فیلم هایی کوچک برای کارگردانی بزرگ!
اگر بخواهیم فهرستی از معدود کارگردانان صاحب نام و آثار ارزشمند آنها تهیه کنیم، بی تردید نام داریوش مهرجویی و آثار وی در صدر این فهرست جای می گیرد. کارگردانی که آثار عمیق، اجتماعی و ارزشمندی چون «گاو»، «هامون»، «بانو»، «پری»، «لیلا»، «درخت گلابی»، «مهمان مامان» و… را در کارنامه اش به ثبت رسانده است.
به گزارش افکارنیوز،مهرجویی که ازجمله کارگردانان سینمای موج نو ایران به شمار می آید همواره با دغدغه های اجتماعی، فلسفی و عرفانی اش پشت دوربین رفته و همین دغدغه نیز سبب خلق آثاری درخشان و ارزشمند، در کارنامه وی شده است. اما انگار در سال های اخیر، به دلایلی چون کم حوصلگی، اصرار بر حضور مستمر در عرصه فیلمسازی، اشتغال همزمان به ترجمه، نگارش رمان و کارگردانی تئاتر و نیز شرایط نابه سامان سینمای ایران، آثارش دیگر شکوه و ابهت گذشته را ندارد.
فیلم هایی کوچک که در حد بزرگی اش نیست. به نظر می رسد مهرجویی دیگر دغدغه سینما را ندارد و آن را جدی نمی گیرد. حتی ساخت فیلم هایی متوسط چون «آسمان محبوب» و «نارنجی پوش» که سیل انتقادات صاحب نظران، منتقدان و دوستداران سینمایش را به همراه داشت، وی را متوجه این حقیقت نکرده است که او نباید فیلم بد و حتی متوسط بسازد. چون خودش این انتظار را در مخاطب ایجاد کرده و محکوم است فیلم خوب بسازد.
بی تردید دلایل این رکود در آثار اخیر مهرجویی هرچه که باشد نمی تواند توجیه گر ساده پسندی و ساده انگاری سینما از سوی وی باشد. حتی اگر به قول خودش به این نتیجه رسیده است که باید تجربه گرا بود و هر سینمایی را آزمود. اما این تجربه گرایی نباید به قیمت از دست دادن جایگاه والا و مهم و تاثیرگذارش تمام شود.
مهرجویی متاسفانه در سال های اخیر به دام باری به هر جهت بودن افتاده و خواسته یا ناخواسته در مسیر سراشیبی و افول گام برمی دارد. نمونه آشکار آن هم جدیدترین ساخته اش «چه خوبه که برگشتی» است. اثری که باز هم نمی تواند انتظار مخاطبان سخت پسند سینمایش را برآورده سازد.
از قصه خبری نیست
مهرجویی در «چه خوبه که برگشتی» داستان دو دوست را روایت می کند که پس از سال ها دوری با برگشتن یکی از آنها از فرنگ، دوباره با هم دیدار می کنند و این دیدار آغازگر ماجراهایی می شود. کارگردان صاحب نام ما که در ساخته پیشینش «نارنجی پوش»، فنگ شویی را دستمایه اثرش کرده بود، این بار با «سنگ درمانی» تار و پود اثرش را بافته است.
موضوعی که متاسفانه در پیشبرد داستان نقش مهمی ندارد. فیلم با سکانس باسمه ای، تصنعی و نچسب ورود مهندس(رضا عطاران) به خانه آغاز می شود و با سکانس شوخی های بیمزه دو دوست در ساحل دریا به پایان می رسد. در اثر جدید مهرجویی نباید در پی روایت و داستان بود. «چه خوبه که برگشتی» قصه ندارد و به نوعی یک «ضد روایت» است. اگرچه در طول داستان، ماجراهایی رقم می خورد و داستانک هایی شکل می گیرد. اما شخصیت پردازی هایی سردستی، کنش مندی های باورناپذیر آدم های داستان و صحنه های زائد و کسالت بار، حتی به همان اندک نقاط قوت اثر از جمله تیتراژ آغازین اجازه خودنمایی نمی دهد.
بازی ها نیز اگرچه تا حدودی قابل تأمل است اما از مهرجویی که استاد بازی گرفتن از بازیگران است بیش از این انتظار می رود. بازی کنترل نشده، لجام گسیخته و گل درشت حامد بهداد به اثر آسیب جدی زده است و مانع از همذات پنداری او از سوی مخاطب می شود. حتی اضافه وزن او برای حضور در فیلم، هیچ کارکردی ندارد و در سیر ماجراهای «چه خوبه که برگشتی» تاثیرگذار نیست. اما نمی توان از بازی های روان حسن پورشیرازی و رویا تیموریان چشم پوشید. اما اوج بازیگری، در بازی رضا عطاران خلاصه می شود و به نوعی می توان مدعی شد بازی وی تا حد زیادی اثر را از غلتیدن به وادی سقوط نجات داده است.
«چه خوبه که برگشتی» تکلیف خود را با تماشاگر مشخص نمی کند و میان کمدی و فانتزی، دست و پا می زند. به همین سبب اگرچه شوخی ها، موقعیت ها و کنش ها از لودگی می گریزد، اما گریز مهرجویی از بیان ملموس داستان، اثرش را به نوعی پریشان گویی شبیه کرده است که مخاطبش را به نوعی سردرگمی می رساند. این یعنی زنگ خطر برای یک استاد مسلم سینما!
تکلیف مخاطب روشن نیست
مشکل مهرجویی در «چه خوبه که برگشتی» دستمایه اثر یعنی «سنگ درمانی» نیست بلکه ضعف در پرداخت سینمایی این مضمون است. او نمی تواند میان لجبازی ها و درگیری های دکتر فرزاد(حامد بهداد) و مهندس(رضا عطاران) و ایده های مهره های شطرنج، پیوند مناسبی برقرار کند. از این رو واکنش های تلافی جویانه این دو دوست، فاقد بار معنایی خاص می شود. این جاست که تبدیل شدن ظرف عتیقه به بشقاب پرنده زائد و بی مصرف و حتی مضحک به نظر می رسد. حتی طرح انواع سنگ ها برای درمان چاقی دکتر در بستر داستان جا نمی افتد و هیچ تاثیری در روند شکل گیری حوادثاصلی فیلم ندارد.
به سبب فیلم نامه ضعیف «چه خوبه که برگشتی» زندگی و فرهنگ اصیل ایرانی که ردپای پررنگ تری در آثار پیشین مهرجویی دارد، در ساخته جدیدش جلوه و نمود چندانی ندارد. «چه خوبه که برگشتی» به دلیل آشفتگی، در هم گسیختگی، منسجم نبودن مضمون و شتابزدگی، سکانس های زائد و شخصیت های سردرگم نمی تواند تکلیف مخاطب را با اثر روشن کند. حتی ایده «دیوار دوستی»، جنگ و جدل کسالت بار میان دکتر و مهندس و «سنگ درمانی» هم نمی تواند از بار هذیان فیلم بکاهد.
فقط این پرسش باقی می ماند که چرا مهرجویی در سال های اخیر با وجود پیشینه ای درخشان در عرصه سینمای ایران، چنین فیلم هایی می سازد و اعتبارش را خدشه دار می کند. آثاری که حتی در قصه، فیلم نامه، ساختار، شخصیت پردازی و دست مایه های ابتدایی اش مورد بحثو مجادله های متناقض از سوی موافقان و مخالفانش قرار می گیرد.
به عنوان سينمادوستي که با بسياري از فيلم هاي مهرجويي زندگي کرده ام، در اين حسرتم که وي در پاسخ به واکنش منتقدان و دلگرم کردن دوستداران سينمايش، فيلمي در حد و اندازه هاي نام و اعتبارش بسازد. در غير اين صورت با روندي که در اين چند سال اخير در پيش گرفته است، بي ترديد هم چون مسعود کيميايي به ورطه تکرار مي افتد و ديگر کالايش خريداري نخواهد داشت. اگرچه هنوز برخي با رعايت احترام و جايگاه استادي و پيشکسوتي مهرجويي، از کنار فيلم هاي ساده انگارانه اخيرش بي سر و صدا مي گذرند اما بي شک مهرجويي نبايد از ياد ببرد که سکوت همواره نشانه رضايت نيست!