با کتایون ریاحی پس از مدت ها سکوت
در حال ایفای نقش جدیدم هستم
افکارنیوز: كتايون رياحي اين روزها دل مشغولي هاي فراواني دارد. در پس آن چهره مهربان و چشم هاي آرامش بخش، ذهن و قلبي است پر از دغدغه آنهايي كه دردمندند و در اين مسير با موسسه مهرآفرين همكاري مي كند.
با وجود اینکه مدتی است از دنیای بازیگری فاصله گرفته، همچنان محبوب است و خیلی ها دوست دارند و انتظار می کشند یک بار دیگر او را در قامت نقشی جدید و ماندگار ببینند و آن را همچون قاب عکسی زیبا در خاطره جمعی شان ثبت کنند.
حضور او در این سینما موهبتی بود برای کارگردان هایی که می خواستند نقشی بیافرینند که مطابق کلیشه های مثبت و منفی نباشد و امروز که او تصمیم گرفته فعلاً بازی نکند، این کارگردان ها نمی دانند چنین نقشی را به چه کسی بسپارند.
او بود که بسیار هنرمندانه و هوشمندانه با حرکتی ظریف همچون حرکت روی لبه تیغ، نقش ها را از فیلتر خود عبور می داد تا منفی جلوه نکنند. آن آرامش ذاتی کار خودش را می کرد و نقش را تسلیم کتایون ریاحی می کرد. با کتایون ریاحی پس از مدت ها سکوت به گفتگو نشستیم تا خبرهای بسیار خوبی از فعالیت های پیش رویش به اطلاع شما مخاطبان همراه زندگی ایرانی برسانیم.
چرا سفیر مهرآفرین شدم؟
چند سالی بود که دعوت نامه های مهرآفرین به دستم می رسید که البته صرفاً یک کارت دعوت نبود؛ یک بروشور کامل بود از فعالیت هایی که قبلاً انجام داده بودند یا مطابق برنامه هایشان، قرار بود انجام دهند. متاسفانه تقریباً هیچ وقت نتوانسته بودم در این مراسم شرکت کنم؛ یا در مسافرت بودم یا سر فیلمبرداری. اما کما بیش از طریق نشریه و دعوتنامه هایشان در جریان کارهای مهرآفرین بودم و فعالیت هایشان برایم احترام برانگیز بود. اما زمینه آشنایی من با مهرآفرین و فعالیت هایش از طریق آقای رضا درستکار مشاور هنری موسسه مهرآفرین بود که سال های زیادی است ایشان را می شناسم و برای خودشان،
شخصیت، قلم و درست کاریشان احترام قائلم.
نقش جدید من
شخصاً معتقدم در روزگاری زندگی می کنیم که اگر کسی کار بدی انجام دهد، کار او یا باید نادیده گرفته شود یا خیلی آرام و زیرلب زمزمه شود که این کار خوب نیست. نباید چندان جنجال به پا کرد. اما اگر کار نیکی انجام می شود، باید آن را با صدای بلند گفت و فریاد زد تا اشاعه پیدا کند.
بعد از اینکه با کار سینما و بازیگری خداحافظی کردم و این فعالیت هایی که به فعالیت های نیکوکارانه یا انسان دوستانه موسوم است، پیش پای من قرار گرفت، احساس کردم که معنایی برای سال های بازیگری من پیدا شده است؛ معنایی که ترجمه سال ها بازیگری، دیده شدن و ایفای نقش های مختلف است. این معنای تازه این بود که هنر ما باید وسیله ای باشد تا بتوانیم به انسان های دیگر کمک کنیم. معتقدم هنرمند یک پیام آور است که باید پیام زیبا و درستی را به وسیله هنرش منتقل کند.
بازیگری، یکی از شاخه های هنر است ولی به دلیل جذابیت هایی که دارد، حتی می تواند تاثیرگذارتر از سایر عرصه های هنری هم جلوه کند. در نتیجه یک بازیگر شاید مسئولیت بالاتری هم به عهده داشته باشد. خیلی خوشحالم که به عنوان یک بازیگر این نقش جدید را پیدا کرده ام. در دوره بازیگری ام همیشه فکر می کردم وقتی نقشی ایفا می کنم، اگر نتوانم مهر و انسانیت را از پشت لنز و از روی نگاتیو به انسان های دیگر منتقل کنم، کارم را درست انجام نداده ام. امروز بر اساس این باور، فعالیت هایم را ادامه می دهم.
یک آرانژمان درست و اصولی
هر روز یک مسئله جدید برایم روشن می شود. وقتی ماجرای پیوستن به مهرآفرین و فعالیت های پس از آن برایم اتفاق افتاد، احساس کردم چیدمان اتفاقات زندگی من چقدر درست بوده و همه چیز چقدر درست پیش رفته. البته احساس می کنم خیلی مانده تا همه چیز را روشن ببینیم ولی تا همین حد و بنا به دید امروزم، احساس می کنم این چیدمان درست بوده و این بنا درست پی ریزی شده؛ انگار من باید بازیگر می شدم تا مهری در دل مردم ایجاد شود و من به واسطه این مهر و اعتماد، امروز بتوانم به همنوعانم کمک کنم. اینها همه لطایف نهانی است و یقین دارم که این موهبت ها همه از جایگاه دل مردم است که با من همراه بوده اند
و به من انرژی داده اند.
سفر به آفریقا نگرشم به زندگی را تغییر داد
اولین بار بعد از سفر به آفریقا، با آن روی سکه زندگی روبرو شدم که در مخیله ام هم نمی گنجید. همه ما تعاریفی از گرسنگی و تشنگی داریم. فکر می کنیم گرسنگی یعنی اینکه وقتی ظهر شد، ما هنوز ناهار نخورده باشیم. اگر کمی دویدیم و گلویمان خشک شد، فکر می کنیم تشنه ایم. در نهایت، آن تصویری که از گرسنگی و تشنگی داریم، مربوط به زمان هایی است که روزه داریم که آن هم خودخواسته است. ناگفته نماند که موقع افطار هم حسابی جبران می کنیم. ولی گرسنگی و تشنگی ای که مثلاً مردم بخش هایی از آفریقا با آن دست به گریبانند، به هیچ وجه تناسبی با این تعاریف ما ندارد، غیر ممکن است کسی بگوید می فهمد گرسنگی
یعنی چه، تا وقتی اینها را ندیده باشد. گرسنگی یعنی یک ماه غذا نخوردن، یعنی از شدت ضعف جایی را ندیدن، تشنگی یعنی دو هفته پیاده راه رفتن برای یافتن یک آب گل آلود که بتوانی دهانت را خیس کنی و من همه اینها را در سفر به آفریقا دیدم. این سفر، تعاریف و مفاهیم و نگرش من را به کلی به هم ریخت.
فکر می کنم هیچ جای دیگر دنیا نمی شود این صحنه ها را دید. اساساً در یک محیط شهری در هر جای جهان افراد خانه به دوش، فقیر و نیازمند حضور دارند، اما کسی گرسنه نمی ماند. به هر حال حتی در میان زباله ها، تتمه غذایی پیدا می شود که شکمشان را سیر کنند ولی در آفریقا هیچ چیزی وجود ندارد و هیچ کس نمی تواند شکمش را سیر کند.
روزی که درد کشیدم
بچه ها همیشه سرشار از انرژی اند. نمی دانم بگویم متاسفانه یا خوشبختانه، برخلاف بزرگترها چندان هم متوجه شرایط شان نیستند، برایشان فرقی نمی کند که پابرهنه بازی کنند یا با کفش آدیداس. در این بازی ها هم می خندند و شادند. دیدن این شادی ها من را سرشار از خوشی می کند اما آن لحظه ای برای من دردناک است که این بچه ها با این همه انرژی کودکانه و دوست داشتنی به دلیل سوء تغذیه یا مشکلاتی از این دست، توان کودکی کردن را از دست می دهند. در سیستان و بلوچستان از یکی از بچه ها پرسیدم الان آرزویت چیست که برایت برآورده شود. گفت من یک ظرف میوه می خواهم، فقط یک ظرف میوه. این لحظات برای من
خیلی دردناک است و بار سنگینی را روی دوشم می گذارد. حتی یادآوری اش هم دردناک است.
من و بنیاد کمک
به این نتیجه رسیده ام که فعالیت های امروزم جدی ترین، واقعی ترین و قابل لمس ترین شغل جهان است. در این کار، مهر رد و بدل می شود و آنچه در آن حرف اول را می زند، مهری است که با کمک کردن بین انسان ها ایجاد می شود. بنابراین و با این ایده، در حال تاسیس بنیادی هستیم به نام بنیاد «کمک» که قرار است فعالیت های انسان دوستانه و نیکوکارانه داشته باشد. فعالیت های این روزهای من هم روی این بنیاد متمرکز است. همراه با دوستان و همکارانم، کارهایمان را هم شروع کرده ایم. بیشتر تمرکزمان در این بنیاد روی توانمند سازی است، فرقی نمی کند برای چه قشری، زن، مرد، کودک، جوان یا سالمند. می خواهیم
کاری کنیم که آنهایی که امروز توانایی ندارند، بتوانند روی پای خودشان بایستند.
به دنبال آرامش درونی ام
هنوز امیدوارم به آن آرامش درونی برسم که ظاهرم نشان می دهد، ولی واقعیت این است که من مصداق آن شعر هستم که: «در اندرون من خسته نداند چیست / من خموشم و او در فغان و در غوغا». البته از کودکی این خاصیت ظاهری را داشته ام. از طرفی در تمام این سال ها آدم صبور و آرامی هم بوده ام، اما دغدغه هایم فراوان است و در درونم آن آرامشی که ظاهرم نشان می دهد، نیست. همیشه از من می پرسند چگونه می توانی این قدر آرام باشی و به دیگران آرامش منتقل کنی؟
کیش را به همه جای جهان ترجیح می دهم
من عاشق کیش ام. عشقمان هم کاملاً دو طرفه است. کیش هم مرا دوست دارد. طبیعت، آرامش و زیبایی کیش را خیلی دوست دارم، همسرم اینجا کنارم است. خانه و زندگی ام اینجاست. به همین دلیل کیش برای من مطلوب ترین نقطه جهان است. نگفتم مطلوب ترین جای ایران، چون واقعاً مطلوب ترین جای جهان برای من کیش است. من به مسافرت های زیادی رفته ام و کشورها و شهرهای فراوانی را دیده ام ولی هیچ جا را به کیش ترجیح نمی دهم.
گفته بودم شاید برگردم
دلتان برای دنیای بازیگری تنگ نشده؟
من در حال ایفای نقش جدیدی هستم که برایم بسیار زنده و پویاست. بنابراین دلم برای بازیگری تنگ نشده. برای سینما و تلویزیون امروز که اصلاً دلم تنگ نشده. فکر کنم همین یک جمله کفایت می کند. می توانم بگویم بیش از اینکه دلم برای سینما و تلویزیون تنگ شده باشد، دلم برایش می سوزد.
فکر می کنم هم از طرف اهالی سینما و هم مخاطبان آن پیام های زیادی داشته اید که خواسته اند دوباره به دنیای بازیگری باز گردید.
بله همین طور است.
این خواهش ها و انتظارات مردم باعثنشده در تصمیم تان تجدیدنظر کنید؟
معتقدم هر چیزی در زمان خودش اتفاق می افتد. در همان متنی که برای خداحافظی ام نوشته بودم، تاکید کرده بودم که نمی دانم کی بر می گردم، آیا برمی گردم یا نه؟ آن مسئله را خدا برای ما تعیین می کند. من فقط سعی می کنم گوش هایم را پاک نگه دارم تا وقتی ندایی آمد، بتوانم پاسخ دهم.
در متن خداحافظی تان نوشته بودید: «اینک بر آنم تا با اعجاز کلمات پیوندی دیگر با شما، نه از جنس نقش آفرینی، بلکه با آفرینش نقش داده باشم.» آیا معنای این جمله به نوشتن کتاب تان برمی گردد؟
روزی که این جمله را می نوشتم، فکر می کردم قرار است با کتاب ها و نوشته هایم با مخاطبانم ارتباطم را حفظ کنم. امروز که در نباید کمک نشسته ام می بینم این آفرینش نقش جدیدی است که از طریق آن می توانم با هموطنان و همنوعانم ارتباط داشته باشم.
درسم را یاد گرفته ام
نوشته بودم: «یک سوال دارم؛ انسان بعد از این همه تکرار، بعد از این همه غلط، بعد از این همه جریمه کی درسشو یاد می گیره؟»
همچنان در پی کشف این سوال هستم. پنجره های ذهن و روح و جانم باز است. برای رسیدن به پاسخ های جدید. پاسخ فردا را نمی دانم اما آنچه امروز می توانم به عنوان پاسخ این سوال بگویم این است که ما اگر بتوانیم به شخصه خودمان را متحول کنیم، در جهان پیرامون مان تحول ایجاد کرده ایم. اگر هر کسی در درون خودش به صلح و آشتی برسد، جهان را به سوی صلح و آشتی هدایت می کند و جهان واقعاً گلستان می شود. ما مسئول تن و روان خودمان هستیم، فقط همین کافی است که خودمان را تغییر دهیم؛ حتی لازم نیست بخواهیم دنیای بیرون را تغییر دهیم. این کار خود به خود دنیای بیرون را تغییر می دهد و به سوی صلح و صفا می
برد.
موزیکتاب؛ کار جدید من و پسرم پوریا
در حال کار روی یک audio book(کتاب صوتی) هستیم. کتاب قبلاً ترجمه شده بود ولی ما به کمک یک گروه مترجم، آن را دوباره ترجمه کرده ایم. روی کار، خودم نظارت داشته ام. قرار است من همراه با خانم ژاله علو این کتاب را به صورت صوتی در بیاوریم. همزمان پسرم پوریا در حال ضبط موسیقی کار بود. در نهایت به این نتیجه رسیدیم که این دو کار را به صورت پکیج آماده کنیم. این پکیج شامل یک audio book است که بخشی از موسیقی متن آن، کار پوریاست و سی دی دیگری که فقط موسیقی است و قرار است سه قطعه آن هم خواننده داشته باشد. کار ضبط موسیقی کار به پایان رسیده، ویرایش ترجمه کتاب هم انجام شده. فقط ما باید متن را در
استودیو بخوانیم.
قرار است ترانه های این قطعات را هم آقای روزبه بمانی بسرایند. فکر کردیم با توجه به حجم زیاد اطلاعاتی که در جهان رد و بدل می شود، یک کار جدید بکنیم. به جای اینکه پسرم بخواهد یک آلبوم شخصی منتشر کند و من یک کتاب صوتی، ما آن را تبدیل کنیم به یک موزیکتاب. ضمن اینکه چه چیزی قشنگ تر از اینکه با ثمره زندگی ام بتوانم همکاری بکنم. مطمئنم یک پخش کننده خوب هم در راه خواهیم داشت که بتوان به بهترین شکل ممکن، کار را به دست مخاطبان رساند.
نام کتابم: عشق ابدی است
در حال نوشتن قصه ای هستم که گفته بودم درباره صلح است. نام این قصه هست «عشق ابدی است». بخشی از این قصه را نوشته ام. این روزها چون اولویت اصلی ام کارهای بنیاد کمک است، کمی از قصه فاصله گرفته ام، اما به زودی دوباره سراغش خواهم رفت و قصه را تمام می کنم. انشاءالله این قصه در قالب کتابی هم منتشر خواهد شد.
دلم برای تهران تنگ شده؟
من در نقاط مختلف کشور عزیزم مقابل دوربین رفته ام. در واقع این بخش از زندگی من در قالب بازیگری فقط در تهران اتفاق نیفتاده. در خیلی از جاهای ایران عزیزمان بوده ام و در آنجاها ایفای نقش کرده ام. به این ترتیب برای همه جای ایران دلم تنگ می شود و همه ایران سرای من است، پایتخت هم همین طور. اما همانطور که گفتم، زندگی در کیش را به همه جای جهان ترجیح می دهم.
نقش های منفی من!؟
اشتباه نشود، بعضی از نقش هایی که من بازی کرده ام، نقش منفی بوده اند. از آنجایی که معتقد بودم باید انسانیت و مهر انسانی را در نقش هایم بگنجانم، این نقش ها به نوعی از حالت نقش منفی کلاسیک خارج شده و شاید بتوان گفت مثل یک نقش مثبت جلوه کرده است. مثلاً در نقش «خانم بس» سریال پس از باران، شاید نوع ایفای نقش بود که باعثشد نقش منفی به نظر نرسد. زلیخا هم همین طور. میهن مشرقی در فیلم شام آخر یکی از نقش های لب تیغی بود. کافی بود این نقش یک لحظه اشتباه بازی شود تا به یک نقش کاملاً منفی تبدیل شود. من تمام سعی ام را می کردم میهن مشرقی، خاصیت انسانی اش را از دست ندهد. حتی نقش فخرالزمان
در شب دهم، نقش خاصی بود که خیلی نکات ویژه داشت که می توانست نقش را منفی جلوه دهد، اما من تلاش کردم این اتفاق نیفتد. البته آن طی طریقی که هر یک از شخصیت ها در این سریال داشتند باعثشد تا شخصیت ها به یک نگرش انسانی و مرتبه بعدی و به یک معرفت جدید برسند.
منبع: زندگي ايراني/ پريسا قهرماني
