجعت کنم. سپس برخاست و به درون خانه‏ رفت و پس از لحظه‏ای برگشت و نامه‏ای سربسته به وی داد و گفت: این را به استاد خود بده.
مفید نامه را آورد به استادش تسلیم کرد. استاد نامه را گشود و شروع به‏ قرائت آن کرد و طی مطالعه آن، به خنده افتاد. پس از قرائت نامه گفت: رمّانی، ماجرائی را که میان تو و او در مجلس وی روی داده نوشته و سفارش تو را نموده و تو را ملقّب به «مفید» کرده است».(البته از ابن شهر آشوب مازندرانی نقل شده که گفته بود لقب «مفید» را، حضرت‏ امام زمان(عج) به مفید داده‏اند؛ ممکن است چنین بوده و شیخ بزرگوار به این لقب‏ شهرت داشته، و رمّانی و قاضی عبد الجبّار، این لقب را برای او تأیید کرده‏اند.)
این داستان را به صورت دیگری نیز آورده‏اند، ولی دور نیست که دو واقعه جداگانه باشد. به نقل دیگر که در کتاب «مصباح القلوب» و «سرائر» ابن ادریس حلّی‏ است: «روزی قاضی عبد الجبّار معتزلی(از اعاظم علمای عامّه در علم اصول و کلام) در مجلس درس نشسته بود و دانشمندان هردو فرقه(شیعه و سنّی) نیز حاضر بودند؛ شیخ مفید - که آن موقع مجتهد شیعه و قاضی نام وی را شنیده ولی‏ تا آن روز او را ندیده بود - به مجلس وی درآمد و در صف نعال نشست؛ بعد از لحظه‏ای رو به قاضی کرد و گفت: اگر اجازه می‏دهید سؤالی دارم و می‏خواهم در حضور علمای ملّت بپرسم!
قاضی گفت: بگو.
شیخ مفید گفت: حدیث«من کنت مولاه فعلیّ مولاه»(یعنی: هرکس من‏ آقای اویم، علی هم آقای اوست) که طایفه شیعه روایت می‏کنند، مسلّم است که‏ پیغمبر فرموده، یا ساخته شیعیان است؟
قاضی گفت: البتّه خبر صحیح است.
گفت: منظور از «مولی» چیست؟
قاضی گفت: مقصود، آقائی و ریاست بر مسلمین است.
شیخ مفید گفت: اگر چنین است، پس این‏همه اختلافات و دشمنی‏ها میان‏ شیعه و سنّی برای چیست؟(زیرا به گفته شما، بعد از پیغمبر، علی آقا و رئیس‏ مسلمانان بوده است)
قاضی گفت: ای برادر! این حدیث، روایت؛ و خلافت ابو بکر، درایت و امری مسلّم می‏باشد؛ و مردم عاقل به خاطر روایتی، ترک درایت نمی‏کنند!
شیخ مفید گفت: بسیار خوب، چه می‏فرمائید در این روایت که پیغمبر صلّی‏ اللّه علیه و آله و سلّم به علی علیه السّلام فرمود: «حربک حربی و سلمک‏ سلمی»(یعنی: جنگ تو، جنگ با من؛ و صلح تو، صلح من است)؟
قاضی گفت: این نیز از پیغمبر است و صحیح می‏باشد.
شیخ مفید گفت: بنابراین، اصحاب جمل(که با امیر مؤمنان جنگ کردند) به فرموده شما کافرند؟
قاضی گفت: ای برادر!آنها توبه کردند.
شیخ مفید گفت: أیّها القاضی!جنگ جمل، درایت است و توبه آنها روایت‏ می‏باشد. خودتان لحظه‏ای پیش در جواب من، راجع به حدیث«غدیر» فرمودید که مردم عاقل، درایت و امر مسلّمی را به خاطر روایتی ترک نمی‏کنند!
از این سخن، قاضی در جواب فروماند، و سخت متحیّر گردید. مدّتی سر به زیر افکند، آنگاه سر برداشت و گفت: تو کیستی؟!
شیخ مفید گفت: من خادم شما، محمّد بن محمّد بن نعمان.
قاضی برخاست و دست مفید را گرفت و بر جای خود نشاند و گفت: أنت‏ المفید حقّا(یعنی: حقّا که تو مفید هستی)!
علمای مجلس از عمل قاضی سخت برآشفتند و همهمه در میانشان افتاد؛ قاضی رو به آنها کرد و گفت: ای فضلا و علمای دین!این مرد مرا ملزم و محکوم‏ کرد؛ من پاسخی ندارم که به او بدهم، اگر شما جوابی دارید، بگوئید تا برخیزد و به جای خود بنشیند؟!
ولی هیچ‏کس نتوانست پاسخ او را بدهد.
چون این خبر به عضد الدّوله دیلمی رسید، مفید را احضار و ماجرا را از او پرسید. سپس مرکوبی خاصّ با قلاده زرّین و جبّه و دستار نیکو و صد دینار طلای‏ ناب و پیشخدمتی به وی داد و مخارج زندگی روزمره او را به عهده گرفت و بدین‏گونه او را خلعت بخشید».(برای اطّلاع بیشتر و سایر مناظرات جالب شیخ مفید، نگاه کنید به اواخر «سرائر» ابن ادریس حلّی و «مجالس المؤمنین» و «روضات الجنّات» و «رجال» مامقانی و غیره.)
برگرفته از مقاله «مناظرات شیخ مفید با علمای بزرگ عامه» حجت الاسلام علی دوانی، مقاله ارائه شده به کنگره جهانی هزاره شیخ مفید

khabaronline. ir

تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
ارسال نظرات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات